Αρχαίοι Έλληνες Ιστορικοί: Ηρωδιανός

στις

Ηρωδιανός (περ.170- περ.240): Έλληνας ιστορικός, συγγραφέας της «Ιστορίας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μετά τον Μάρκο Αυρήλιο» στην οποία περιγράφει την βασιλεία του Κόμμοδου (180-192) το Έτος των Πέντε Αυτοκρατόρων (193) την εποχή της Δυναστείας των Σεβήρων (211-235) και το Έτος των Έξι Αυτοκρατόρων (238).

Βιογραφικά στοιχεία

Η ζωή του Ηρωδιανού είναι σχεδόν άγνωστη σε ᾽μας, αλλά είμαστε ωστόσο σε θέση να ανακατασκευάσουμε αρκετά στοιχεία της από την «Ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μετά τον Μάρκο Αυρήλιο» [Της μετά Μάρκον βασιλείας ιστορίαι] έργο παραστατικό και αναγνώσιμο, το οποίο θα μπορούσε επίσης να τιτλοφορείται Κρίσεις στην Ρώμη καθώς περιγράφει τις χρονιές των πέντε και των έξι αυτοκρατόρων το 193 και το 238 αντίστοιχα.

Με το προαναφερθέν έργο του να δημοσιεύεται μετά το 240, ο Ηρωδιανός δεν θα μπορούσε να είχε γεννηθεί πολύ νωρίτερα από το 170. Όπως ο ίδιος δηλώνει [Herodian, History of the Roman Empire 2.15.6 (εφεξής θα αναφέρεται μόνο η παράγραφος)] περιγράφει εκείνες τις βασιλείες των αυτοκρατόρων τους οποίους γνώριζε από προσωπική εμπειρία και αναφέρει ότι αφήγημά του κάλυπτε περίοδο εβδομήντα ετών. Αυτό είναι ανακριβές —στην πραγματικότητα περιγράφει περίπου 60 χρόνια— αλλά ενδεχομένως το εβδομήντα να αντιστοιχούσε στην ηλικία του περί το 240, εικασία η οποία δεν αντιτίθεται σε ενδεχόμενη ημερομηνία γέννησης γύρω στο 170.

Ίσως  η Αντιόχεια να ήταν γενέτειρά του, επειδή απευθυνόμενος σε «κοινό της Ανατολής» επεξηγεί Ρωμαϊκά έθιμα και πεποιθήσεις [για παράδειγμα, ¶ 1.11]. Επίσης είναι σε γενικές γραμμές ιδιαίτερα ευγενής απέναντι στους Συρίους [¶ 3.11.8]. Από την άλλη πλευρά, ενημερώνει τους αναγνώστες του ότι «στο μέρος του κόσμου μας» δεν υπάρχουν οροσειρές αντίστοιχες των Άλπεων [¶ 2.11.8] κάτι το οποίο ουδείς από την Συρία, περιβαλλόμενος από την οροσειρά του Ταύρου και τον Λίβανο, θα μπορούσε να γράψει.

Σε παιδική ή νεανική ηλικία είναι πιθανό να ζούσε στην Ρώμη, επειδή φαίνεται ότι υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας του Κόμμοδου σε ρόλο μονομάχου στο Κολοσσαίο 1.15]. Ωστόσο, πιθανό και αυτό, θα πρέπει να είχε υπηρετήσει την ρωμαϊκή κυβέρνηση ως δημόσιος υπάλληλος στην πρωτεύουσα, αλλά δίχως ιδιαίτερα σημαντικά καθήκοντα, επειδή δεν επιδεικνύει γενικότερα καλή γνώση πολιτικών ή στρατιωτικών σχεδιασμών.  Η εισαγωγή του υποδηλώνει την θητεία του ως αξιωματικός [(apparitor) βοηθός ενός κυβερνήτη (perfect) ή επιτρόπου (procurator)] κατά την διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Μάξιμου (235-238) το οποίο, τρόπον τινά, υπαινίσσεται ότι κατά πάσα πιθανότητα ήταν γιός κάποιου απελεύθερου πολίτη ή Ρωμαίου ιππότη.

Παρότι δεν θα πρέπει να επιμείνουμε άλλο σε αυτό, η χαμηλή τάξη του Ηρωδιανού υποστηρίζεται λίγο-πολύ  από το γεγονός ότι ο ίδιος δεν συμμερίζεται την συντηρητική κοσμοθεωρία κάποιου γερουσιαστή. Φαίνεται να μην είναι πολυταξιδεμένος, αν και η περιγραφή του για τον παγωμένο Ρήνο μπορεί να προδίδει αυτοψία 6.7.6-7]. Οπωσδήποτε, το σημαντικότερο, ήξερε να αφηγείται όμορφα, βασική ποιότητα για έναν καλό ιστορικό.

Ο ιστορικός

Το έργο του [«Η Ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μετά τον Μάρκο Αυρήλιο»] είναι πράγματι αξιόλογο ανάγνωσμα. Η ιστορία της Ρώμης δεν ήταν ποτέ πιο χαοτική, συναρπαστική και παράδοξη. Ο Ηρωδιανός περιγράφει την βασιλεία δεκα-επτά αυτοκρατόρων: ένας μονάχα από αυτούς απεβίωσε με φυσιολογικό τρόπο, ένας ήταν πολύ ηλικιωμένος, άλλος ήταν νεαρός δεκατριών ετών, άλλος ιερέας της Συριακής θεότητας Ελαγάβαλος. Αφηγείται τις οδομαχίες των Ρωμαίων πολιτών με την αυτοκρατορική φρουρά ολοφάνερα γοητευμένος. Εμφύλιοι πόλεμοι, ξένοι εχθροί, επιδημίες, φωτιές και σεισμοί συμπληρώνουν την πολύχρωμη εικόνα.

Δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητήσει κανείς το σοκ που υπέστη ο Ηρωδιανός από τις αιματοχυσίες: στην κεντρική σκηνή, ακριβώς στο μέσο του βιβλίου του, ο Καρακάλλας θανατώνει τον Γέτα στην αγκαλιά της μητέρας τους Ιουλίας Δόμνα.  Από την άλλη, υπάρχει η συγκινητική ιστορία του γέρου Περτίνακος (ονομ. Περτίναξ) ο οποίος δέχεται νυχτερινή επίσκεψη, αναγνωρίζει τον Έπαρχο, πιστεύει πως έφθασε το τέλος του αλλά αντ᾽αυτού του προσφέρεται ο θρόνος —προσφορά για την οποία αρχικά πιστεύει ότι πρόκειται για κακόγουστο αστείο.

Δυστυχώς, ο ιστορικός Ηρωδιανός δεν μπορεί να εξισωθεί με τους πιο ηλικιωμένους συγχρόνους του, Αρριανό από την Νικομήδεια, Αππιανό από την Αλεξάνδρεια ή τον Δίωνα τον Κάσσιο, οι οποίοι κατενόησαν ότι όφειλαν να διερευνούν και να επιλέγουν παλαιότερες ιστορικές αναφορές. Ο Ηρωδιανός ουδέποτε φανερώνει ότι είχε αντιληφθεί την ιστοριογραφική μέθοδο. Απλά κατέγραψε τις βιωματικές εμπειρίες του ως δημόσιος υπάλληλος στην Ρώμη.

Οι περιγραφές των γεγονότων στην πρωτεύουσα του Μεσογειακού κόσμου είναι κατά πολύ καλύτερες από τις αφηγήσεις του για πολέμους μακρυά από την Ρώμη και ξένους λαούς, οι οποίες είναι συνήθως έμμεσες. Για παράδειγμα, το αφήγημα των εκστρατειών του Σεπτίμιου Σεβήρου κατά των Πάρθων φαίνεται να βασίζεται σε παρερμηνεία αναθηματικής αψίδας αφιερωμένης σε αυτόν τον αυτοκράτορα. Επίσης, είναι ο μόνος που περιγράφει την εκστρατεία του Αλεξάνδρου Σεβήρου εναντίον του Σασσανίδη βασιλέα Αρδασίρ και παρά την ανεπάρκεια του αφηγήματος, είναι σίγουρα καλύτερο από το τίποτα.

Αξιολόγηση

Οι πληροφορίες που μας παρέχει ο Ηρωδιανός επί μακρόν θεωρούνται αναξιόπιστες από τους σύγχρονους ερευνητές και πράγματι δεν είναι τόσο καλός ιστορικός όπως ο Δίων Κάσσιος, ο οποίος έχει καλύψει πάνω-κάτω το ίδιο θεματικό υλικό. Ωστόσο, αυτή η κριτική δεν είναι απόλυτα δίκαιη.  Το ότι ο Ηρωδιανός υπολείπεται των λογοτεχνικών και επιστημονικών προσδοκιών από μέρους των μελετητών, τον καθιστούν λιγότερο προκατειλλημένο από τους συγκλητικούς ιστορικούς (στην πραγματικότητα είναι  —μαζί με τον Velleius Paterculus— ένας από τους λίγους μη συγκλητικούς ιστοριογράφους της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, γεγονός που αρκεί για να αναδείξει την σπουδαιότητά του).

Η περιγραφή του για τις λατρευτικές μεταρρυθμίσεις και τις θρησκευτικές καινοτομίες του αυτοκράτορα Ηλιογάβαλου, ο οποίος επιθυμούσε να εισάγει την λατρεία Συριακής θεότητας του ήλιου, είναι λιγότερο εχθρική από την αντίστοιχη του Δίωνος. Απέχει από τις άσχετες περιγραφές των σεξουαλικών πρακτικών που απαντώνται στα έργα πολλών άλλων ιστορικών. Είναι γνώστης των αυτοκρατορικών ρόλων που διαδραμάτισαν οι Ιουλία Δόμνα, Ιουλία Μαίσα, Ιουλία Σοαιμιάς και Ιουλία Μαμαία. Σήμερα λογίζεται ως ανεξάρτητος και τρόπον τινά αμερόληπτος, αν και  άκριτος, συγγραφέας ο οποίος παρέχει παραστατικές πληροφορίες για γεγονότα στην Ιταλία.

Η επιρροή του Ηρωδιανού είναι μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Ο ανώνυμος συγγραφέας των «Ιστοριών του Αυγούστου» (Historia Augusta) οι ιστορικοί Ευτρόπιος, Αυρήλιος Βίκτωρ και Αμμιανός Μαρκελλίνος, όλοι τους χρησιμοποίησαν την «Ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας». Βυζαντινοί μελετητές συνέστησαν το ύφος του Ηρωδιανού, το οποίο πράγματι είναι σαφές και γλαφυρό. Γνωρίζει πως να συνθέτει και πού να παρεμβάλλει μια ευφραδή ομιλία (όπως ο λόγος που εκφώνησε ο Μαξιμίνος Θραξ στο έβδομο βιβλίο [¶7.8]. Το βιβλίο του είναι ευανάγνωστο και αυτό ήταν το ζητούμενό του.

Σύγχρονη βιβλιογραφία

Ο Ηρωδιανός έχει σχεδόν αγνοηθεί από τους σύγχρονους ιστοριογράφους. Η μόνη πρόσφατη έκδοση με θαυμάσια παρουσίαση άλλα ελαφρώς απογοητευτικά σχόλια είναι αυτή του F.L. Müller, με τίτλο η «Ιστορία της Βασιλείας του Μάρκου Αυρηλίου στα Ελληνικά και τα Γερμανικά» (Herodian. Geschichte des Kaisertums nach Marc Aurel: Griechisch und Deutsch (1996 Stuttgart).

Δείγμα γραφής

[1.1.3] Απρόθυμος να δεχθὠ από άλλους διαδόσεις και ανυπόστατες πληροφορίες, συνέλεξα, στην ιστορία μου, υλικό ακόμα νωπό στις μνήμες όλων όσοι σκοπεύουν να την διαβάσουν· ούτε θεωρώ ότι η γνώση τόσο σημαντικών γεγονότων που συνέβησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα, θα αποτύχουν να ευχαριστήσουν το μελλοντικό κοινό. 

Αναφορά

Herodian written by Jona Lendering

cover image: Commodus as Hercules / credits Livius.org

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s