Σκέψεις για την Ιστορία και την ιστορική μέθοδο

Σκέψεις επάνω στην Ιστορία, που μου γεννήθηκαν και γράφτηκαν στα πρώτα χρόνια της επιστημονικής μου σταδιοδρομίας κατά τη διάρκεια των ιστορικών ερευνών και μελετών μου, για προσωπική μου χρήση, σκέψεις που βγήκαν μέσ’ από την πράξη, από τη θέρμη της εργασίας, κατά την κυοφόρηση και επεξεργασία των ιστορικών θεμάτων σκέψεις που απέβλεψαν να συνειδητοποιή­σουν μέσα μου τα θεωρητικά ή μεθοδολογικά προβλήματα ή τις απορίες που μου παρουσιάζονταν, και να αποκρυσταλλώσουν τη στάση μου απέναντι σ’ αυτά._Απ. Ε. Βακαλόπουλος

Θουκυδίδης ο Αλιμούσιος (460 – 395 π.Χ.)

Ο Θουκυδίδης υπήρξε Αθηναίος στρατηγός, «πατέρας της πολιτικής ιστορίας» και κορυφαίος αναλυτής πολιτικών θεμάτων και διεθνών υποθέσεων. Το έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» αφηγείται τον πόλεμο μεταξύ Πελοποννησιακής Συμμαχίας της οποίας ηγείτο η Σπάρτη και της Συμμαχίας της Δήλου της οποίας ηγείτο η Αθήνα (431-404 π.Χ.) και θεωρείται «ιστορικό κειμήλιο διαχρονικής αξίας».

Ρήσος ο Θράξ

Ο Ρήσος ήταν βασιλέας των Θρακών, γιος του Ηιονέα, ή του Στρυμόνα και της Μούσας Καλλιόπης ή της Ευτέρπης. Αδελφή του ήταν η Σήτη (Στέφανος Βυζάντιος) και σύζυγός του η Αργανθώνη. Κατά τον Τρωικό ο Διομήδης τον σκότωσε σε μάχη κοντά στον ομώνυμο ποταμό Ρήσο (ο οποίος ρέει από το όρος Ίδα στην Τρωάδα) ενώ σύμφωνα με άλλες πηγές, ενώ κοιμόταν.

Η γυναίκα στην Τουρκοκρατία και την Επανάσταση του 1821

Οι πληροφορίες που διατίθενται για τη θέση των ελληνίδων στην Τουρκοκρατία προέρχονται κυρίως από τις αναφορές των περιηγητών, που επισκέπτονταν περιοχές κάτω από ποικίλες στρατιωτικές και πολιτικές συνθήκες και για διαφορετικούς λόγους, καθώς επίσης και από τα δημοτικά τραγούδια, πολλά από τα οποία αναφέρονται στην πολεμική δράση και τις ηρωικές πράξεις γυναικών.

Ιστορία Δικαίου

Στην αρχαιότητα παράλληλα με τις ελληνικές έννομες τάξεις πόλεων και βασιλείων, η Ρώμη αναπτύσσει δίκαιο, το οποίο και θα αποτελέσει τη βάση της νομικής επιστήμης. Το δίκαιο των ελληνικών πόλεων-κρατών διαδόθηκε μετά την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου στην ελληνιστική ανατολή. Με τη ρωμαϊκή κατάκτηση ελληνικό και ρωμαϊκό δίκαιο συναντώνται, ιδίως μετά την απονομή της ιδιότητας του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της αυτοκρατορίας (212 μ.Χ.).

Η μάχη της λίμνης Okeechobee (25 Δεκ. 1837)

Τα Χριστούγεννα του 1837, κατά την διάρκεια του 2ου Πολέμου Seninole, Αφρικανοί και ιθαγενείς που απάρτιζαν το ομώνυμο έθνος, επικράτησαν σε μάχη έναντι υπεράριθμων Αμερικανικών δυνάμεων. Για περισσότερο από μισό αιώνα μαχών στην Φλόριντα, αυτή ήταν η χειρότερη ήττα του Αμερικανικού στρατού, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη της ηπείρου.

Η συμβολή της γυναίκας στην Ελληνική Επανάσταση

Επισκοπώντας το μεγάλο εκείνο εθνικό γεγονός, διαπιστώνουμε κατ’ αρχήν ότι είναι εξωπραγματική οποιαδήποτε αβασάνιστη ένταξη του ’21 σε δογματικά σχήματα. Ο αγωνιστικός παλμός συγκλόνισε βαθιά ολόκληρο τον ελληνισμό και άγγιξε κάθε νεοελληνική ψυχή πέρα από ταξικές διαφορές και πικρίες. Τό όραμα της λευτεριάς είχε λάμψει στα μάτια των κλεφτών και των αρματωλών. Από τη λάμψη αυτή φωτίσθηκε και η γυναίκα, η Ελληνίδα της σκλαβιάς, που παραστέκει στον αγώνα των αντρών.

Το Ρωμαϊκό ιππικό

Είναι αποδεδειγμένο ότι βασικός κορμός του Ρωμαϊκού στρατού υπήρξε το πεζικό, οι διαβόητες Ρωμαϊκές λεγεώνες. Ο ρόλος του ιππικού ήταν να προσφέρει πλευρική κάλυψη στα πεζοπόρα τμήματα, να επιφέρει καίρια πλήγματα προκαλώντας σύγχυση στους εχθρικούς σχηματισμούς πεζικού και να καταδιώκει τον αντίπαλο όταν οπισθοχωρούσε. Κατά συνέπεια, πολλές αρχαίες μάχες κερδήθηκαν ή χάθηκαν ανάλογα με την απόδοση των έφιππων στρατιωτών.

Η έννοια της Δικαιοσύνης στην κλασσική αρχαιότητα

«Ἡ ἔννοια τῆς δικαιοσύνης», ἀποτελεῖ μία γραμματολογικὴ καὶ ἱστορικο-φιλολογικὴ μελέτη τῶν ἐννοιῶν τοῦ δικαίου καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ συναφῶν ὅρων. Στὴν πρώτη ἑνότητα, ποὺ ἔχει τὸν τίτλο «Σημασίες τοῦ ὅρου ‹δικαιοσύνη› καὶ συναφῶν ὅρων», διερευνᾶται ἡ ἐτυμολογία, σημασία καὶ ἐξέλιξη τῶν λέξεων «δίκη», «δίκαιος», «δικαιοσύνη», «δικαιόω», «δικαίωσις» καὶ «δικαίωμα», βάσει τῶν στοιχείων ποὺ παρέχει τόσο ἡ σύγχρονη ὅσο καὶ ἡ προγενέστερη λεξικογραφία. Παρατίθενται ἐνδεικτικὰ φράσεις καὶ σύντομα ἀποσπάσματα ἀπὸ συγγράμματα ποὺ καλύπτουν τὸ χρονικὸ διάστημα ἀπὸ τὴν ὁμηρικὴ ἐποχὴ ἕως καὶ τοὺς ἰουδαίους Φίλωνα καὶ Ἰώσηπο. Ἀκολουθεῖ μία σύντομη ἔκθεση ποὺ ἀφορᾶ στὸ «∆ίκαιο καὶ δικαιοσύνη στὴν κλασικὴ ἀρχαιότητα», ποὺ κρίθηκε ἀναγκαία γιὰ τὴν κατανόηση τῶν μορφωτικῶν καταβολῶν τοῦ Βασιλείου, ποὺ ἐπηρέσαν τὴ σκέψη καὶ τὴ γραφίδα του. Ἐδῶ χρησιμοποιεῖται τὸ κριτήριο τοῦ χρόνου. Ἀρχικὰ ἐξετάζεται ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο κατανοοῦσαν τὴ δικαιοσύνη οἱ Μιλήσιοι φιλόσοφοι, ἐρευνᾶται ἡ σημασία ποὺ ἔδιναν σ᾽ αὐτὴν οἱ σπουδαῖοι φιλόσοφοι τῆς χρυσῆς ἐποχῆς τοῦ Πλάτωνα καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη, καὶ ἡ ἑνότητα κατακλείεται μὲ ἀναφορὰ στὴ θεωρία τῶν στωικῶν περὶ δικαίου καὶ δικαιοσύνης.

Ευχή Νέου Έτους

  «Ο καλύτερος τρόπος να προβλέψεις το μέλλον είναι να το δημιουργήσεις» Abraham Lincoln Καλή Χρονιά

Ιστορικά γεγονότα Πρωτοχρονιάς

Εν αναμονή του νέου έτους σας προσφέρουμε σε εικόνες (σλάϊντς) μια διαχρονική ανασκόπηση των κυριότερων γεγονότων που συνέβησαν την εν λόγω ημέρα. Να θυμίσουμε ότι μόλις τον 16ο αιώνα η πλειοψηφία των Δυτικών χωρών άρχισε να χρησιμοποιεί την 1η Ιανουαρίου ως πρώτη ημέρα του έτους, αφού μέχρι πρότινος ως πρωτοχρονιά θεωρείτο η ημερομηνία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μαρτίου).

Ιστορικά γεγονότα Χριστουγέννων

Ενώ τα Χριστούγεννα θεωρούνται παραδοσιακά οικογενειακή εορτή, ευκαιρία ανταλλαγής δώρων και γενικά θρησκευτικής περισυλλογής, εντούτοις υπήρξαν χρονικές περίοδοι που συνέπεσαν με μερικά από τα πιο κρίσιμα γεγονότα της ιστορίας. Η πλέον «αγαπητή περίοδος του έτους» διακόπηκε από θρυλικές μάχες, στέψεις βασιλέων, επιστημονικές ανακαλύψεις και ενέπνευσε μία από τις διασημότερες ανακωχές εν καιρώ πολέμου. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται σημαντικά ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα την ημέρα των Χριστουγέννων.

Γεώργιος Σφραντζής………μια σύντομη κριτική προσέγγιση

Όταν ο Edward Gibbon το 1786-1787 στη Λοζάνη της Ελβετίας συνέγραφε τον 6ο και τελευταίο τόμο του έργου με τίτλο «Η Ιστορία της παρακμής και πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» είχε στην διάθεσή του ελάχιστες πηγές για την συγγραφή του περιβόητου κεφαλαίου της ιστορίας που αφορούσε στην κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Οθωμανούς.

Η συνείδηση και η ζωή

Όταν η διάλεξη που πρόκειται να δώσουμε είναι αφιερωμένη στη μνήμη ενός επιστήμονα, νιώθουμε αμήχανοι λόγω της υποχρέωσης να πραγματευτούμε ένα θέμα το οποίο, λίγο πολύ, τον είχε απασχολήσει. Δεν νιώθω καμία παρόμοια αμηχανία μπροστά στο όνομα του Χάξλεϋ [Aldous Leonard Huxley *]. Το δύσκολο θα ήταν μάλλον να βρούμε ένα πρόβλημα που άφησε αδιάφορο το μεγάλο αυτό πνεύμα, ένα από τα ευρύτερα της Αγγλίας στη διάρκεια του περασμένου αιώνα. Μου φάνηκε πάντως ότι το τριπλό ερώτημα της συνείδησης, της ζωής και της σχέσης τους, επιβλήθηκε με ιδιαίτερη δύναμη στο στοχασμό ενός φυσιοδίφη που υπήρξε φιλόσοφος· και, καθώς, όσον με αφορά, δεν γνωρίζω κάποιο σημαντικότερο ερώτημα, είναι αυτό που επέλεξα να διεξέλθω.

Ζώντας στήν ἀποστολική ἐποχή

Δέν πρέπει νά λησμονοῦμε ὅτι ἡ ἐκκλησιαστική παράδοση δέν φτιάχνει καρικατούρες ἀνθρώπων, πού στά μάτια μας παρουσιάζονται τέλειοι, ἀψεγάδιαστοι (ὅπως πράττουν ὅσοι διαμορφώνουν τήν εἰκόνα πολιτικῶν, ἠθοποιῶν, ἐπιχειρηματιῶν, ἐπιστημόνων, κ.ἄ.) μά ἐν τέλει ἀποδεικνύονται –ἀναπόφευκτα προφανῶς– ἐντελῶς διαφορετικοί, μέ ψεγάδια καί ἀδυναμίες. Μᾶς παρουσιάζει τήν πραγματική ζωή μέ τά προβλήματα, τίς ἀδυναμίες, τίς μικρότητες, τούς ἐγωισμούς. Συνάμα συναντᾶμε τήν ταπείνωση, τήν ἀγάπη, τόν αὐθορμητισμό, τήν πίστη, ὅπως καί τήν ζωή σ᾿ ἕναν κόσμο πού ὁλοένα ἀλλάζει, μεταμορφώνεται, ἀνακαινίζεται, ἁγιάζεται! _Αθ. Μουστάκης

Ιπποκράτης ο Κώος 460/459-377/356 π.Χ

Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στη Κω, μάλλον το 460 ή 459 π.Χ. Θεωρείται 18ος στην σειρά των Ασκληπιαδών (κατά τον Σωρανό 20ος) από τον πατέρα του και 19ος απόγονος του Ηρακλή από την μητέρα του Φαιναρέτη, που ήταν μαία. Τις πρώτες γνώσεις για την ιατρική απέκτησε από τον πατέρα του Hρακλείδη, που ήταν ιατρός στο Ασκληπιείο της Κω και είναι βέβαιο ότι ανάμεσα στους εκπαιδευτές του συγκαταλέγονται ο Hρόδικος ο Σηλυβριανός, ο διάσημος ρήτορας Γοργίας ο Λεοντίνος και ο Δημόκριτος.

Ο «Πόλεμος της Ζαχαροπλαστικής» (27 Νοε. 1838 – 9 Μαρ. 1839)

Εάν υπήρχε κάποιο Έθνος στον κόσμο που θα επέλεγε τον πόλεμο «για λόγους ζαχαροπλαστικής» αυτό θα ήταν η Γαλλία. Αυτό ακριβώς συνέβη το 1838, όταν η Γαλλία και το Μεξικό ενεπλάκησαν σε ένοπλη σύγκρουση διάρκειας 5 μηνών, η οποία έμεινε στην ιστορία ως «ο πόλεμος της ζαχαροπλαστικής».

Επιδημία…………χορού το 1518 στο Στρασβούργο

Εκείνον τον Ιούλιο, πεντακόσια χρόνια πριν, μια παράδοξη μάστιγα έπληξε την πόλη του Στρασβούργου. Φαινομενικά χωρίς λόγο, εκατοντάδες πολίτες βρέθηκαν να χορεύουν μανιωδώς για μέρες, μέχρι που σωριάζονταν αναίσθητοι ή σε ορισμένες περιπτώσεις, έχαναν τη ζωή τους.

Περί καταγωγής του Ασκληπιού

Ασκληπιός … Ο Ησίοδος τον αναφέρει ως άνθρωπο με θεϊκή καταγωγή. Ο Σοφοκλής ως τον πραΰνοντα τις νόσους άνθρωπο. Ο Σωκράτης, κατά τον Πλάτωνα, ονομάζει αυτόν μέγαν ιατρόν και διδάσκαλον της ιατρικής. Η λατρεία του άρχισε μάλλον τον 8ο αιώνα π.Χ. από την Θεσσαλία και διαδόθηκε από τους Δωριείς στη υπόλοιπη Ελλάδα.

Φιλοσοφία τῆς Ζωῆς – Κεφάλαιο Γ’: «Τύποι αντιλήψεως της ζωής»

Αὐτοὶ εἶναι συντόμως οἱ ἓξ ἰδεατοὶ τύποι ἀντιλήψεων τῆς Ζωῆς, μέσα εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῇ ὃλων τῶν ἀνθρώπων ἡ ζωή, τοὐλάχιστον ὃλων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν τοὺς ζῇ ἡ Ζωή, ἀλλὰ ζητοῦν νὰ συνειδητοποιήσουν ὃ,τι ἡ μοῖρα τοὺς προεχάραξε. Δὲν τοὺς παρέταξα διὰ νὰ τοὺς κρίνωμεν· εἶναι ὃλοι ὡραῖοι καὶ πλούσιοι, μὲ τὴν ἰδικήν του ὡραιότητα καὶ τὸν ἰδικόν του πλοῦτον ὁ καθένας. Δὲν τοὺς περιέγραψα διὰ νὰ διαλέξετε. Σᾶς τὸ ἐπανέλαβα πολλάκις: δὲν διαλέγομεν ἡμεῖς τὴν μοίραν μας· ἐκείνη μᾶς διαλέγει.

Φιλοσοφία τῆς Ζωῆς – Κεφάλαιο Β’: «Περὶ του προβλήματος τῆς Εὐτυχίας»

Τὸ πρόβλημα εἶναι σήμερον ἐξαιρετικὰ ἐπίκαιρον. Πάντοτε βέβαια εἶν᾽ ἐπίκαιρος ἡ ἀναζήτησις τῆς Εὐτυχίας καὶ ἡ σκέψις περὶ αὐτῆς. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ἐποχαί, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ αἲσθημα πὼς λείπ᾽ εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἡ εὐτυχία καὶ ἡ εἰρήνη, εἶναι περισσότερον διαδεδομένον· ἐποχαὶ, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Εὐτυχία παρουσιάζεται εἰς περισσοτέρους ἀνθρώπους καὶ μὲ μεγαλυτέραν ὀξύτητα (διότι καὶ μὲ μεγαλυτέραν συνειδητότητα) ὡς πρόβλημα.

Φιλοσοφία τῆς Ζωῆς – Κεφάλαιο Α’: «Το νόημα της ζωής»

Ὃταν ζητοῦμεν τὸ Νόημα τῆς Ζωῆς, δὲν ζητοῦμεν τὸ νόημα τοῦ ζῆν ἁπλῶς —αὐτὸ δὲν ἒχει ἲσως νόημα, ἢ δὲν εἶναι δυνατὴ ἲσως εἰς τὸν ἂνθρωπον ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα: διατί ὑπάρχει τὸ βιολογικὸν φαινόμενον Ζωή; τὸ πολὺ θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς προελεύσεώς της. Ζητοῦμεν τὸ νόημα τοῦ εὖ ζῆν, ζητοῦμεν δηλαδὴ νὰ καθορίσωμεν τὰς άξίας ἐκείνας, τῶν ὁποίων ἡ πραγματοποίησις χαρίζει περιεχόμενον εἰς τὴν Ζωὴν καὶ τὴν καθιστᾶ βιωτήν, τὴν ἀναβιβάζει ἀπὸ φαινόμενον βιολογικόν, κοινὸν καὶ εἰς τὰ σκουλήκια τῆς γῆς, εἰς φαινόμενον ἠθικόν, ἀποκλειστικῶς ἀνθρώπινον.