εξώφυλλο: Ενημερωτικό φυλλάδιο για την δράση του Weather Undergound πηγή: Reddit,com

copyright © γράφει ο Δημήτριος Σχορτσανίτης

Εισαγωγή

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν σε μια περίοδο έντονου πολιτικού και κοινωνικού αναβρασμού. Ο πόλεμος του Βιετνάμ, οι φυλετικές εντάσεις, το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και η αυξανόμενη φοιτητική κινητοποίηση συνέθεταν ένα εκρηκτικό περιβάλλον αμφισβήτησης της κρατικής εξουσίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναδύθηκε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες οργανώσεις της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας: το Weather Underground (Υπόγειος Καιρός), γνωστό και ως Weathermen Μετερεολόγοι. Σε αντίθεση με άλλες αντιπολεμικές ομάδες, η οργάνωση δεν περιορίστηκε σε ειρηνικές μορφές διαμαρτυρίας, αλλά υιοθέτησε τη σύγκρουση – ακόμη και τη βία – ως πολιτικό εργαλείο. Η δράση της έθεσε ένα κρίσιμο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό στη δημόσια και ακαδημαϊκή συζήτηση: επρόκειτο για μορφή επαναστατικής αντίστασης ή για έκφραση εγχώριας τρομοκρατίας;

Οι ρίζες του κινήματος: Η γέννηση μιας επαναστατικής ρήξης

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν σε μια από τις πιο ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ιστορίας τους. Η κοινωνική συνοχή δοκιμαζόταν, η πολιτική εξουσία αμφισβητούνταν ανοιχτά και μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων έπαυε να πιστεύει ότι το υπάρχον σύστημα μπορούσε να προσφέρει λύσεις. Η πρώτη και πιο άμεση μήτρα του κινήματος ήταν το πανεπιστημιακό δίκτυο των «Φοιτητών για μια Δημοκρατική Κοινωνία (Students for a Democratic Society – SDS)». Το δίκτυο αυτό ιδρύθηκε το 1960, έχοντας ως επίκεντρο τα πολιτικά δικαιώματα και την οικονομική δικαιοσύνη, αλλά εξελίχθηκε σε ηγετική δύναμη κατά του πολέμου του Βιετνάμ.

Η συνεχιζόμενη και αυξανόμενη εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ σε συνδυασμό με τη συνεχή προβολή εικόνων βίας δημιούργησε ένα έντονο ηθικό σοκ στην αμερικάνικη κοινωνία. Πολλοί νέοι έβλεπαν την κυβέρνηση όχι ως δημοκρατικό φορέα που εξέφραζε τη βούληση των πολιτών στο εσωτερικό, αλλά ως δύναμη που ασκούσε βία στο εξωτερικό καταπατώντας τις κοινωνικές ελευθερίες στο εσωτερικό. Το γεγονός ότι οι ειρηνικές διαμαρτυρίες δεν κατάφερναν να σταματήσουν τον πόλεμο ενίσχυσε την αίσθηση του αδιεξόδου. Παράλληλα το κίνημα επηρεάστηκε έντονα από τα καταπιεσμένα κινήματα στο εσωτερικό των ΗΠΑ ιδιαίτερα οι «Μαύροι Πάνθηρες (Black Panther Party)» προωθούσαν την ιδέα της αυτοάμυνας απέναντι στην κρατική καταστολή αναπτύσσοντας μια σαφή επαναστατική δράση. Για πολλούς λευκούς ακτιβιστές, η στάση αυτή δημιούργησε ένα ηθικό καθήκον αντίστασης στο κατεστημένο. Στο πλαίσιο αυτό η ιδέα ότι η βία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο αντίστασης απέκτησε μια ιδιότυπη ηθική νομιμοποίηση, ως απάντηση στην βίαιη πραγματικότητα. Η πολιτική της αντίστασης ενισχύθηκε με την προβολή προτύπων, όπως του Τσε Γκεβάρα, του αντάρτη που μαχόταν ενάντια σε ισχυρότερους αντιπάλους στο όνομα της δικαιοσύνης. Η πολιτική ριζοσπαστικοποίηση συνδέθηκε στενά και με την πολιτιστική επανάσταση της εποχής. Το κίνημα των Χίπις (Hippies) και καλλιτέχνες όπως ο Μπομπ Ντύλαν (Bob Dylan) εξέφραζαν μια βαθιά αμφισβήτηση της εξουσίας και των κοινωνικών κανόνων οδηγώντας όλα και περισσότερα κινήματα στην πολιτική ρήξη.

Από το 1965 και μετά το SDS πρωτοστάτησε στην αντίσταση κατά της επιστράτευσης και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Βιετνάμ, εντός των πανεπιστημιακών χώρων. Το 1965 στην Ουάσιγκτον το κίνημα πρωτοστατεί στην οργάνωσή της πρώτης μεγάλης αντιπολεμικής πορείας. Το 1968 με αφορμή την κατασκευή νέου γυμναστήριου στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια με ξεχωριστές εισόδους για έγχρωμους και λευκούς το κίνημα πρωτοστάτησε στην κατάληψη του πανεπιστημιακού χώρου. Η βίαιη εισβολή της αστυνομίας και η σύλληψη 700 φοιτητών και ο τραυματισμός δεκάδων άλλων οδήγησε σε αύξηση της επιθυμίας για σύγκρουση με τις αρχές. Τον επόμενο χρόνο η βίαιη διάλυση των φοιτητικών συγκεντρώσεων στο συνέδριο του Σικάγο ανέδειξε τη διαφωνία μεταξύ των ριζοσπαστικών και των μετριοπαθών στοιχείων ως προς τον τρόπο δράσης οδηγώντας στη διάσπαση του κινήματος. Η πιο ριζοσπαστική του πτέρυγα έσπευσε να δημιουργεί την οργάνωση των Weathermen στρεφόμενο στην ανάληψη βίαιης δράσης και στη βομβιστική τρομοκρατία.

Ιδεολογία: Επανάσταση, αντιιμπεριαλισμός και σύγκρουση

Η μετάβαση του Weather Underground από τις μαζικές διαδηλώσεις στην παρανομία αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές φάσεις στην ιστορία του κινήματος και ταυτόχρονα ένα από τα πιο αποκαλυπτικά παραδείγματα πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης. Δεν επρόκειτο για μια ξαφνική αλλαγή στρατηγικής, αλλά για το αποτέλεσμα μιας σταδιακής διαδικασίας, όπου η απογοήτευση, η ιδεολογική σκλήρυνση και η εμπειρία της σύγκρουσης οδήγησαν σε μια πλήρη ρήξη με τη νόμιμη πολιτική δράση. Στα πρώτα του στάδια, το κίνημα λειτουργούσε μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των αντιπολεμικών κινητοποιήσεων. Οι διαδηλώσεις κατά του πολέμου του Βιετνάμ συγκέντρωναν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, δημιουργώντας την αίσθηση ότι μια μαζική κοινωνική πίεση μπορούσε να επιφέρει αλλαγές. Ωστόσο, παρά το μέγεθος και τη δυναμική τους, οι κινητοποιήσεις αυτές δεν κατάφεραν να ανατρέψουν την κυβερνητική πολιτική.

Η αδυναμία των δύο κυρίαρχων αμερικάνικων κομμάτων (των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικάνων) να τερματίσουν τον πόλεμο του Βιετνάμ ανέδειξε τα βαθιά όρια του αμερικανικού πολιτικού συστήματος, το οποίο εγκλωβίστηκε στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό του Ψυχρού Πολέμου και συγκεκριμένα στην «θεωρία του ντόμινο». Παρά τις προεκλογικές υποσχέσεις και τις επιμέρους διαφοροποιήσεις στη στρατηγική, καμία από τις δύο παρατάξεις δεν κατόρθωσε να αποδεσμευτεί ουσιαστικά από την κλιμάκωση της σύγκρουσης ενισχύοντας την απογοήτευση και την οργή μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας. Η κρίση αυτή εκδηλώθηκε και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, με την αύξηση της πολιτικής και κοινωνικής βίας, τις συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας, αλλά και τη ριζοσπαστικοποίηση ενός μέρους της νεολαίας που ένιωθε ότι οι θεσμικές οδοί αλλαγής είχαν αποτύχει.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το κίνημα των Weathermen ανέπτυξε μια ριζοσπαστική ιδεολογία που συνέδεε τον αντιιμπεριαλισμό με την ανάγκη επαναστατικής δράσης στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Θεωρώντας ότι το πολιτικό σύστημα ήταν ανίκανο ή απρόθυμο να τερματίσει έναν άδικο πόλεμο, οι Weathermen προώθησαν τη σύγκρουση ως μέσο αφύπνισης και ανατροπής, εντάσσοντας ακόμη και τη χρήση βίας ως πολιτικό εργαλείο μέσα σε ένα κλίμα ήδη αυξανόμενης εσωτερικής έντασης. Έβλεπαν τον αγώνα τους ως μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας επαναστατικής διαδικασίας, όπου η αντίσταση στον ιμπεριαλισμό στο εξωτερικό συνδεόταν άμεσα με την ανατροπή των δομών εξουσίας στο εσωτερικό. Έτσι, η αποτυχία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων δεν οδήγησε μόνο σε πολιτική κρίση, αλλά και στη γέννηση πιο ακραίων μορφών αντίστασης που αμφισβήτησαν ριζικά τη νομιμότητα του ίδιου του κράτους.

Η κορύφωση αυτής της λογικής ήρθε με την απόφαση για μετάβαση στην παρανομία στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η επιλογή αυτή σήμαινε κάτι πολύ περισσότερο από μια αλλαγή τακτικής. Σήμαινε την πλήρη αποκοπή από τη δημόσια πολιτική ζωή. Τα μέλη εγκατέλειψαν τις προηγούμενες ταυτότητές τους, διέκοψαν επαφές με οικογένεια και φίλους και υιοθέτησαν έναν τρόπο ζωής βασισμένο στη μυστικότητα και τη συνεχή μετακίνηση. Η παρανομία επέτρεψε στην οργάνωση να σχεδιάζει και να υλοποιεί ενέργειες χωρίς τον άμεσο έλεγχο των αρχών. Οι βομβιστικές επιθέσεις που πραγματοποίησε το Weather Underground είχαν, σύμφωνα με την ίδια την οργάνωση, κυρίως συμβολικό χαρακτήρα. Συχνά προηγούνταν προειδοποιήσεις ώστε να αποφευχθούν ανθρώπινες απώλειες, κάτι που υπογράμμιζε την προσπάθεια να παρουσιαστούν οι ενέργειες ως πολιτικά μηνύματα και όχι ως τυφλή βία. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση εκρηκτικών και η προσφυγή σε παράνομες ενέργειες ενίσχυσαν την εικόνα της οργάνωσης ως απειλής για τη δημόσια ασφάλεια και νομιμοποίησαν την έντονη καταστολή από το κράτος. Παράλληλα όμως οι επιθέσεις απομόνωσαν το κίνημα από την κοινωνία που υποτίθεται ότι εκπροσωπούσε. Αυτή η αντίφαση ήταν καθοριστική, καθώς όσο πιο ριζοσπαστική γινόταν η δράση, τόσο μειωνόταν η σύνδεση με το ευρύτερο κοινωνικό κίνημα.

1970 Η έναρξη της επαναστατικής δράσης

Η απόφαση του ριζοσπαστικού πυρήνα του SDS για την μετάβαση στην ένοπλη δράση και στις βομβιστικές επιθέσεις οριστικοποιήθηκε στα τέλη του 1969. Καθοριστική στιγμή αποτέλεσε το λεγόμενο «Πολεμικό Συμβούλιο (War Council)» μια σειρά συναντήσεων του στενού ηγετικού πυρήνα που πραγματοποιήθηκαν από τις 27 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1969 στο Φλιντ του Μίσιγκαν. Η ηγεσία της οργάνωσης για να υποστηρίξει τα απελευθερωτικά κινήματα στον Τρίτο Κόσμο και τους Μαύρους Πάνθηρες, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η «λευκή νεολαία» έπρεπε να ανοίξει ένα «δεύτερο μέτωπο» μέσα στις ΗΠΑ. Τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στη χάραξη αυτής της στρατηγικής, που ονομάστηκε «Γραφείο Καιρού (Weather Bureau) ήταν:

Α.       Η Μπερναντίν Ντορν (Bernardine Dohrn). Η ηγετική μορφή του κινήματος που κήρυξε επίσημα τον «πόλεμο» κατά της αμερικανικής κυβέρνησης εκδίδοντας παράλληλα τις επίσημες διακηρύξεις του κινήματος.

Β.       Ο Μπιλ Έιερς (Bill Ayers). Συνιδρυτής, ηγετικό στέλεχος και υπεύθυνος για τον συντονισμό των πυρήνων στις μεσοδυτικές πολιτείες. Υπήρξε ένας από τους βασικούς υποστηρικτές της ένοπλης πάλης.

Γ.        Ο Τζον Τζέικομπς(John Jacobs). Ο βασικός θεωρητικός της οργάνωσης, ο οποίος προώθησε την ιδέα της «αστικής αντάρτικης δράσης».

Δ.       Ο Τέρι Ρόμπινς (Terry Robbins). Ηγέτης του πυρήνα της Νέας Υόρκης, ο οποίος πίεζε για πιο ακραίες και θανατηφόρες επιθέσεις (πριν σκοτωθεί το 1970 από ατύχημα κατά την κατασκευή βόμβας).

Ε.       Ο Μαρκ Ραντ (Mark Rudd). Εμβληματικό στέλεχος και ηγέτης – διοργανωτής των φοιτητικών κινητοποιήσεων. Υποστήριξε ανοιχτά τη χρήση βίας για την ανατροπή του συστήματος

Στ.      Ο Τζεφ Τζόουνς (Jeff Jones). Μέλος της κεντρικής διοίκησης με βασική αρμοδιότητα τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των βομβιστικών ενεργειών.

Μετά την λήψη της απόφασης για βίαιη αντίδραση ο τοπικός πυρήνας της Νέας Υόρκης υπό τον Τέρι Ρόμπινς σε ένα υπόγειο μια πολυτελούς κατοικίας οδό 18 West 11th Street στο Γκρίνουιτς Βίλατζ (Greenwich Village) της Νέας Υόρκης ξεκίνησε να κατασκευάζει αυτοσχέδιες βόμβες. Ο Ρόμπινς πίστευε ότι η οργάνωση έπρεπε να μεταφέρει τη φρίκη του πολέμου του Βιετνάμ στο εσωτερικό των ΗΠΑ, χτυπώντας το στρατιωτικό κατεστημένο εκεί που ένιωθε ασφαλές. Ως πρώτος στόχος τέθηκε η πρόκληση απωλειών σε μια κοινωνική εκδήλωση μη-μάχιμων αξιωματικών του αμερικανικού στρατού και των συζύγων τους στη στρατιωτική βάση Φορτ Ντιξ στο Νιου Τζέρσεϊ.

Η έκρηξη στο Γκρίνουιτς Βίλατζ

Στις 6 Μαρτίου 1970, όμως λόγω λάθους στην συνδεσμολογία, ένας μηχανισμός εξερράγη. Από την έκρηξη ισοπεδώθηκε το κτίριο, ενώ παράλληλα έχασαν τη ζωή τους τρία μέλη της οργάνωσης μεταξύ των οποίων και ο Τέρι Ρόμπινς. Η τυχαία έκρηξη προκάλεσε σοκ στο εσωτερικό της οργάνωσης. Μετά το περιστατικό, η Μπερναντίν Ντορν και ο Μπιλ Έιερ πήραν τον έλεγχο και εξέδωσαν τη «Διακήρυξη Επιβίωσης (New Morning – Changing Weather)», απαγορεύοντας ρητά τις επιθέσεις κατά ανθρώπων και περιορίζοντας τη δράση τους σε συμβολικές υλικές καταστροφές (αφού πρώτα ειδοποιούσαν για την εκκένωση των κτιρίων).

Η απόδραση του Τίμοθι Λίρι

Μετά την έκρηξη στο Γκρίνουιτς Βίλατζ η αντίδραση του FBI ήταν άμεση και σφοδρή. Ο ηγετικός πυρήνας της οργάνωσης τοποθετήθηκε στη λίστα των «δέκα πιο καταζητούμενων προσώπων», ενώ χιλιάδες ανθρωποώρες και εκατομμύρια δολάρια διατέθηκαν για τον εντοπισμό τους. Η οργάνωση παρέμεινε στην αφάνεια για ανασυγκρότηση. Το χρονικό διάστημα αυτό ήταν απαραίτητο για τη δημιουργία νέων ταυτοτήτων, την εύρεση κρησφύγετων και την οργάνωση ενός δικτύου υποστήριξης μακριά από τα μάτια του FBI.

Η απόδραση του Τίμοθι Λίρι, στις 12 Σεπτέμβριου του 1970, θεωρείται μία από τις πιο εντυπωσιακές και ασυνήθιστες επιχειρήσεις του Weather Underground. Η επιχείρηση σχεδιάστηκε από το Weather Underground, το οποίο πληρώθηκε 25.000 δολάρια από την οργάνωση διακίνησης ναρκωτικών «Αδελφότητα της Αιώνιας Αγάπης (Brotherhood of Eternal Love)» για να φέρει εις πέρας την αποστολή. Ο 50χρονος τότε Λίρι Ο Λίρι εξέτιε ποινή φυλάκισης 10 ετών στη φυλακή χαμηλής ασφαλείας στο Σαν Λουίς Ομπίσπο στην Καλιφόρνια για κατοχή δύο τσιγάρων μαριχουάνας. Λόγω της ψυχολογικής του εκπαίδευσης, είχε καταφέρει να απαντήσει στα τεστ προσωπικότητας της φυλακής με τέτοιο τρόπο ώστε να θεωρηθεί «υπάκουος και χαμηλού κινδύνου», με αποτέλεσμα να τοποθετηθεί σε πτέρυγα με ελάχιστη φύλαξη. Ο Λίρι σκαρφάλωσε έναν φράχτη και χρησιμοποίησε ένα τηλεφωνικό καλώδιο για να γλιστρήσει πάνω από το κενό, καταλήγοντας στον αυτοκινητόδρομο, όπου τον περίμενε ένα αυτοκίνητο με μέλη των Weather Underground (συμπεριλαμβανομένου του Τζεφ Τζόουνς). Η οργάνωση εξέδωσε ανακοίνωση υπογράφοντα, δηλώνοντας ότι η απελευθέρωση του Λίρι ήταν μια πράξη ενάντια στο σύστημα που ποινικοποιούσε την κουλτούρα της νεολαίας. Η Μπερναντίν Ντορν δήλωσε χαρακτηριστικά: «Ξέρουμε ότι ο Τίμοθι Λίρι είναι ελεύθερος… και είμαστε περήφανοι που βοηθήσαμε».

Το 1971 η οργάνωση αποφάσισε να μετατοπίσει τη δράση της πραγματοποιώντας μια σειρά από στοχευμένες βομβιστικές επιθέσεις σε κυβερνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα των ΗΠΑ, ως διαμαρτυρία για τον πόλεμο στο Βιετνάμ και την κρατική καταστολή.

Η βομβιστική επίθεση στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ

Η αμερικανική στρατιωτική εισβολή στο Λάος αποτέλεσε την αιτία για την πιο τολμηρή και συμβολική ενέργεια της οργάνωσης. Την νύχτα της 1 Μαρτίου 1971 στις 12:32 πμ. περίπου μισή ώρα πριν την έκρηξη, ένας άγνωστος άνδρας τηλεφώνησε στο κέντρο του Καπιτωλίου. Το μήνυμά του ήταν: «Αυτό είναι αληθινό. Εκκενώστε το κτίριο. Πρόκειται να ανατιναχθεί σε διαμαρτυρία για την εισβολή στο Λάος». Η βόμβα, η οποία είχε τοποθετηθεί σε μια τουαλέτα ανδρών στο ισόγειο της πτέρυγας τη Γερουσίας, εξερράγη στη 1:32 π.μ. Η ισχύς της ήταν τέτοια που προκάλεσε σοβαρές υλικές ζημιές σε ακτίνα πολλών μέτρων, ισοπεδώνοντας τοίχους, σπάζοντας πόρτες και καταστρέφοντας ιστορικά αντικείμενα. Παρά τη σφοδρότητα της έκρηξης, δεν υπήρξαν τραυματισμοί ή θύματα, ενώ το κόστος των ζημιών εκτιμήθηκε τότε στις 300.000 δολάρια.

Λίγες ώρες μετά, το Weather Underground εξέδωσε ανακοίνωση αναλαμβάνοντας την ευθύνη. Το μήνυμα ανέφερε ότι η επίθεση στο «κέντρο της αμερικανικής ισχύος» ήταν ένας τρόπος να μεταφερθεί ο πόλεμος στο σπίτι εκείνων που τον διηύθυναν. Η ενέργεια αυτή προκάλεσε σοκ στην κυβέρνηση του Ρίτσαρντ Νίξον και οδήγησε σε δρακόντεια μέτρα ασφαλείας σε όλα τα ομοσπονδιακά κτίρια. Παρά την έντονη κινητοποίηση του FBI, οι δράστες της συγκεκριμένης επίθεσης δεν συνελήφθησαν ποτέ, ενισχύοντας τον μύθο της οργάνωσης ως μιας ομάδας που μπορούσε να πλήξει την καρδιά του συστήματος και να παραμείνει αόρατη.

Η διάρρηξη στο γραφείο του FBI στη Μίντια της Πενσυλβάνια

Στις 8 Μαρτίου 1971 πραγματοποιήθηκε μία από τις πιο καθοριστικές πράξεις πολιτικής ανυπακοής στην ιστορία των ΗΠΑ, η διάρρηξη στο γραφείο του FBI στη Μίντια της Πενσυλβάνια. Η ενέργεια αυτή πραγματοποιήθηκε από μια ομάδα οκτώ ακτιβιστών κατά του πολέμου του Βιετνάμ που αυτοαποκαλούνταν «Επιτροπή Πολιτών για την Έρευνα του FBI (Citizens’ Commission to Investigate the FBI)». Η ομάδα εκμεταλλευόμενη, ότι η προσοχή των αρχών και του κοινού ήταν στραμμένη στον «Αγώνα του Αιώνα» μεταξύ των μποξέρ Μοχάμεντ Άλι και Τζο Φρέιζερ, κατάφερε να παραβιάσει την κλειδαριά του μικρού περιφερειακού γραφείου και αφαιρέσει περισσότερα από 1.000 διαβαθμισμένα έγγραφα.

Αν και δεν καμία άμεση σύνδεση μεταξύ της ομάδας που έκανε τη διάρρηξη στη Μίντια και της οργάνωσης Weather Underground, η δημοσιοποίηση των εγγράφων αποκάλυψε την παράνομη παρακολούθηση, διείσδυση και αποδιοργάνωση πολιτικών οργανώσεων, αντιπολεμικών ακτιβιστών και ηγετών του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων από το FBI[i]. Λόγω των αποκαλύψεων για τις παράνομες μεθόδους του FBI (όπως διαρρήξεις χωρίς ένταλμα και παράνομες υποκλοπές), οι σοβαρές ομοσπονδιακές κατηγορίες εναντίον της ηγεσίας των Weathermen αναγκάστηκαν να αποσυρθούν μέσω δικαστικού αγώνα το 1973, λόγω «κυβερνητικής κακοδιαχείρισης». Παράλληλα τα στελέχη των Weathermen εκμεταλλευόμενοι την παύση της στενής παρακολούθησης κλιμάκωσαν την δράση τους.

---

Επιθέσεις στο σωφρονιστικό σύστημα

Η δολοφονία του Τζορτζ Τζάκσον, ηγετικού στελέχους των Μαύρων Πανθήρων, στις 21 Αυγούστου 1971 κατά τη διάρκεια απόπειρας απόδρασης από τις φυλακές «Σαν Κουεντίν», είχε ως αποτέλεσμα την πραγματοποίηση τριών επιθέσεων στις 28 Αυγούστου 1971. Η οργάνωση τοποθέτησε τους εκρηκτικούς μηχανισμούς σχεδόν ταυτόχρονα σε διαφορετικά γραφεία του σωφρονιστικού συστήματος στην Καλιφόρνια:

Α.       Στο Σακραμέντο, στα κεντρικά γραφεία του Τμήματος Σωφρονιστικών Ιδρυμάτων (Department of Corrections).

Β.       Στο Σαν Φρανσίσκο, στο περιφερειακό γραφείο επιτήρησης αποφυλακισμένων (Parole Office).

Γ.        Στο Μπέρκλεϊ, σε τοπικό γραφείο επιτήρησης.

Η επιλογή των γραφείων του σωφρονιστικού συστήματος έγινε για να καταδειχθεί ότι το κράτος συνεχίζει να ελέγχει και να καταστέλλει τους ανθρώπους ακόμα και μετά την αποφυλάκισή τους. Όπως και σε άλλες ενέργειές τους, οι Weather Underground πραγματοποίησαν προειδοποιητικά τηλεφωνήματα πριν από τις εκρήξεις, με αποτέλεσμα να μην υπάρξουν τραυματισμοί, παρά μόνο σοβαρές υλικές ζημιές. Στο συνοδευτικό ανακοινωθέν η οργάνωση ανέφερε ότι οι επιθέσεις έγιναν για να τιμηθεί ο «επαναστάτης αδελφός» Τζορτζ Τζάκσον και για να καταγγελθεί ο ρατσισμός και η βία των αμερικανικών φυλακών.

Η βομβιστική επίθεση στο Όλμπανι της Νέας Υόρκης πραγματοποιήθηκε το βράδυ της 17ης Σεπτεμβρίου 1971. Η ενέργεια αυτή ήταν μια άμεση απάντηση της οργάνωσης στην αιματηρή καταστολή της εξέγερσης στις φυλακές Άττικα, λίγες ημέρες νωρίτερα (13 Σεπτεμβρίου), η οποία είχε ως αποτέλεσμα με τον θάνατο 39 κρατουμένων. Στόχος της οργάνωσης αποτελούσαν τα γραφεία του Τμήματος Σωφρονιστικών Υπηρεσιών της Πολιτείας της Νέας Υόρκης (New York State Department of Correctional Services), που βρίσκονταν στον 9ο όροφο του κτιρίου στην οδό 99 Washington Avenue.

 Η οργάνωση έστειλε προειδοποιήσεις σε δύο εφημερίδες και έναν ραδιοφωνικό σταθμό στο Όλμπανι και τη Νέα Υόρκη λίγο πριν την έκρηξη. Η βόμβα εξερράγη περίπου στις 19:30 σε μια τουαλέτα, κοντά στο γραφείο του τότε Επιτρόπου Σωφρονιστικών Υπηρεσιών Ράσελ Όσβαλντ. Καθώς το κτίριο είχε εκκενωθεί, προκλήθηκαν εκτεταμένες υλικές ζημιές σε δύο τουαλέτες και σε έναν άξονα ανελκυστήρα, αλλά δεν υπήρξαν τραυματισμοί. Στο ανακοινωθέν που εξέδωσε η οργάνωση, περιέγραψε την επίθεση ως πράξη αντεκδίκησης για τη «σφαγή στην Άττικα». Κατήγγειλε το σωφρονιστικό σύστημα ως εργαλείο «λευκού ρατσισμού» και εξέφρασε την υποστήριξή της στους κρατούμενους που αγωνίζονταν για τα δικαιώματά τους. 

Βομβιστική επίθεση στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης (MIT)

Η βομβιστική επίθεση στο MIT το 1971 ήταν ένα κομβικό σημείο της φοιτητικής ριζοσπαστικοποίησης, στοχεύοντας έναν θεσμό που θεωρούνταν «εγκέφαλος» της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η βόμβα εξερράγη στις 4:32 π.μ. στο κτίριο «Γκρόβερ Χέρμαν (Grover M. Hermann)», το οποίο στέγαζε το Κέντρο Διεθνών Σπουδών (Center for International Studies – CIS). Η επιλογή του κτιρίου δεν ήταν τυχαία. Το CIS αποτελούσε «κόκκινο πανί» για τους αντιπολεμικούς διαδηλωτές για τους εξής λόγους:

A.       Το κέντρο είχε ιδρυθεί με αρχική χρηματοδότηση από τη CIA το 1951 για την παροχή αναλύσεων κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Την εποχή εκείνη, το κέντρο θεωρούταν ότι παρέδιδε πληροφορίες, που συνδέονταν με την αύξηση της αμερικανικής επιθετικότητας στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Β.       Πολλοί καθηγητές του (όπως ο Γουόλτ Γουίτμαν Ρόστοου – Walt Whitman Rostow) χρησιμοποίησαν το πανεπιστήμιο ως δεξαμενή σκέψης για να αναπτύξει τη θεωρία του περί «εκσυγχρονισμού», η οποία υποστήριζε ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να παρεμβαίνουν ενεργά στις αναπτυσσόμενες χώρες για να εμποδίσουν την εξάπλωση του κομμουνισμού.

Γ.        Ο καθηγητής Ντάνιελ Έλσμπεργκ (Daniel Ellsberg) αποτελώντας συνεργάτη του CIS, είχε μόλις δημοσιεύσει τα έγγραφα του Πενταγώνου (Pentagon Papers), αποκαλύπτοντας στο κοινό, ότι η αμερικανική κυβέρνηση έλεγε συστηματικά ψέματα για την έκταση και την πορεία του πολέμου στο Βιετνάμ.

Η έκρηξη σημειώθηκε σε γυναικεία τουαλέτα του 4ου ορόφου. Προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές στον τρίτο και τέταρτο όροφο, γκρεμίζοντας χωρίσματα και καταστρέφοντας οροφές, αλλά δεν υπήρξαν τραυματισμοί καθώς το κτίριο ήταν άδειο. Μια άγνωστη γυναίκα είχε τηλεφωνήσει στο MIT 13 λεπτά πριν την έκρηξη, δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο για την κινητοποίηση των αρχών. Η επίθεση αυτή οδήγησε σε αυξημένα μέτρα ασφαλείας στα πανεπιστήμια και σηματοδότησε την κορύφωση της έντασης μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και του στρατιωτικο-πολιτικού κατεστημένου στις ΗΠΑ.

1972 επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα και στο Πεντάγωνο

Το 1972 αποτέλεσε μια χρονιά έντονης δράσης και την κορύφωση του «αντάρτικου πόλης» στις ΗΠΑ έναντι της κυβερνητικής αυθαιρεσίας και του πολέμου του Βιετνάμ. Οι ριζοσπαστικές οργανώσεις στις ΗΠΑ, όπως οι Weather Underground και ο Μαύρος Απελευθερωτικός Στρατός (Black Liberation Army – BLA) πραγματοποίησαν επιθέσεις κυρίως σε αστυνομικά τμήματα ως αντίποινα για τον ρατσισμό και τις δολοφονίες μελών των Μαύρων Πανθήρων. Το έτος αυτό πραγματοποιήθηκαν περίπου 1800 βομβιστικές επιθέσεις σε αμερικανικό έδαφος με ένα εξαιρετικά υψηλό μέσο όρο, που έφτανε σχεδόν τις 5 επιθέσεις την ημέρα πανεθνικά. Παρά τον τεράστιο αριθμό εκρήξεων, οι θάνατοι και οι τραυματισμοί ήταν σχετικά περιορισμένοι, καθώς σημειώθηκαν συνολικά 11 θάνατοι και 43 τραυματισμοί αστυνομικών, κυρίως λόγω των προειδοποιητικών τηλεφωνημάτων που προηγούνταν των εκρήξεων.

Η πιο χαρακτηριστική ενέργεια της χρονιάς σημειώθηκε στις 19 Μαΐου 1972, όταν μια βόμβα εξερράγη στις 12:40 σε μια γυναικεία τουαλέτα στον τέταρτο όροφο στην πτέρυγα Ε του Αμερικάνικου Πεντάγωνου στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια. Η επίθεση είχε ιδιαίτερο συμβολισμός, καθώς πραγματοποιήθηκε την ημέρα των 82ων γενεθλίων του ηγέτη του Βορείου Βιετνάμ Χο Τσι Μινχ. Η έκρηξη ήταν ισχυρή, προκαλώντας μια τρύπα δύο ποδιών στο δάπεδο, καταστροφή των σωληνώσεων και κατάρρευση μέρους της οροφής. Ωστόσο, δεν υπήρξαν τραυματισμοί, καθώς το κτίριο ήταν σχεδόν άδειο και είχε προηγηθεί προειδοποιητικό τηλεφώνημα στην εφημερίδα New York Post. Σύμφωνα με ανακοινωθέν της οργάνωσης, η βόμβα ήταν μια πράξη αντιποίνων για την αμερικανική κλιμάκωση των βομβαρδισμών στο Ανόι και το Χαϊφόνγκ. Η επίθεση οδήγησε σε άμεση αυστηροποίηση των μέτρων ασφαλείας σε όλα τα ομοσπονδιακά κτίρια στην Ουάσινγκτον.

1973 αναδιοργάνωση – πολιτική μεταστροφή

Το 1973 ήταν μια κρίσιμη καμπή στην ιστορία του κινήματος, καθώς η οργάνωση εισήλθε σε μια φάση εσωτερικής ανασύνταξης και ιδεολογικής επανεξέτασης, καθώς η αλλαγή του πολιτικού κλίματος, με τη σταδιακή αποκλιμάκωση του πολέμου του Βιετνάμ μείωσε τη δυναμική του αντιπολεμικού κινήματος που είχε τροφοδοτήσει τη ριζοσπαστικοποίηση. Τα χρόνια έντονης δράσης και η εμπειρία της παρανομίας είχε οδηγήσει σε απομόνωση, καθώς η οργάνωση, αν και διατηρούσε την επαναστατική της ρητορική, είχε αποκοπεί από τη μαζική βάση των κινημάτων από τα οποία προήλθε. Η έντονη κρατική καταστολή (με βασικό φορέα το FBI) είχε περιορίσει τις δυνατότητες δράσης και είχε καταστήσει τη λειτουργία της πιο δύσκολη. Επιπρόσθετα η απόσυρση των κατηγοριών εναντίον των περισσότερων μελών του κινήματος μετά από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ οδήγησε στην επιθυμία για επιστροφή στην κανονικότητα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Weather Underground άρχισε να μετατοπίζει τη στρατηγική του. Η Κεντρική Επιτροπή, χωρίς να εγκαταλείψει πλήρως τη λογική της σύγκρουσης, αποφάσισε να δώσει έμφαση στην πολιτική εκπαίδευση, την προπαγάνδα και στην προσπάθεια επανασύνδεσης με κοινωνικά κινήματα. Στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής η οργάνωση δημιούργησε την επιτροπή «Φωτιά στη Πεδιάδα (Prairie Fire Organizing Committee – PFOC)» με στόχο την συγγραφή του ομώνυμου μανιφέστου. Το μανιφέστο αυτό εκδόθηκε κρυφά, αλλά διανεμήθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα από την PFOC τονίζοντας την κύρια θέση της οργάνωσης ότι οι ΗΠΑ ήταν μια «αυτοκρατορία σε παρακμή» και ότι ο κύριος εχθρός ήταν ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός. Θεωρούσαν ότι η απελευθέρωση των καταπιεσμένων εθνών (Βιετνάμ, Παλαιστίνη, Αφρική) θα οδηγούσε στην κατάρρευση του συστήματος εκ των έσω. Το κείμενο έδινε τεράστια έμφαση στον αγώνα των Αφροαμερικανών, των Πουερτορικανών και των ιθαγενών της Αμερικής, τους οποίους θεωρούσε «αποικιοκρατούμενους λαούς» μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ. Παράλληλα τόνιζε την ανάγκη για μια σοσιαλιστική επανάσταση στις ΗΠΑ και την οικοδόμηση ενός κομμουνιστικού κόμματος.

Ωστόσο η μεταστροφή αυτή προκάλεσε και τους πρώτους τριγμούς στα θεμέλια της οργάνωσης. Το μανιφέστο αντί να ενώσει την οργάνωση και την Αριστερά, προκάλεσε εσωτερική σύγκρουση. Ο «σκληροπυρηνικός» πυρήνας θεώρησε τη στροφή αυτή προδοσία προς την επανάσταση, καθώς θεωρούσε ότι η βία έπρεπε να κλιμακωθεί ανεξάρτητα από το αν ο πόλεμος στο Βιετνάμ τελείωνε. Αρκετά μέλη κατηγορήσαν την ηγεσία ότι το κείμενο διέθετε «λευκό-σοβινιστικό» χαρακτήρα μη δίνοντας αρκετή έμφαση στους αγώνες και στην ηγεσία των μαύρων επαναστατών για χάρη της προσέγγισης με την λευκή εργατική τάξη. Παράλληλα η αποκάλυψη του σκανδάλου Watergate το 1973 ενίσχυσε την διαφωνία. Η ηγεσία πίστεψε ότι η αμερικανική κυβέρνηση κατέρρεε πολιτικά και επιθυμούσε να εκμεταλλευτεί το κενό εξουσίας, ενώ οι ακραίοι ήθελαν να το εκμεταλλευτούν ως αφορμή για νέα χτυπήματα.

Παρά την αλλαγή του προσανατολισμού, η οργάνωση συνέχισε την παρανομία για μερικά ακόμη χρόνια. Ωστόσο, μέχρι το 1976 η οργάνωση βρισκόταν σε αποσύνθεση. Την ίδια χρονιά η οργάνωση διοργάνωσε στο Σικάγο το συνέδριο με τίτλο «Δύσκολες Ώρες (Hard Times)» με σκοπό τη δημιουργία μιας οργάνωσης ομπρέλας για όλες τις ριζοσπαστικές ομάδες. Στο συνέδριο οι ισπανόφωνοι και οι έγχρωμοι έσπευσαν να κατηγορήσουν την ηγεσία, για αντιεπαναστατική δράση, εγκατάλειψη της επαναστατικής ιδεολογίας και περιορισμό του αφηγήματος σε φυλετικά ζητήματα. Η διαφωνία στη χάραξη κοινής γραμμής οδήγησε στην διάσπαση του κινήματος. Η ηγεσία εντός δύο χρόνων εκμεταλλευομένη την αμνηστία του Προέδρου Τζίμι Κάρτερ για τους ανυπότακτους παραδόθηκε στις αρχές. Ενώ τα πιο ριζοσπαστικά στοιχεία εντάχθηκαν στην οργάνωση 19^η Μαϊού πραγματοποιώντας όμως ελάχιστες ενέργειες.

Η έλλειψη επαρκών πόρων οδήγησε την ομάδα να οργανώσει στις 20 Οκτωβρίου του 1981 σε συνεργασία με τον Μαύρο Απελευθερωτικό Στρατό την ληστεία ενός θωρακισμένου φορτηγού που περιείχε 1,6 εκατομμύρια δολάριά. Η ληστεία έχοντας ως αποτέλεσμα τον θάνατο των φρουρών του οχήματος και των δύο αστυνομικών αποτέλεσε το κύκνειο άσμα της οργάνωσης. Η καταδίωξη των αρχών οδήγησε στη σύλληψη των τελευταίων ενεργών μελών των Weather Underground σηματοδοτώντας το τέλος της οργάνωσης.

---

Επίλογος

Η ιστορία του Weather Underground αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ορίων και των αντιφάσεων της πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης σε συνθήκες κοινωνικής κρίσης. Η οργάνωση γεννήθηκε μέσα από ένα αυθεντικό κύμα αμφισβήτησης της κρατικής εξουσίας και της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, εκφράζοντας την αγωνία μιας γενιάς που θεωρούσε ότι οι θεσμικές μορφές δράσης είχαν αποτύχει.Ωστόσο, η επιλογή της βίαιης σύγκρουσης ως βασικού πολιτικού εργαλείου οδήγησε σταδιακά στην απομόνωσή της από την ίδια την κοινωνική βάση που επιδίωκε να εκπροσωπήσει. Παρά τον συμβολικό χαρακτήρα πολλών ενεργειών της και την προσπάθεια αποφυγής ανθρώπινων απωλειών, η υιοθέτηση της παρανομίας και της βομβιστικής δράσης ενίσχυσε τη νομιμοποίηση της κρατικής καταστολής και περιόρισε τη δυνατότητα ευρύτερης κοινωνικής απήχησης.

Η πορεία της οργάνωσης αναδεικνύει ένα διαχρονικό δίλημμα που διαπερνά τα ριζοσπαστικά κινήματα: σε ποιο βαθμό η χρήση βίας μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικής αλλαγής χωρίς να υπονομεύσει τους ίδιους τους στόχους της. Στην περίπτωση του Weather Underground, η απάντηση φαίνεται να είναι αντιφατική. Από τη μία πλευρά, κατόρθωσε να αναδείξει τις αντιφάσεις της αμερικανικής πολιτικής και να καταστήσει ορατή την έννοια της εσωτερικής αντίστασης. Από την άλλη, η στρατηγική της οδήγησε σε πολιτική περιθωριοποίηση και τελικά σε διάλυση. Συνεπώς, το Weather Underground δεν μπορεί να ερμηνευτεί μονοδιάστατα ούτε ως απλή «τρομοκρατική οργάνωση» ούτε ως αμιγώς «επαναστατικό κίνημα». Αντιθέτως, αποτελεί ένα σύνθετο ιστορικό φαινόμενο που αντανακλά τις εντάσεις μιας εποχής, όπου η γραμμή μεταξύ αντίστασης και βίας παρέμενε βαθιά αμφιλεγόμενη.

Βιβλιογραφία

Berger, Dan. Outlaws of America: The Weather Underground and the Politics of Solidarity. Oakland: AK Press, 2006.

Burrough, Bryan. Days of Rage: America’s Radical Underground, the FBI, and the Forgotten Age of Revolutionary Violence. New York: Penguin Press, 2015.

Gitlin, Todd. “The Sixties: Years of Hope, Days of Rage.” New York: Bantam, 1987.

Jacobs, Ron. The Way the Wind Blew: A History of the Weather Underground. London: Verso, 1997.

Kirkpatrick, David. “The Weather Underground.” The Nation, March 2001.

Varon, Jeremy. Bringing the War Home: The Weather Underground, the Red Army Faction, and Revolutionary Violence in the Sixties and Seventies. Berkeley: University of California Press, 2004.

Το έργο με τίτλο: «Weather Underground το υπόγειο πρόσωπο της αμερικανικής εξέγερσης εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ» από τον δημιουργό Δημήτρη Σχορτσανίτη διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές