Ο Ηρώδας (3ος αιώνας π.Χ.)

στις

εξώφυλλο: απόσπασμα από το εξώφυλλο του βιβλίου «Μιμίαμβοι Ηρώδα» της Anna Rist

copyright © γράφει ο Χείλων

Ο Ηρώδας ή Ηρώνδας ανήκει στους ποιητές των Ελληνιστικών χρόνων, για τους οποίους γνωρίζουμε ελάχιστα. Η γενέτειρα και ο τόπος κατοικίας είναι άγνωστα. Από την διάλεκτο και ορισμένες αναφορές στα ποιήματά του εικάζεται ότι σχετίζεται με το νησί της Κω και πιθανόν με την Αλεξάνδρεια. Από επιστολή του Ρωμαίου συγκλητικού Πλίνιου του Νεότερου, γραμμένη περί το 100 π.Χ., γνωρίζουμε ότι ο Ηρώδας ήταν σύγχρονος του Καλλίμαχου και συγγραφέας ενός βιβλίου Ιαμβικής ποίησης. Το συγγραφικό έργο του Ηρώδα τοποθετείται μεταξύ 275 και 245 π.Χ.

Έργο

Επειδή στην αρχαιότητα ο Ηρώδας σπάνια αναφέρεται ή μνημονεύεται, τα περισσότερα ποιήματά του χάθηκαν, εκτός από είκοσι στίχους. Ωστόσο το 1891, ανακαλύφθηκε στον τάφο ενός Σέραπι (Έλληνο – Αιγυπτιακός θεός της αρχαιότητας) πάπυρος που περιλάμβανε περίπου 700 στίχους. Συνολικά, υπάρχουν περίπου οκτώ πλήρεις μίμοι, όπως λέγονται τα ποιήματά του και αποσπάσματα από άλλους τρείς.

Μίμοι

Ο Ηρώδας χαρακτηρίζεται ως μιμογράφος, διότι το ποιητικό του έργο περιλαμβάνει ποιήματα Ιωνικής διαλέκτου, τα οποία ονομάζονται μίμοι ή μιμίαμβοι, δηλαδή μίμοι γραμμένοι σε ιαμβικό μέτρο.

Οι μίμοι αποτελούσαν σύντομες κωμικές περιγραφές ακόλαστων περιστατικών του καθημερινού βίου με στοιχεία αυτοσχεδιασμού (φάρσες). Επειδή αρχικά το συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας δεν αναγνωριζόταν από τους ιστορικούς και φιλοσόφους, οι πρώτες αναφορές σε αυτό εμφανίστηκαν τον 4ο αιώνα π.Χ.

Ο ίαμβος ήταν είδος ποιητικού μέτρου από ιαμβικούς στίχους ( – κ.λπ.) ιδιαίτερα δημοφιλές στα νησιά του Αιγαίου από τον 7ο αιώνα π.Χ. Τα ιαμβικά ποιήματα ήσαν προσωπικά και μπορούσαν να είναι τραγούδια αγάπης και τραγούδια μίσους. Αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος ήταν ο Ιππώναξ, ο οποίος φαίνεται να αποτελεί πρότυπο για τον Ηρώδα. Τα ιαμβικά ποιήματα του Ιππώνακτα ενέπνευσαν τόσο το μέτρο όσο και την διάλεκτο (Ιωνική) αρκετών διαδόχων, αλλά ο Ηρώδας δεν κατάφερε να την τελειοποιήσει. Κατά την Ελληνιστική εποχή, πριν τον Ηρώδα, οι μιμίαμβοι, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από τον Θεόκριτο.

Παρόλο που περιέχουν διάλογους και περιγράφουν σκηνές από την καθημερινή ζωή, οι μίμοι δεν προορίζονταν να εκτελούνται από ηθοποιούς, αλλά εκφράζονταν από έναν μόνο καλλιτέχνη, ο οποίος έπρεπε να αποδώσει τους διάφορους χαρακτήρες χρησιμοποιώντας διαφορετικές φωνές και εκφράσεις του προσώπου. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι ερμηνευτές ήσαν επαγγελματίες ηθοποιοί των συγκεκριμένων κωμωδιών και τραγωδιών στις οποίες ο ηθοποιός έπρεπε να υποδυθεί πολλούς ρόλους. Η διαφορά είναι ότι σε μία παράσταση, ο ηθοποιός μπορούσε να χρησιμοποιήσει διαφορετικές μάσκες, κάτι που πιθανώς δεν συνέβαινε σε μια μίμηση.

Η πρώτη στήλη του παπύρου του Ηρώδα που αφορά στον πρώτο Μιμίαμβο 1-15_1892_Βρετανικό μουσείο E. Scott [Public domain], via Wikimedia Commons

Οι εν λόγω μίμοι θεωρήθηκαν υποδειγματικά πρότυπα ρεαλιστικών περιγραφών, ενώ πρόκειται για ψυχρά φιλολογικά ντοκουμέντα, μέσα στα οποία κινούνται πρόσωπα χωρίς ατομικότητα. Διασώθηκαν οι παρακάτω μίμοι:

Ο πρώτος μίμος τιτλοφορείται Προκυκλίς Μαστροπός (90 στίχοι). Παρουσιάζει την νεαρά Μητρίχη, ο σύζυγος της οποίας απουσιάζει επί δέκα μήνες στην Αίγυπτο. Την επισκέπτεται η γριά Γρυλλίς και της προτείνει για αντικαταστάτη του συζύγου της έναν αθλητή, τον Τρύλλο, αλλά η Μητρίχη αρνείται να απατήσει τον σύζυγό της.

Ο δεύτερος μίμος τιτλοφορείται Πορνοβοσκός (102 στίχοι) όπου ο μέτοικος Βάτταρος, τύπος αναίσχυντος και κωμικός, κατηγορεί στους δικαστές της Κω τον σιτέμπορο Βαλή για διατάραξη οικιακής ειρήνης, διότι πήρε μία όμορφη πόρνη από το πορνείο του. Ο εν λόγω μίμος αποτελεί μια παρωδία των δικών στην Κλασική Αθήνα.

Ο τρίτος μίμος τιτλοφορείται Διδάσκαλος (97 στίχοι) όπου η Μητροτίμη, η οποία έχει γέροντα σύζυγο, οδηγεί στο σχολείο του παιδαγωγού Λαμπρίσκου τον άτακτο και αμελή γιο της Κότταρο – που προτιμά τα παιχνίδια από τα μαθήματα – και παρακαλεί τον παιδαγωγό να τον συνετίσει. Ο δάσκαλος για να συνετίσει τον μικρό, τον υποβάλλει σε άγριο ξυλοδαρμό.

Ο τέταρτος μίμος ονομάζεται Ασκληπιώ (δοτική) Ανατιθείσαι και Θυσιάζουσαι (95 στίχοι) και εμφανίζει την Κυννώ και την Κοκκάλη να επισκέπτονται το ιερό του Ασκληπιού στην Κω για να προσφέρουν θυσία και θαυμάζουν τα αγάλματα.

Στον πέμπτο μίμο, τον Ζηλότυπο (85 στίχοι) η Βίτυννα η οποία ζηλεύει τον δούλο της, Γάστρωνα, επειδή ερωτοτροπεί με την Αμφίταια, τον βρίζει και διατάζει τον άλλο της δούλο να τον οδηγήσει δέσμιο και γυμνό στον Έρμωνα για να τον μαστιγώσει, τελικά όμως τον συγχωρεί, υποχωρώντας στις παρακλήσεις της δούλης της Κιδύλης.

Ο έκτος μίμος έχει τον τίτλο Φιλιάζουσαι Ιδιάζουσαι (94 στίχοι). Η Μητρώ επισκέπτεται τη φίλη της Κοριττώ για να την ρωτήσει από πού απέκτησε ένα ερωτικό βοήθημα και ο διάλογος που ακολουθεί είναι έξυπνος, διασκεδαστικός με απολαυστικές στιχομυθίες. Η συζήτηση επικεντρώνεται σε κάποιον υποδηματοποιό ονόματι Κέρδωνα, τον κατασκευαστή του βοηθήματος, ο οποίος κρύβει το εμπόρευμά του στην προθήκη του καταστήματος. Μετά την απόκτηση των πληροφοριών, η Μητρώ φεύγει για να τον συναντήσει.

Στον έβδομο μίμο, τον Σκητέα (192 στίχοι) υπάρχουν αρκετά κενά. Παρουσιάζεται η Μητρώ να οδηγεί στο υποδηματοποιείο του Κέρδωνα φίλες της, για να αγοράσουν υποδήματα και αφού συζητούν για την τιμή, δοκιμάζουν τα υποδήματα.

Ο όγδοος μίμος, το Ενύπνιον (79 στίχοι) έχει επίσης μεγάλα κενά. Ένας γαιοκτήμονας ξυπνά πολύ νωρίς τις δούλες του για να φροντίσουν τα ζώα του κτήματος και άλλες αγροτικές εργασίες. Διηγείται σε μία από αυτές το όνειρο που είδε την νύχτα, στο οποίο συμμετέχοντας σε Διονυσιακή εορτή, κέρδισε σε έναν παράξενο διαγωνισμό ισορροπίας σε φουσκωμένο δερμάτινο ασκό.

Ο ένατος μίμος ονομάζεται Απονηστιζόμεναι, αλλά έχουν διασωθεί μόνο 13 στίχοι.

Οι μίμοι του Ηρώδα αποτελούν το σημαντικότερο διασωθέν δείγμα αυτού του λογοτεχνικού είδους.

Πηγή

Richard L Hunter, «The Presentation of Herodas’s Mimiamboi.»1993

Ηρώδας – Μιμίαμβοι

Ηρώδας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.