Οβιδίου Μεταμορφώσεις [6.1-145] Αράχνη και Αθηνά

[6.1.1] Όλα τούτα άκουσε η Αθηνά·  επαίνεσε τα τραγούδια, δικαίωσε τα παράπονα τους·  αλλά η καρδιά της έτσι μελαγχολούσε, 

«Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο να εξυμνείς κάποιον, θα πρέπει να συμβαίνει το ίδιο και σ΄εμένα: ουδέποτε αρμόζει στης γης τα δημιουργήματα να παραβλέπουν  το μεγαλείο που φωλιάζει μέσα μου, δίχως δίκαια να τιμωρούνται»

Ο μύθος της αράχνης από τον Ντιέγκο Βελάσκεθ (1644-1648) _wikipedia
Ο μύθος της αράχνης από τον Ντιέγκο Βελάσκεθ (1644-1648) _wikipedia

Η σκέψη της πλανήθηκε στην τύχη της υπερήφανης Αράχνης —η οποία δεν προετίθετο να την εγκωμιάσει για την επιδεξιότητα που ᾽χε αναπτύξει στην τέχνη της ύφανσης— ενός κοριτσιού που δε φημιζόταν ούτε για τους προγόνους, μήτε για την καταγωγή, αλλά μονάχα για το ταλέντο της. Για του λόγου το αληθές, ήταν καλά γνωστό ότι ο πατέρας της ζούσε στην Κολοφώνα όπου εμπορευόταν την ταπεινή πραμάτεια του —χνουδωτό μαλλί το οποίο έβαφε με πορφύρα από την Φώκαια. Η μητέρα της, απ’ τα κατώτερα στρώματα κι εκείνη, είχε πεθάνει.  

Η Αράχνη έγινε διάσημη σε όλη τη γη της Λυδίας, εξαιτίας του ταλέντου της· στο ορεινό χωριό της, συνέρρεαν αμέτρητες νύμφες γεμάτες περιέργεια και προθυμία να βεβαιώσουν ιδίοις όμμασι τη δεξιοσύνη της, εγκαταλείποντας τους εύχυμους αμπελώνες του Τμώλου, ή ακόμη και τα τρεχούμενα δροσερά νερά του ζωηρού Πακτωλού για να θαυμάσουν τα υφαντά ή να παρακολουθήσουν την επιδέξια κλώση του μαλλιού.

Αράχνη (Παλάτι των Δόγηδων στη Βενετία - Βερονέζε 1578) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]
Αράχνη (Παλάτι των Δόγηδων στη Βενετία – Βερονέζε 1578) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]

Γεμάτες χάρη οι κινήσεις της —όταν τύλιγε το αδούλευτο μαλλί σε μικρά κουβάρια ή το χτένιζε με τ’ακροδάχτυλά της, όταν ξεδιάλυνε τις ίνες τραβώντας τις απαλά και φαίνονταν σαν μακρόσυρτα πέπλα ομίχλης, όταν στριφογυρνούσε αέρινα το λείο αδράχτι με τον σβέλτο  αντίχειρα της ή σαν τρυπούσε το ύφασμα με τη βελόνα— θα μπορούσαν να κάνουν κάποιον ν’ αναλογισθεί το πόσο καλά την είχε ορμηνέψει η Αθηνά, αλλά εκείνη δε θα δεχόταν ποτέ κάτι τέτοιο· απρόθυμη να μοιραστεί τη δόξα της, έλεγε: 

«Ας παραβγεί μ’ εμένα στην τέχνη· κι αν το ταλέντο της επικρατήσει, τότε θα εγκαταλείψω τα πάντα»

[6.1.26] Η Αθηνά την άκουσε κι εμφανίστηκε μπροστά της μεταμφιεσμένη, με μακριά γκριζωπά μαλλιά κι ένα μπαστούνι να στηρίζει τ᾽αδύναμα άκρα της. Φαινόταν καχεκτική, πολύ γηρασμένη και με φωνή τρεμάμενη είπε: 

Το γήρας δεν είναι αιτία όλων των δεινών· με τα χρόνια έρχεται η εμπειρία· και, ως εκ τούτου, δε θα πρέπει να περιφρονήσεις τα λόγια μου. Δε σε βλάπτει να επιζητείς την επιδοκιμασία των θνητών, όταν τα επιδέξια χέρια σου γνέθουν το μαλακό μαλλί, —αλλά δε θα πρέπει ν᾽ απαρνείσαι την τέχνη της Αθηνάς· οφείλεις να προσεύχεσαι για συγχώρεση γιατί θα στη  χαρίσει αν το θελήσεις.

Η Αράχνη συνοφρυώθηκε και με βλοσυρἠ έκφραση κοίταξε τη θεά αφήνοντας το νήμα της να πέσει. Με δυσκολία μπορούσε να συγκρατηθεί, έτεινε απειλητικά χέρι της και τρέμοντας από θυμό, απευθύνθηκε σ᾽εσένα μεταμορφωμένη Αθηνά:

Ανόητη ηλίθια, —ξεθεωμένη και φυρόμυαλη στην τρεμάμενη ηλικία σου, τα πολλά χρόνια είναι η μεγάλη δυστυχία σου! ας ωφεληθούν από τα λόγια σου η κόρη και η νύφη σου —αν οι θεοί σ᾽ έχουν ευλογήσει· η γνώση μου είναι αρκετή· δεν είναι ανάγκη να πιστεύεις ότι οι συμβουλές σου ευεργετούν· γι αυτό κι εμμένω στην άποψή μου. Φύγε, —συμβούλεψε τη θεά σου να έρθει εδώ η ίδια και να μην αποφεύγει την αναμέτρηση! 

Αυτοστιγμή, η θεά αναφώνησε, «Η Αθηνά έρχεται κοντά σου!» Και με τα λίγα αυτά λόγια απόδιωξε τη γέρικη μορφή κι αποκαλύφθηκε η Παλλάδα. Όλες οι άλλες Νύμφες και οι σεβάσμιες κυρίες της Μυγδονίας την προσκύνησαν· αλλά όχι η Αράχνη η οποία έστεκε προκλητικά —αν και αρχικά τα μάγουλά της φλογίστηκαν, έπειτα χλώμιασαν και μετά  πάλι αναψοκοκκίνισαν— διστακτική. Όπως τα ρόδινα χρώματα της αυγἠς στον ουρανό ωχριούν στου λαμπρού ήλιου τ’ ανέβασμα και γρήγορα λευκαίνουν.

Όμως έσπευδε προς την καταστροφή της, καθώς δεν επρόκειτο να παραιτηθεί από τον πόθο να κερδίσει τη νίκη. Μήτε η κόρη του παντοδύναμου Διός υποχωρούσε: αποστέργουσα τα πολλά λόγια δεν δίστασε ποτέ.

Η Αράχνη υπερηφανεύεται μπροστά στην Αθηνά και τιμωρείται. Μικρογραφία από χειρόγραφο της Christine de Pisan,

Η Αράχνη υπερηφανεύεται μπροστά στην Αθηνά και τιμωρείται. Μικρογραφία από χειρόγραφο της Christine de Pisan, «L’Epistre d’Othea», περίπου 1450-1475 National Library of the Netherlands URL

[6.1.53] Πήραν θέσεις στη στιγμή, τέντωσαν ιστούς από λεπτό στημόνι με καλάμια για διαχωριστικά. Το υφάδι περνούσε ανάμεσά τους με γρήγορες σαϊτιές που με ορμή πετούσαν τα δάχτυλά τους οδηγώντας το ανάμεσα στα στημόνια και τόσο οι αιχμηρές σαϊτες όσο και το απότομο χτύπημα του κινούμενου οδοντωτού ξυλόχτενου, θα μπορούσαν να τις τραυματίσουν.  

Ανασκουμπώθηκαν βιαστικά και με τα ρούχα στα στήθη τους ζωσμένες, κινούσαν τα επιδέξια χέρια τους ξεγελώντας την κούραση με την προθυμία τους για δράση. Μυριάδες αποχρώσεις έκαναν την εμφάνισή τους πέρα από το πορφυρό της Τύρου —βασιλικά χρώματα βγαλμένα από μπρούτζινα δοχεία.

Σαν το ουράνιο τόξο, μεγαλειώδες διαστήλιο στον κυρτό ουρανό, που οι απαστράπτουσες ακτίνες του αντανακλώνται στις στάλες της βροχής απλώνοντας μια λαμπερή παλέτα αναμεμειγμένων χρωμάτων στη θέα όλων αυτών που το χαζεύουν —έτσι έσμιγαν τα νήματα στα υφαντά σε χιλιόχρωμες αποχρώσεις αρμονίας και αντίθεσης· χρυσοποίκιλτα συνάμα, ζωντάνευαν ιστορίες των αρχαίων ημερών.

(c) Charlotte and Stephen Halliday; Supplied by The Public Catalogue Foundation
Αθηνά και Αράχνη. Halliday, Edward Irvine, 1929, λάδι και τέμπερα. Walker Art Gallery (c) Charlotte and Stephen Halliday; Supplied by The Public Catalogue Foundation URL

[6.1.70] Η Αθηνά καταπιάστηκε με τον Αθηναϊκό λόφο αφιερωμένο στον θεό Άρη, όπου ο αρχαίος Κέκρωψ έχτισε το οχυρό του, φανερώνοντας τον αρχαίο ισχυρισμό για το όνομα που θα έπρεπε να δωθεί στην πόλη. Δώδεκα ουράνιοι θεοί περιστοίχιζαν τον Δία, σε θρόνους ψηλούς καθήμενοι κι όλα τα χαρακτηριστικά τους ήταν τόσο περίτεχνα σχεδιασμένα που μπορούσαν να διακριθούν. Ο Δίας εμφανιζόταν ανάμεσά τους ως αρχιδικαστής. Εκεί κι ο Ποσειδώνας, ο φύλακας της θάλασσας, να διαγωνίζεται με την Αθηνά.

Η διαμάχη μεταξύ Ποσειδώνα και Αθηνάς (Noel Halle 1748) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]
Η διαμάχη μεταξύ Ποσειδώνα και Αθηνάς (Noel Halle 1748) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]

Καθώς χτυπά τον Βράχο με την μακριά του τρίαινα, ένα άγριο άλογο ξεπηδά και το κληροδοτεί στους ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι η πόλη έπρεπε να λάβει τ᾽όνομά του εξαιτίας του δώρου αυτού. Εκείνη τότε, υφαίνει μια εικόνα του εαυτού της να φέρει ασπίδα, λόγχη αιχμηρή, περικεφαλαία και μια αιγίδα να προφυλάσσει καλά το στήθος της· κεντρίζει με το δόρυ της τη γόνιμη γη από την οποία βλασταίνει κλάδος ελιάς ασημόχρωμος γεμάτος καρπούς —κι εκείνοι οι δώδεκα θεοί, φαίνεται να έκριναν, πως η ελιά ως δώρο ξεπερνούσε την προσφορά του Ποσειδώνος.

Ακρόπολη και Άρειος Πάγος (Λέω φον Κλέντσε 1846) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]
Ακρόπολη και Άρειος Πάγος (Λέω φον Κλέντσε 1846) URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]

[6.1.83] Κι έτσι η Αράχνη, αντίπαλος της φήμης της, ίσως κατανοούσε μες την τρέλα της άφρονης προσπάθειάς της, από τα μεγάλα κατορθώματα που αφηγούνται οι αρχαίες ιστορίες, τί έπρεπε να περιμένει ως ανταμοιβή για ο θράσος της· η Αθηνά στόλισε τις τέσσερις γωνιές με σκηνές ανταγωνισμού από την καθημερινή ζωή, λαμπρά χρωματισμένες αλλά μικροσκοπικές.  Σε μια απ᾽αυτές πρωταγωνιστούσαν τα βουνά Αίμος και Ροδόπη —άνθρωποι προτού πάρουν  μορφή ασάλευτη,  οι οποίοι κάποτε εκδήλωσαν έπαρση προς τους θεούς.

Αίμος και Ροδόπη Hémus et Rhodope (Mét. en rondeaux Mabre-Cramoisy 1676) URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2168]
Αίμος και Ροδόπη
Hémus et Rhodope (Mét. en rondeaux Mabre-Cramoisy 1676)
URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2168]

Σε μιαν άλλη γωνία η βασίλισσα των Πυγμαίων μεταμορφώνεται σε γερανό από την εξαγριωμένη Ήρα, διότι εξαιτίας της πεποίθησής της ότι ήταν ισάξια με τους ζώντες θεούς, θεωρούσε ότι διατάχθηκε να εξαπολύσει αιματηρούς πολέμους εναντίον των πρώην υπηκόων της. Στην τρίτη ύφανε της ιστορία της Αντιγόνης, η οποία τόλμησε να συγκρίνει τον εαυτό της με την Ήρα, βασίλισσα του Διός και την απεικόνιζε μεταμορφωμένη σε ανόητο, φλύαρο πελαργό να εξαίρει την ομορφιά της κροτώντας το κακάσχημο ράμφος της  —ούτε η δύναμη του Τρωικού βασιλείου μήτε ο άρχων Λαομέδοντας, εμπόδισαν τα λευκά φτερά να ξεπροβάλλουν από τους ώμους της· έτσι ολοκλήρωσε το τρίτο έργο της. 

Η Αντιγόνη μεταμορφώνεται σε πελαργό Antigone changée en cigogne (Mét. Mabre-Cramoisy 1676) - Chauveau URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2171]
Η Αντιγόνη μεταμορφώνεται σε πελαργό
Antigone changée en cigogne (Mét. Mabre-Cramoisy 1676) – Chauveau
URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2171]

Στη γωνιά που απέμενε, η Αθηνά εργάσθηκε επιδέξια για την ιστορία του πατέρα Κινύρα —να θρηνεί στα σκαλιά του παλατιού που κάποτε περιδιάβαινε η κόρη του. Το τέλος του έργου της σήμανε ο περιμετρικός διάκοσμος του υφαντού με κεντημένους κλάδους ειρηνοφόρας ελιάς, δέντρου αφιερωμένου σ’εκείνη.

Ο Κινύρας θρηνεί τα παιδιά του Cinyras pleure ses enfants (Mét. en rondeaux Mabre-Cramoisy 1676) - Le Clerc URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2172]
Ο Κινύρας θρηνεί τα παιδιά του
Cinyras pleure ses enfants (Mét. en rondeaux Mabre-Cramoisy 1676) – Le Clerc
URL [http://utpictura18.univ-montp3.fr/GenerateurNotice.php?numnotice=A2172]
Jacopo Robusti, called Tintoretto. Athena and Arachne. 1543-44. Oil on canvas. 145 x 272 cm. Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Florence, Italy. URL
Jacopo Robusti, called Tintoretto. Athena and Arachne. 1543-44. Oil on canvas. 145 x 272 cm. Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Florence, Italy. URL
Αράχνη 1574 URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]
Αράχνη 1574 URL [http://habilisii-habilis.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html]

[6.1.103] Η Αράχνη από την Μαιονία, ύφανε πρώτα την ιστορία της Ευρώπης να παραπλανάται από τον ταύρο, με εξαιρετική αληθοφάνεια —τόσο τέλεια ήταν η τέχνη της.  Η Ευρώπη φαινόταν να κοιτά πίσω προς τη γη από την οποία απομακρυνόταν κι αλαφιασμένη να προειδοποιεί για τον κίνδυνο τους συντρόφους της·  έντρομη, καθώς φοβόταν να βρέξει τα συνεσταλμένα πόδια της στα νερά που πάφλαζαν, καθόταν στη ράχη του ταύρου.

Η αρπαγή της Ευρώπης από τον Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς wikipedia URL [https://el.wikipedia.org/wiki/Ευρώπη_(μυθολογία)#/media/File:El_rapto_de_Europa.jpg]
Η αρπαγή της Ευρώπης από τον Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς
wikipedia URL
[https://el.wikipedia.org/wiki/Ευρώπη_(μυθολογία)#/media/File:El_rapto_de_Europa.jpg]

Ύφανε την αρπαγή της Αστερίας από αετό· και κάτω απ᾽τα κάτασπρα φτερά του κύκνου φανέρωσε την Λήδα πλάι στον ποταμό· εμφάνισε τον Δία να λικνίζεται ως σάτυρος επιζητώντας την όμορφη Αντιόπη, στην οποία χάρισε δίδυμα· πώς πλάνεψε την Αλκμήνη παίρνοντας την όψη του Αμφιτρύωνος και πώς σαν χρυσή βροχή εκδήλωσε τον πόθο του στην πεντάμορφη Δανάη, πώς εξαπάτησε την έρμη την Αίγινα κρυμμένος σε φλόγες, την Ήρα σαν βοσκός με την Μνημοσύνη και την όμορφη Προσερπίνα σαν κηλιδωτό φίδι.

Ο Δίας ως αετός αρπάζει την Αστερία Bernard Picart, Gaspard Duchange, Lodewijk XIV (koning van Frankrijk), 1707, γκραβούρα. Άμστερνταμ, Rijksmuseum, RP-P-OB-51.261  URL [http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/metamorfoseis/page_052.html]
Ο Δίας ως αετός αρπάζει την Αστερία
Bernard Picart, Gaspard Duchange, Lodewijk XIV (koning van Frankrijk), 1707, γκραβούρα. Άμστερνταμ, Rijksmuseum, RP-P-OB-51.261
URL  [http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/metamorfoseis/page_052.html]

Στην πλέξη της η Αράχνη περιέλαβε αφηγήματα για τον Ποσειδώνα: πρώτα να φανερώνεται σαν ταύρος βαθιά ερωτευμένος με την παρθένο Άρνη, κατόπιν ως Ενιπεύς όταν γεννήθηκαν τα γιγαντιαία δίδυμα, οι Αλοΐδες, έπειτα σαν κριάρι που σκιρτούσε μπροστά στην Βισαλτίδα, σαν άλογο που αγαπήθηκε από την γόνιμη Δήμητρα, χρυσομαλλούσα γενναιόδωρη μάνα των ξανθών σιτηρών, σαν πουλί τυλιγμένο γύρω από τη φιδομάλλα Μέδουσα, μητέρα του φτερωτού αλόγου αλλά και σαν δελφίνι ν᾽ ανταγωνίζεται τη Νύμφη Μελανθώ.

Η Λήδα και ο Κύκνος URL [http://www.delphys.gr/MythLeda.html]
Η Λήδα και ο Κύκνος
URL [http://www.delphys.gr/MythLeda.html]

Όλα τούτα υφάνθηκαν να μοιάζουν τόσο αληθινά, με ταιριαστές αποχρώσεις. Κάπου εμφανίζει τον Απόλλωνα να παίρνει μορφές διάφορες: όπως όταν έμοιαζε με χωρικό· σαν φορούσε γερακίσια φτερά ή το καστανόξανθο δέρμα τεράστιου λιονταριού κι ακόμη μια φορά όταν μεταμφιεσμένος σε νεαρό βοσκό εξαπάτησε την Ίσση.

Σ’ άλλη μεριά βρισκόταν ο Βάκχος μασκαρεμένος σαν μεγάλο τσαμπί από σταφύλια ν᾽ αποπλανεί μ᾽αυτό το τέχνασμα την όμορφη Ηριγόνη κι ο Κρόνος σαν άλογο, γεννήτορας του διφυή Χείρωνα. Σε ολοκλήρωση του έργου της, η Αράχνη, κέντησε στην μπορντούρα μοτίβο λουλουδιών μπλεγμένων με φύλλα κισσού.

Δανάη Πίνακας του Τιτσιάνο (1553-54), Μουσείο Ερμιτάζ wikipedia URL [https://el.wikipedia.org/wiki/Δανάη#/media/File:Titian_-_Danae_(Hermitage_Version).jpg]
Δανάη
Πίνακας του Τιτσιάνο (1553-54), Μουσείο Ερμιτάζ
wikipedia URL
[https://el.wikipedia.org/wiki/Δανάη#/media/File:Titian_-_Danae_(Hermitage_Version).jpg]

[6.1.129] Η Αθηνά μη μπορώντας να βρεί κάποια κηλίδα ή ψεγάδι —ακόμη κι ο Φθόνος δεν μπορούσε να επικρίνει τέτοια αριστουργηματική τέχνη— εξοργίσθηκε με το ταλέντο της Αράχνης, άρπαξε κι έσκισε το υφαντό καταστρέφοντας όλες τις σκηνές που απεικόνιζαν τις διαβολικές πράξεις των θεών· με την ξύλινη σαΐτα από πυξάρι στο χέρι, χτύπησε τη δύστυχη θνητή στο κεφάλι —τρία απότομα χτυπήματα στη σειρά κι ένα επιπλέον.

Αθηνά και Αράχνη. Rubens, Peter Paul, 1636-1637, ελαιογραφία. Virginia Museum of Fine Arts. URL
Αθηνά και Αράχνη. Rubens, Peter Paul, 1636-1637, ελαιογραφία. Virginia Museum of Fine Arts. URL

Ακόμη και την ώρα που μιλούσε, προτού χαθεί από τη θέα του θύματός της, την ράντισε με εκχύλισμα βοτάνων της Εκάτης. Όλα τα μαλλιά, η μύτη και τ᾽αυτιά της, έπεσαν μονομιάς· κεφάλι και σώμα συρρικνώθηκαν, αφήνοντάς την εύθραυστη και μικροσκοπική.

Jean Lepautre (French, 1618 - 1682 ), Minerva Changing Arachne into a Spider, published 1676, etching and engraving on laid paper, Anonymous Gift
Jean Lepautre (French, 1618 – 1682 ), Minerva Changing Arachne into a Spider, published 1676, etching and engraving on laid paper, Anonymous Gift . Η Αθηνά μεταμορφώνει την Αράχνη. Lepautre, Jean, 1676, χαλκογραφία. Ουάσιγκτον, National Gallery of Art, 1988.49.2 URL

Το πνεύμα της Αράχνης, αγέρωχα πλασμένο για ν’ αντέξει τέτοιου είδους προσβολή, έθλιψε τις σκέψεις της μέχρι που πέρασε θηλιά στο λαιμό της και κρεμάστηκε. Η Αθηνά κυριεύτηκε από οίκτο μπροστά στο θέαμα και την έσωσε από τον άδοξο αυτό θάνατο, υποβαστάζοντάς την· ωστόσο, πάντα θυμωμένη, της ανήγγειλε μιαν άλλη μοίρα:

«Τη ζωή που παρόλα αυτά σου χάρισα, παμπόνηρη, θα την περάσεις κρεμασμένη σ᾽ένα νήμα και οι μελλοντικοί σου απόγονοι θα παραδειγματίζονται απ᾽ την αιώνια τιμωρία σου. » 

Τ᾽αδύνατα δάχτυλα των χεριών ξεπρόβαλλαν από τα πλευρά της σαν μακριά λεπτά πόδια κι όλα τ´άλλα μέλη του σώματος γρήγορα απορροφήθηκαν στην κοιλιά της απ´όπου τραβούσε το λεπτό της νήμα. Έκτοτε, όπως οι αράχνες, υφαίνει τον ιστό της.
Λεπτομέρεια από την εικονογράφηση του Γκουστάβ Ντορέ. _wikipedia
Λεπτομέρεια από την εικονογράφηση του Γκουστάβ Ντορέ. _wikipedia
  • Το πρωτότυπο κείμενο στην Αγγλική γλώσσα : 
    Ovid. Metamorphoses. Translated by More, Brookes. Boston, Cornhill Publishing Co. 1922,  παρέχεται από την ιστοσελίδα theoi.com URL [http://www.theoi.com/]
  • φωτογραφία εξωφύλλου: Εικονογράφηση του Γκουστάβ Ντορέγια το Καθαρτήριο της Θείας κωμωδίας του Δάντη._ wikipedia

Creative Commons License

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s