Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού

Στις 14 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία μας εορτάζει την παγκόσμια Ύψωση του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού, που πραγματοποιήθηκε το έτος 628  μ.Χ. από τον Πατριάρχη Ζαχαρία (επί Ηρακλείου). Πριν 293 χρόνια μια  άλλη Ύψωση είχε λάβει χώρα από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων  Μακάριο  (επί Μεγ. Κωνσταντίνου). Ονομάσθηκε Ύψωση, διότι οι  πατριάρχες ύψωσαν, αναπαριστώντας τρόπον τινά τη στιγμή τής σταυρώσεως, τον τίμιο σταυρό σε επίσημη ιερά Ακολουθία, προκειμένου να τον δει  και στη συνέχεια προσκυνήσει, ο «λαός τού Θεού».

 Η θεολογία της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού

«Σταυρός» θεολογικά σημαίνει το «παθείν» γενικά: πόνος, πενία, εξάρτηση, ανελευθερία, καταπίεση, βία, ασθένεια και θάνατος απειλούν διαρκώς τον άνθρωπο. Άρα, Ύψωση του Σταυρού σημαίνει  εμφάνεια τού «παθείν». Για ποιο λόγο, όμως, η Εκκλησία προβαίνει σε μια τέτοια πράξη, την οποία μάλιστα εμείς εορτάζουμε;

Η Ύψωση δηλώνει τη διαρκή υπόμνηση (θέα) τού μυστηρίου τού Σταυρού. Ο σταυρός, σύμβολο πολυσήμαντο και σχήμα πανάρχαιο, ενώνει παραδοξολογικά τα αντίθετα: τον ουρανό με τη γη, το άκτιστο με το κτιστό, το Θείο με το ανθρώπινο, τη ζωή με τον θάνατο, τη χαρά με τη λύπη (χαρμολύπη), το συνειδητό με το ασυνείδητο. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (ΒΕΠΕΣ 7, 72) γράφει χαρακτηριστικά ότι ο σταυρωμένος Κύριος γίνεται «σπονδοφόρος» τής ψυχής μας, ειρηνεύοντας τις ασυνείδητες συγκρούσεις μας. Ενώ σαν αλεξικέραυνο ο σταυρός γειώνει τις αμαρτίες μας, ταυτόχρονα  ως  βίντσι  μάς  ανεβάζει  στον  ουρανό  (Ιγνάτιος  ο  Θεοφόρος, Προς Εφεσ. ΙΧ, Ι).

 Όσο θυσιάζεται ο Θεάνθρωπος, τόσο δοξάζεται η Εκκλησία, που είναι το σώμα Του. Όσο αυτοπροσφέρεται (κενώνεται) ο άνθρωπος, τόσο ο ίδιος «πληρούται», αφού μόνο ένας «σταυρωμένος» μπορεί να υψωθεί! Όσο νεκρώνονται (σταυρώνονται) τα πάθη μας,  τόσο δυναμώνει το πνεύμα μας. Όσο καθημερινά σταυρωνόμαστε  («θανατούμεθα») τόσο αληθινά ζούμε: «Ο ευρών την ψυχήν αυτού απολέσει αυτήν, και ο απολέσας την ψυχήν αυτού ένεκεν εμού ευρήσει αυτήν» (Ματθ. 10, 3839)! Τότε το «παθείν» (ο σταυρός) μας μεταβάλλεται σε Χριστιανικό μαρτύριο, όπως συνέβη με τον ένα εκ των δυο ληστών. Γι’ αυτό, κάτω από κάθε Αγία Τράπεζα τίθενται λείψανα Αγίων, ώστε  συνεχώς να δείχνεται ότι η «δύναμη» της Εκκλησίας «εν ασθενεία τελειούται» (Β’ Κορ. 12, 9).

Κλήμης ο Αλεξανδρεύς
Κλήμης ο Αλεξανδρεύς

Έτσι, λοιπόν, όσο θεάται, υψούμενος, ο σταυρός (το σύμβολο του θανάτου) τόσο απομακρύνεται ο θάνατος: «θανάτω θάνατον πατήσας»! Έφαγαν οι Πρωτόπλαστοι από το «δένδρο τής γνώσης τού καλού και του κακού» και ασθένησαν πνευματικά; Τρώμε εμείς σήμερα από το ξύλο του Σταυρού (το σώμα και το αίμα τού Κυρίου) και θεραπευόμαστε πνευματικά: «Ξύλω γαρ έδει το ξύλον ιάσασθαι» (Δοξαστικό του  μεγάλου Εσπερινού). Όσο έβλεπαν οι Εβραίοι το χάλκινο φίδι, που είχε κρεμάσει ο Μωυσής πάνω στο ραβδί του, σχηματίζοντας το σχήμα τού Σταυρού και το οφιοειδές γράμμα S, τόσο παρέμεναν άτρωτοι από τα δήγματα των φιδιών (Αριθμ. 21, 9). Όσο υψώνει ο ιερέας τον άρτο στην Προσκομιδή, τόσο περισσότερο καταδεικνύεται η σταύρωση του Κυρίου.

 Το νόημα της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού

Αλλά, για μας σήμερα τι νόημα έχουν όλα αυτά; Πώς μπορούν να λειτουργήσουν πρακτικά στην καθημερινή μας ζωή; Τι σημαίνει καθημερινή Ύψωση του δικού μας «Σταυρού»;

Καθημερινό σταύρωμα σημαίνει αδιάλειπτο πνευματικό αγώνα κατά των παθών και των σατανικών πειρασμών. Η ψυχική αυτή (σταυρική) θυσία διενεργείται στο κέντρο της καρδιάς μας (Γολγοθάς), όπου ο νους μεταβάλλεται σε βωμό Αγίας Τραπέζης και ολόκληρο το σώμα μας σε Ναό τού Αγίου Πνεύματος. «Αυτοί που ανήκουν στο Χριστό», λέει ο ι. Χρυσόστομος, έχουν σταυρώσει τη σάρκα τους με τα πάθη και τις επιθυμίες της, όπως ακριβώς κάποιος θα έλεγε, αυτοί έχουν δείξει ότι η σάρκα έχει καταστεί ανίκανη και ανενεργής για αμαρτωλές πράξεις. Έχουν παλέψει μαζί της τόσο αποτελεσματικά, ώστε έχει καταστεί γι’ αυτούς υπεράνω παθών και επιθυμιών…όταν ένας άνθρωπος είναι καρφωμένος σε ένα σταυρό και έχει τρυπηθεί με εκείνα τα καρφιά, αυτός είναι τσακισμένος – διαλυμένος απ’ τον πόνο και βασανισμένος, ούτως ειπείν, σε κάθε ίνα της ύπαρξής του. Σε αυτήν την κατάσταση αυτός δεν θα μπορούσε να ενοχλείται από τις επιθυμίες της σάρκας, αλλά κάθε πάθος και πονηρή επιθυμία θα τρεπόταν σε άτακτη φυγή από τον πόνο, που δεν αφήνει τόπο για εκείνα τα πάθη» (4η Κατήχηση).

 Καθημερινή ύψωση του προσωπικού μας Σταυρού σημαίνει εμφάνεια (διαρκής ορατότητα, αναγνωρισιμότητα και παραδοχή) των συνειδητών και ασυνείδητων ενοχών, υπαρξιακών κρίσεων και εσωτερικών μας συγκρούσεων. Η θεατότητα (ύψωση) των προσωπικών μας προβλημάτων είναι αναγκαία, γιατί χωρίς την ανάδειξη και ανάδυση του προβλήματος (εξομολόγηση) δεν είναι δυνατή καμία αυτο ή ετερο διάγνωση και άρα θεραπεία. Ο πόνος («σταυρός») τού άθεου παραμένει αγιάτρευτος, αφού αρνείται στρουθοκαμηλικά όχι μόνο την Ανάσταση και Ύψωση του Χριστού (άρα και τη δική του), αλλά και αυτή τη «σταύρωση» τη δική του (αβεβαιότητα, αγωνία, πόνο, θάνατο). Η τυχόν απώθηση του «Σταυρού» είναι πειρασμός δαιμονικός. Αν δεν βυθιστεί κανείς στον Άδη τής υπάρξεώς του, δε θα μπορέσει να ανέλθει στο αληθινό φως. Η αναγνώριση των παθών τού ασυνειδήτου είναι προϋπόθεση για την οποιαδήποτε θεραπεία.

Μέγας Κωνσταντίνος (Flavius Valerius Aurelius Constantinus))
Μέγας Κωνσταντίνος (Flavius Valerius Aurelius Constantinus))

Η ύψωση του προσωπικού μας Σταυρού παρέχει ελπίδα και θάρρος για να συνεχίσουμε τον υπόλοιπο (ψυχοπνευματικό) αγώνα τής ζωής, αφού μάς θυμίζει ότι με τη σταυρική θυσία τού Υιού (Θ. Λόγου) επήλθε η καταλλαγή μας με τον Θεό και συνεπώς η νίκη (ψυχοσωματική σωτηρία) τού Ανθρώπου. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η 14η Σεπτεμβρίου ήταν για το Βυζάντιο επέτειος πολιτικής νίκης, εξαιτίας τόσο τού «εν τούτω νίκα» τού Μεγ. Κωνσταντίνου, όσο και της ανάκτησης του Σταυρού από τους Πέρσες. Πράγματι, στην εορτή τής Υψώσεως υπολανθάνει μια πολεμική ψυχολογία. Έτσι, η Ύψωση του Σταυρού λειτουργούσε για τους  Βυζαντινούς ως κίνητρο υπαρκτικής ανάστασης και πολιτικής επαναβίωσης.

Συνεπώς, η Σταυρική Ύψωση δηλώνει θεολογικά την  πρόγευση μιας νίκης, που επιτυγχάνεται μέσα από το «παθείν» και  τον θάνατο. Η «νίκη» αυτή, που μας χάρισε ο Χριστός, δεν είναι μια  νίκη ηθική, νομική ή «πνευματική», αλλ’ οντολογική, αναφέρεται δηλαδή σε ολόκληρη την κτίση ως η καθολική σωτηρία της.  Ενώ προχριστιανικά  ο  «σταυρός»  προκαλούσε  φθορά  και θάνατο, μετά Χριστό καθίσταται «θεραπεία τής κτίσεως» (Μ. Αθανάσιος). Κατά τον άγιο Ειρηναίο (MPG 7, 1086), ο Κύριος με τους ήλους τού Σταυρού καθάρισε την άγρια γη. Επίσης, κατά τον Μ. Αθανάσιο (ΒΕΠΕΣ 30, 95. 112) η σταύρωση του Κυρίου καθάρισε τον αέρα και κάθε μέρος τής κτίσεως. Τούτο εφαρμόζει η Εκκλησία στον (μικρό) αγιασμό και στον αγιασμό των υδάτων κατά τη γιορτή των Θεοφανείων. Έτσι, πανηγυρίζουμε (εορτάζουμε) σήμερα το κατόρθωμα του «Σταυρού», του οποίου αναστάσιμη χρήση έκανε πρώτος ο Κύριος. Ενώ δηλ. πρόκειται για θυσία, αισθανόμαστε χαρά. Πρόκειται για το φαινόμενο της ιερής αμφιθυμίας: «Αυτόν ασπασώμεθα τη χαρά και τω φόβω, φόβω δια την αμαρτίαν, ως ανάξιοι όντες, χαρά δε δια την σωτηρίαν, ην παρέχει τω κόσμω» (Δοξαστικό των Αίνων του Σταυρού).

Αλλά, με τι τρόπο θα μπορέσουμε να επιτύχουμε στην καθημερινή μας ζωή την ύψωση του προσωπικού μας «Σταυρού»; Εμφάνεια του Σταυρού σημαίνει το να μη θεωρούμε πως η όλη πραγματικότητα εξαντλείται στο λογικό, κάτι που σχετικά πρόσφατα δέχτηκε και η Κβαντοφυσική: «επειδή και Ιουδαίοι σημείον αιτούσι και Έλληνες σοφίαν ζητούσιν, ημείς δε κηρύσσομεν Χριστόν εσταυρωμένον, Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, Έλλησι δε μωρίαν» (Α’ Κορ. 2223). Έπειτα, ο προσωπικός μας σταυρός υψώνεται υνειδητοποιείται) καθημερινά, όταν διαρκώς έχουμε προ οφθαλμών τη «νίκη» κατά τού Σατανά, που πέτυχε ο Χριστός πάνω στο σταυρό.

Ακόμα η ύψωση  μέσα  μας διενεργείται  με  τη  συμμετοχή  μας στον  θάνατο  του Χριστού, δηλ. με την κοινωνία μας στα μυστήρια του Βαπτίσματος και της Θείας Ευχαριστίας, όπου ο πιστός αποκτά τη Χάρη, που έρευσε από το σταυρό. Σύμφωνα με αρχαϊκές ιατρικές αντιλήψεις, η θέα του «φαρμάκου» εκ μέρους τού πάσχοντος συνεπιδρά στη διαδικασία τής ίασης. Στην κατάσταση της θέωσης, ο πιστός όχι μόνο «βλέπει», προγευόμενος,  αοράτως (σαν αληθινός προφήτης) την δόξα τής αναστάσεώς του, αλλά  και της δικής του υψώσεως: «Πάτερ, ους δέδωκάς μοι, θέλω ίνα όπου ειμί εγώ κακείνοι ώσι μετ’ εμού, ίνα θεωρώσι την δόξαν την εμήν ην δέδωκάς μοι» (Ιω. 17,24).

Επειδή η Χάρη τού Σταυρού δεν λειτουργεί αυτόματα,  πάγια και μαγικά, επιβάλλεται και η από μέρους μας (συνεργιακώς) ασκητική «θυσία»: ψυχική (νήψη, εγρήγορση, προσευχή) σωματική ηστεία, εγκράτεια) και υλική (φιλανθρωπία).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s