Η μάχη του Towton (29 Μαρτίου 1461)

γράφει ο Πυθεύς

Η περίοδος πολιτικής αστάθειας της Αγγλικής ιστορίας γνωστή ως Πόλεμος των Ρόδων, μετουσιώθηκε σε ανοιχτή πολεμική σύρραξη, την στιγμή κατά την οποία το Σύμφωνο (Act of Accord) του Οκτωβρίου 1460, όριζε τον Ριχάρδο, δούκα της Υόρκης ως διάδοχο του βασιλέα Ερρίκου ΣΤ’. Η βασίλισσα Μαργαρίτα αρνήθηκε να δεχθεί ότι ο γιος της αποκληρώθηκε και συγκέντρωσε στρατεύματα, προκειμένου να υποστηρίξει τα συμφέροντα της δυναστείας των Lancaster.

Σύμφωνο

Αρχικά η σταυροφορία της απέδιδε καρπούς. Ο θάνατος του Δούκα της Υόρκης στη μάχη του Ουέικφιλντ τον Δεκέμβριο, άφησε τον 18χρονο Εδουάρδο, διάδοχο του θρόνου των York. Ο Εδουάρδος απέδειξε την αξία του, κερδίζοντας την μάχη του Σταυρού του Μόρτιμερ στα σύνορα της Ουαλίας τον Φεβρουάριο του 1461 και το πολιτικό κατεστημένο στο Λονδίνο, τρομοκρατημένο από τις εκ βορρά επιδρομές της βασίλισσας Μαργαρίτας, ανακήρυξε τον νεαρό Εδουάρδο ΣΤ’, βασιλέα.

Ο Εδουάρδος αναχώρησε από το Λονδίνο στις 13 Μαρτίου για να τελειώνει με τους αντιπάλους του. Ήταν τέτοια η φρίκη που προκάλεσαν οι λεηλασίες των βορείων, που του έδιδε έρεισμα να συγκροτήσει μεγάλη στρατιά στα νότια και την ενδοχώρα της Αγγλίας. Παρά τις αμφιβολίες που συχνά εκφράζονται από τους ιστορικούς, σχετικά με τους αριθμούς των στρατευμάτων που ενεπλάκησαν στη μάχη του Τάουτον, με τους σύγχρονους να εικάζουν ότι ξεπερνούσαν τις 100.000, είναι προφανές ότι το μέγεθος των αντιπάλων πλευρών ήταν εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή.

Διάταξη μάχης_πηγή Sunday Times
Διάταξη μάχης_πηγή Sunday Times

Στις 28 Μαρτίου διεξήχθη σφοδρή μάχη στη γέφυρα Φέρι του ποταμού Aire κατά την οποία επικράτησαν οι Γιόρκερς. Λίγο μετά τις εννέα το πρωί της 29ης Μαρτίου 1461, στο υψίπεδο που βρισκόταν δώδεκα μίλια νοτιοδυτικά του Γιόρκ (σύγχρονη ονομασία της Υόρκης, δεύτερης σε πληθυσμό πόλης της Αγγλίας) παρατάχθηκαν δύο μεγάλα στρατεύματα, τα οποία αντιμάχονταν για την προάσπιση διαφορετικών βασιλικών συμφερόντων και είχαν συγκροτηθεί κατόπιν επιστράτευσης, η άρνηση της οποίας τιμωρείτο με θάνατο. Προηγουμένως, σε ορισμένες περιοχές, οι αντίπαλοι ανταγωνίζονταν ως προς τον αριθμό των νεοσυλλέκτων που θα επιστράτευαν, κάτι το οποίο παρά το ενδεχόμενο να άφηνε περιθώρια επιλογής σε μερικούς, θεωρείται απίθανο να συνέβη, εφόσον στις εν λόγω περιοχές, ήδη επικρατούσε κάποια από τις δύο πλευρές. Επειδή η αναζήτηση στρατιωτών ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη, είχε ως συνέπεια να επιστρατευθούν ακόμη και εκείνοι οι οποίοι σε άλλες περιστάσεις θα έμεναν παροπλισμένοι, οι λιγότερο ικανοί και γυμνοί άνδρες όπως εύστοχα χαρακτηρίσθηκαν, λόγω έλλειψης του απαραίτητου εξοπλισμού.

Οι δύο βασιλείς ήσαν επίσης διαφορετικοί. Ο Ερρίκος ΣΤ’ του Οίκου του Λάνκαστερ είχε γίνει βασιλέας Αγγλίας – Γαλλίας, ουσιαστικά πριν την επέτειο των πρώτων γενεθλίων του, διαδεχόμενος τον πρόωρα χαμένο πατέρα του Ερρίκο Ε’. Ευσεβής, παθητικός και ανέκφραστος, ο 39χρονος Ερρίκος είχε στεφθεί και χρισθεί σε Λονδίνο και Παρίσι αντίστοιχα, πριν γίνει 10 ετών, με την χειροτόνηση στο αξίωμα αυτό να αποδίδεται στην Θεία βούληση και προστασία. Στον αντίποδα, ο σθεναρός, ρωμαλέος και μεγαλόσωμος 18χρονος Εδουάρδος Δ’ του Οίκου της Υόρκης, ο οποίος χωρίς να χαίρει ανάλογης «θεϊκής στοργής» είχε την αποδοχή των στρατιωτών, την αναγνώριση των πολιτών του Λονδίνου και την όψιμη, μόλις ενός μηνός, αποδοχή από μικρό ποσοστό ευγενών.

MargaretOfAnjou
Margaret of Anjou

Συμβολικά, ο Εδουάρδος όφειλε να υπερασπιστεί το δικαίωμά του επί του θρόνου δια της βίας, μεθερμηνεύοντας ως θεϊκή έγκριση την επιτυχία μιας καθοριστικής νίκης, ενώ από στρατηγικής άποψης επεδίωκε να καταστρέψει την ισχυρή έδρα των Λάνκαστερς βορείως του Τρεντ και να καταλάβει το προπύργιό τους, την πόλη της Υόρκης.

Στην αρχή της μάχης, ο στρατός των Λάνκαστερς υπερτερούσε αριθμητικά έναντι αυτού των Γιόρκερς, περίπου κατά το 1/3. Αποτελείτο κατά το μεγαλύτερο μέρος από την κυρίαρχη πολεμική τάξη της χώρας, προερχόμενη από την Αγγλική αριστοκρατία, συμπεριλαμβάνοντας σιδηρόφρακτους, πάνοπλους έφιππους στρατιώτες (men at arms) άριστα εξοπλισμένους, άρτια εκπαιδευμένους και οργανωμένους σε πανίσχυρες ομάδες, ότι καλύτερο για τα δεδομένα της εποχής. Επίσης, διόλου τυχαία, είχαν επιλέξει να προκαλέσουν σε μάχη τους αντιπάλους τους, στο οροπέδιο μεταξύ των δύο χωριών, Τάουτον και Σάξτον στο βόρειο Γιορκσάιρ, τοποθεσία ιδανική για μάχη πεδίου, ανάμεσα στα φυσικά όρια που έθεταν ο ποταμός Aire και η πόλη της Υόρκης, καθότι μέρος του σχεδίου ήταν να αναγκασθούν οι Γιόρκερς να διαπλεύσουν τον ποταμό.

Την βικτωριανή εποχή οι στρατηγοί του Πολέμου των Ρόδων, θεωρούνταν πανούργοι, δολοφόνοι και δίχως ίχνος στρατηγικής ή τακτικής, χωρίς ωστόσο αυτό να είναι αληθές. Αναμφισβήτητα, υπήρχαν ανόητοι ευγενείς, όπως ο Δούκας του Έξετερ, αλλά ήταν άλλοι που έδιδαν στρατηγική κατεύθυνση στα στρατεύματα. Ο στρατός των Λάνκαστερς βρισκόταν στο Τάουτον υπό την αρχηγία του Ερρίκου Μποφώρ και την υπαρχηγία του Δούκα του Σόμερσετ, του οποίου την φήμη συνόδευε μεταξύ άλλων, η νίκη στο Ουέικφιλντ, της οποίας αποτέλεσμα ήταν η ήττα και θανάτωση δύο χαρακτηριστικών εκπροσώπων της κλασικής γενιάς των Γιόρκ, όπως ο ίδιος ο Δούκας του Γιορκ Ριχάρδος και ο Κόμης του Σόλσμπερι, επίσης Ριχάρδος.

Καταγραφή
Διοικητές και επικεφαλής της μάχης του Towton_αριστερά ο οίκος των York & δεξιά ο οίκος των Lancaster

Στρατιωτικός σύμβουλος του Σόμερσετ ήταν ο Ιππότης Άντριου Τρόλοπ, ο οποίος δεν ανήκε στην κάστα των ευγενών και με πρόσφατη αποστασία του, είχε προκαλέσει το 1459 την ήττα των Γιόρκερς στην Γέφυρα Λούντφορντ, ενώ μόλις ένα μήνα πριν (τα γεγονότα στο Τάουτον) είχε στεφθεί ιππότης για την αποφασιστική δράση και γενναιότητά που επέδειξε κατά την δεύτερη μάχη του St. Albans, η οποία μαζί με την πρώτη, σηματοδότησαν την έναρξη του Πολέμου των Ρόδων.

Η αξία και εξυπνάδα του Τρόλοπ, αναγνωρίστηκε από σύγχρονους χρονικογράφους, ένας εκ των οποίων τον περιέγραψε ως magno capitaneo and quasi ductore belli (μεγάλο στρατηγό και ηγέτη του πολέμου) και άλλος très subtil home de guerre, ευγενικό πολεμιστή. Ήταν επαγγελματίας στρατιώτης με μακρά εμπειρία, ο οποίος όπως και οι σύγχρονοί του, είχε εντρυφήσει τόσο σε εγχειρίδια πολέμου – χειρόγραφα που απεικόνιζαν τεχνικές μάχης και σε εγχειρίδια τακτικής και στρατηγικής που περιελάμβαναν την επίκαιρη όσο ποτέ, αρχαία Ρωμαϊκή εμπειρογνωμοσύνη των συγκαιρινών του διοικητών. Οι τακτικές των Λάνκαστερς τις ημέρες που οδήγησαν στο Τάουτον, αντικατοπτρίζουν τις συμβουλές που περιείχαν τα εν λόγω κείμενα.

Το πρώτο μεταξύ των εμποδίων που έθετε ο ποταμός Aire (διαρρέει τις πλαγιές των Αππενίνων, κυλά ανατολικά πριν ενωθεί με τον Όουζ και καταλήξει στην θάλασσα στην εκβολή Humber) ήταν η παρεμπόδιση βόρειας πορείας από τις νότιες περιοχές και την ενδοχώρα. Απέτρεπε επίσης με φυσικό τρόπο, ενδεχόμενη προέλαση στο Γιορκ, προστατεύοντας έτσι την βάση των βορείων στρατευμάτων από τους νοτίους αντιπάλους τους, εφόσον αυτοί κατάφερναν να έχουν υπό τον έλεγχό τους τις δύο διασταυρώσεις, την γέφυρα στο Φέριμπριτζ και τον πόρο του ποταμού στο Κάστλφορντ.

Απεικόνιση man at arms_πηγή wikipedia
Απεικόνιση man at arms_πηγή wikipedia

Με μια τέτοια διευθέτηση, οι αμυνόμενοι μπορούσαν να βασίζονται στην δυσκολία των Νοτίων να διαπλεύσουν το υδάτινο φράγμα για όσο χρόνο ήθελαν, αφήνοντάς τους εκεί να ταλανίζονται από έλλειψη τροφής (οι Γιόρκερς πέραν των λοιπών ενεργειών τους, αναζητούσαν τρόφιμα και προμήθειες εντός εχθρικής περιοχής, προς το τέλος του χειμώνα) τις αρρώστιες που απειλούσαν τα μεσαιωνικά στρατεύματα όταν παγιδεύονταν σε κάποιο μέρος για μεγάλο χρονικό διάστημα και την εγκατάλειψη των στρατιωτών που βρίσκονταν εκεί, μακριά από την πατρίδα τους. Έτσι, έχοντας σύμμαχό τους τον χρόνο, οι υπερασπιστές της περιοχής, όντας σε καλύτερη φυσική κατάσταση, μπορούσαν να παρασύρουν σε μάχη τον εχθρό, σε τόπο και χρόνο της επιλογής τους.

Το ότι αυτό το πλεονέκτημα δεν μετατράπηκε σε πλεονέκτημα, ήταν καθαρά θέμα τύχης παρά σχεδιασμού. Η εκπληκτική σε ταχύτητα προώθηση των Γιόρκερς, είχε ως συνέπεια να φθάσουν στον Aire και να βρουν την γέφυρα στο Φέριμπριτζ μερικώς κατεστραμμένη και την διάβαση του ποταμού στο Κάστλφορντ αφύλακτη, κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Με τον στρατό στη βόρεια όχθη του Aire νωρίτερα από το αναμενόμενο, η μάχη του Τάουτον πραγματοποιήθηκε την Κυριακή των Βαΐων, ημέρα κατάνυξης και όχι πολέμου για τους θρησκευόμενους άνδρες.

Αλλά ο ποταμός Aire, συνιστούσε μόνο την πρώτη γραμμή άμυνας των Λάνκαστερς. Η επόμενη και όπως αναμενόταν η πλέον σθεναρή, ήταν αυτή της οχύρωσής τους στο Τάουτον, η οποία σχετιζόταν με τις αναμενόμενες για την εποχή, καιρικές συνθήκες. Αυτό μπορεί να το εξακριβώσει κάποιος εξετάζοντας την σημερινή εμφάνιση της ανοικοδόμητης γης αγροτικών καλλιεργειών, όπως ήταν και τότε. Η φύση το 1461, διέφερε από την σημερινή ως επί το πλείστον σε λεπτομέρειες παρά στην ουσία. Τότε απαρτιζόταν από βοσκοτόπους, καλλιεργήσιμες και δασικές εκτάσεις.

Άποψη της πεδιάδας Cock Beck _φωτο Rachel Tan
Άποψη της πεδιάδας Cock Beck _φωτο Rachel Tan

Μεμονωμένα δένδρα και θάμνοι πιθανόν να φύονταν διάσπαρτα στο πεδίο της μάχης, αλλά υπήρχαν σε αφθονία ποικιλόμορφα δάση δυτικά, δηλαδή προς τα δεξιά και πίσω από την θέση του στρατού των Λάνκαστερς, κάτι που τους προσέδιδε ασφάλεια και ορατότητα στο ανοικτό πεδίο. Επίσης, βρίσκονταν σε υψηλότερη τοποθεσία καθώς το οροπέδιο δεν ήταν επίπεδο, αλλά κυματοειδές και αυτοί είχαν εγκατασταθεί στο υψηλότερο σημείο του βόρειου τμήματός του, από το οποίο η γη κατηφόριζε από βορρά προς νότο για περίπου 350 μέτρα. Η θέση αυτή, αντιστοιχούσε στο περιορισμένο σημείο όπου ο χείμαρρος Cock Beck, κυλούσε στην κοιλάδα και παρείχε πλήρη προστασία από τυχόν πλαγιοκοπήσεις. Προς τα αριστερά ξεδιπλωνόταν ελώδης περιοχή, η οποία έκλινε μειούμενη σε έκταση προς τα δεξιά στον χείμαρρο, ο οποίος περικύκλωνε τα μετόπισθεν της θέσης.

Τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά του Cock Beck, έχουν αλλάξει από το 1461, ως αποτέλεσμα των συστημάτων αποστράγγισης του έλους στα χρόνια που ακολούθησαν, ενώ η αλλαγή που παραμένει μετά την πρόσφατη απομάκρυνση της αντισταθμιστικής παρέμβασης, έχει επαναφέρει το έδαφος στην μορφή που είχε τον 15ο αιώνα.

Ακόμη και στη σύγχρονη εποχή οι υδάτινες τράπεζες του Cock Beck, κάτω από ακραίες καιρικές συνθήκες, μπορούν να υπερχειλίσουν και να κατακλύσουν έναν ευρύ χώρο, αλλά στους μεσαιωνικούς χρόνους, πριν τις μετέπειτα κατασκευές συστημάτων απορροής, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ταχέως κινούμενο σύστημα αποστράγγισης όμβριων, διοχετεύοντας το νερό από την περιοχή του Λιντς και του Γιορκ, σε μια τεράστια έκταση βορειότερα.

Το 1461, υπήρχε γέφυρα επάνω από τα νερά του Cock Beck στα νοτιοδυτικά, πίσω από τις γραμμές των Λάνκαστερς, αλλά επειδή φυλασσόταν, όπως και αυτή του Ταντκάστερ, στον ποταμό Wharfe, η προστασία από πλαγιοκοπήσεις ήταν δεδομένη. Οι χρονικογράφοι του 15ου και 16ου αιώνα, καταγράφουν ότι οι Γιόρκερς μπορούσαν να επιτεθούν μόνο από τον νότο με κατεύθυνση προς την πλαγιά, δίχως όμως να έχουν αντιληφθεί – μελετήσει το μειονέκτημα, που έκρυβε αυτή η λεπτομέρεια για την αρχή της μάχης.

Σταυρός Towton_μνημείο πεσόντων της ομώνυμης μάχης
Σταυρός Towton_μνημείο πεσόντων της ομώνυμης μάχης

Μόλις πρόσφατα ανακαλύφθηκαν οι ακριβείς αρχικές θέσεις μάχης των δύο στρατευμάτων κατόπιν επίπονης ανασκαφής των Tim Sutherland και Simon Richardson. Αυτές καταδείχθηκαν στην κυριολεξία από τον εντοπισμό της τροχιάς που είχαν τα βέλη, από δυτικά προς ανατολικά και το αντίστροφο, κατά μήκος του πεδίου της μάχης. Έτσι, εφόσον ο πεινασμένος και αριθμητικά κατώτερος στρατός των Γιόρκερς, δεν είχε άλλη επιλογή πέραν της επίθεσης προς την πλαγιά, η παγίδα των Λάνκαστερς είχε στηθεί επιτυχώς. Αυτή ήταν η ανησυχητική συνθήκη την οποία είχαν να αντιμετωπίσουν αρχικά, τα στρατεύματα των Γιόρκερς και οι στρατηγοί τους.

Εκτός από τον νεαρό βασιλέα, όταν άρχισε η μάχη επικεφαλής ήσαν ο εξάδελφος και γιος του Σόλσμπερι, ο νεότερος Ρίτσαρντ Νέβιλ, Κόμης του Γουόργουικ (γνωστός στην ιστορία ως ενορχηστρωτής της εκθρόνισης δύο βασιλέων) και θείος δύο ανδρών, του William Neville και Baron Fauconberg, οι οποίοι είχαν αποκτήσει πολυετή εμπειρία από την συμμετοχή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις στη Γαλλία. Η εμπειρία του αυτή, θα μπορούσε να τον βοηθήσει τα μάλα στην αντιμετώπιση της ραγδαίας επιδείνωσης των καιρικών συνθηκών.

Δεν είναι ακριβώς γνωστό το χρονικό διάστημα, αλλά πριν την έναρξη της μάχης προηγήθηκαν δυνατές χιονοθύελλες, με κατεύθυνση νοτιοανατολικά, αυξάνοντας δραματικά τον υετό στην περιοχή, αλλά εκτιμάται ότι δεν θα μπορούσε να είναι πολύ νωρίτερα, ειδάλλως τα στρατεύματα θα ήσαν διαφορετικά ενδεδυμένα. Παρομοίως, δεν γνωρίζουμε αν είχε προηγηθεί μακρά περίοδος βροχοπτώσεων, αλλά ωστόσο θεωρείται ότι η στάθμη των νερών του Cock Beck ήταν υψηλή. Όποια κι αν ήταν η αλλαγή του καιρού, ο δαιμόνιος Fauconberg, επικεφαλής των τοξοτών, την μετέτρεψε σε πλεονέκτημα για τον στρατό του Γιόρκ. Όταν οι Λάνκαστερς τυφλώνονταν από τις θυελλώδεις σπιλιάδες ανεμόβροχου, εξαπέλυε καταιγιστικές ριπές από βέλη, δίχως όμως να γνωρίζει τον αντίκτυπό τους. Εκμεταλλευόμενοι τις μεταβολές του οπτικού τους πεδίου, λόγω της αστάθειας των ανέμων, οι Γιόρκερς υπό την εποπτεία του Fauconberg, έριχναν όταν η αντάρα κόπαζε και ανέμεναν την κατάλληλη στιγμή για να επαναλάβουν, κάτι το οποίο είχε θανάσιμες επιπτώσεις για τους αντιπάλους.

Μάχη του Towton_τοξοβόλοι εν δράσει, _ Beauchamp Pageant
Μάχη του Towton_τοξοβόλοι εν δράσει, _ Beauchamp Pageant

Ο άνεμος είχε παίξει καθοριστικό ρόλο για τα βέλη των Λάνκαστερς, τα οποία αστοχούσαν, την στιγμή που τα αντίστοιχα των Γιόρκερς επέφεραν το θάνατο. Οι τελευταίοι αύξησαν το πλεονέκτημά, μαζεύοντας τα αναποτελεσματικά βέλη των πρώτων και ρίχνοντάς τα πάλι προς αυτούς. Μόνη ανακούφιση από τις θανατηφόρες ανταλλαγές πυρών, στις οποίες υπερτερούσαν οι Γιόρκερς, ήταν τα διαλλείματα από την αντικατάσταση των βρεγμένων χορδών των τόξων με νέες στεγνές, που έκρυβαν κάτω από τα καπέλα τους, καθώς έπρεπε να έχουν αρκετές διαθέσιμες, δεδομένων των καιρικών συνθηκών.

Προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω σφαγή, οι Λάνκαστερς men-at-arms (βαριά οπλισμένοι έφιπποι) έπρεπε να κινηθούν εμπρός, εγκαταλείποντας το εδαφικό τους πλεονέκτημα, αλλά διατηρώντας ακόμη την αριθμητική υπεροχή τους.

Πιθανόν αυτή να ήταν η χρονική στιγμή της μάχης, κατά την οποία τα δύο στρατεύματα, άλλαξαν μέτωπο επίθεσης και αντί να κατευθύνουν τα πυρά τους βορειοδυτικά, έκλιναν νοτιοανατολικά. Το αποτέλεσμα της εφόρμησης του βαρύ ιππικού (για το σύνολο των μαχών του Πολέμου των Ρόδων οι εμπλοκές του ιππικού αποτελούσαν μόνιμη επιδίωξη) πρέπει να ήταν κολοσσιαίων διαστάσεων.

Ο αντίκτυπος, όπως αναμενόταν, δεν ήταν ίδιος για όλο το μέτωπο, με τις γραμμές των Γιόρκς να διασπώνται σε διάφορα σημεία και τους ίδιους να δρουν υπό μεγάλη πίεση, τόσο εκείνη την στιγμή, όσο και τις ώρες που ακολούθησαν, κατά τις οποίες τα μέτωπα των δύο δυνάμεων μάχονταν ανελέητα στην κοιλάδα ανάμεσα στα δύο υψίπεδα. Αυτό το γνωρίζουμε από χρονογραφήματα που πρόσκεινται στην πλευρά των Γιόρκερς και υπογραμμίζουν τον ρόλο του Εδουάρδου στην φυγή των στρατευμάτων του, όταν φάνηκε ξεκάθαρα ότι οι γραμμές τους θα έσπαγαν.

Edward_IV_Plantagenet
Edward_IV_Plantagenet

Η συμβολική, όσο και φυσική παρουσία του νεαρού βασιλέα στο πεδίο της μάχης, υπήρξε καθοριστική. Η υπόστασή του αποτελούσε σημείο συσπείρωσης και έμπνευσης καθώς το ανάστημά του περί το 1,80 εκ., τον έκανε να ξεχωρίζει………με αποτέλεσμα ο απλός στρατιώτης να μπορεί να διακρίνει το ίνδαλμά του στο πεδίο της μάχης – πιθανό απόγονο ενός ακόμη επιφανέστερου προγόνου του, του David Mathew – αλλά και επειδή εγίνοντο μάρτυρες του προσωπικού του σθένους, ανδρείας και γενναιότητας. Ήταν σύμβολο ισχύος, κάτι πολύ σημαντικό για τους Γιόρκερς, καθότι στην αντίπαλη πλευρά δεν υπήρχε αντίστοιχη παρουσία.

Ο ασθενικός Ερρίκος ΣΤ’, ο οποίος δεν είχε ενεργό συμμετοχή σε προηγούμενη μάχη, είχε βρεί καταφύγιο στο Γιόρκ με την βασίλισσά του, Μαργαρίτα του Ανζού και τον γιο του Εδουάρδο του Ουεστμίνστερ, πρίγκηπα της Ουαλίας, αναμένοντας τα νικηφόρα μαντάτα. Έτσι, αν και οι Λάνκαστερς είχαν την πολυτέλεια να μάχονται στο όνομα ενός εστεμμένου και χρισμένου μονάρχη, που παράλληλα σήμαινε ότι έχαιραν της εύνοιας του Θεού, υπολείπονταν της έμπνευσης που τύχαιναν οι αντίπαλοι, παρακολουθώντας την γενναιότητα με την οποία μαχόταν και τον ξεκάθαρο δρόμο που διάνοιγε ο νεαρός, τολμηρός βασιλέας τους, πολεμώντας μαζί τους και αυτοί για εκείνον, υπό άθλιες συνθήκες.

Πράγματι, η περίσταση ήταν αξιοθρήνητη, καθώς ώρα με την ώρα το χιόνι, ή το χιονόνερο που υπήρχε, γινόταν πάγος και αναμιγνυόταν με το αίμα. Λέγεται ότι σε κάποια σημεία οι στρατιώτες του μετώπου σταματούσαν και απομάκρυναν τα πτώματα, ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν ανεμπόδιστοι. Οι προσωρινές καταπαύσεις ήσαν αναπόφευκτες μεταξύ των συγκρούσεων, καθώς οι εξαντλημένοι ευγενείς και οι άνδρες που πολεμούσαν στην πρώτη γραμμή, έχρηζαν αντικατάστασης, ξεκλέβοντας έτσι λίγα λεπτά ξεκούρασης, ή εξασφαλίζοντας μεγάλες κούπες κρασί, πριν κινήσουν πάλι για το μέτωπο.

Αμφότεροι οι στρατηγοί των αντιμαχομένων, θα πρέπει να αποτίμησαν τις επιπτώσεις της άτακτης διάσπασης των γραμμών τους. Οι Λάνκαστερς έχοντας καταλάβει θέση η οποία ήταν αδύνατον να πλαγιοκοπηθεί, γνώριζαν ότι είχαν με το μέρος τους τον υπερχειλισμένο ποταμό και την ελώδη έκταση πλαγιομετωπικά, αλλά οι Γιόρκερς, ακόμη και αν δεν γνώριζαν την ακριβή τοπογραφία γύρω από το Τάουτον, πράγμα απίθανο, γνώριζαν ότι ο ποταμός Aire, ο οποίος εμπόδιζε την βόρεια προέλασή τους, θα καθίστατο μεγάλο εμπόδιο για την υποχώρησή τους, με τους αντιπάλους ιππείς να προσπερνούν τους φυγάδες Γιορκινούς και να αποκλείουν τις διαβάσεις στο Φέριμπριτζ και το Κάστλφορντ.

Όλο αυτό το διάστημα, οι Γιόρκερς επαφίονταν στην ελπίδα για ενισχύσεις. Γνώριζαν ότι υπήρχε η πιθανότητα να καταφθάσουν, 5.000 άνδρες συγκεντρωμένοι από τον Δούκα του Νόρφολκ, αλλά επίσης γνώριζαν, ότι τους χώριζε μια ολόκληρη μέρα πορείας.

Όταν εν τέλει αυτοί έφθασαν στο πεδίο της μάχης, δεν έδειξαν την πρόθεση να ενισχύσουν τα μετόπισθεν, όπως συνηθιζόταν, αλλά πιθανόν εξαιτίας της περιορισμένης ορατότητας και των διαφοροποιημένων σχεδιαγραμμάτων μάχης, βρέθηκαν ακούσια στην πλευρά της γραμμής των Λάνκαστερς, δίχως αυτό να εξυπηρετεί κάποια πολεμική τακτική. Ακόμα και αν οι γραμμές της μάχης δεν είχαν μετατοπισθεί κατά 45° νωρίτερα το έκαναν τώρα, αλλά παρ᾽ όλα αυτά, δεν διασπάστηκαν.

Μάχη Towton_Richard Caton Woodville (1856–1927)

Ωστόσο, κατά την διάρκεια της ημέρας, μια από τις γραμμές διαλύθηκε και οι Λάνκαστερς διέφυγαν ατάκτως. Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τα ακριβή αίτια, αλλά είναι πιθανό να έχασαν έναν σημαντικό στρατηγό τους. Ο Allan Harley της ομοσπονδίας του Πολέμου των Ρόδων, συμπεραίνει ότι ίσως να ήταν εκείνο το σημείο όπου τραυματίστηκε σοβαρά ο Κόμης του Nορθχάμπερλαντ, ο οποίος είχε ήδη μεταφερθεί πληγωμένος μακριά από το μέτωπο. Ο Graham Darbyshire, γραμματέας του Σωματείου για την μάχη του Τάουτον (TBS-Towton Battlefield Society) εκτιμά ότι ίσως ήταν η στιγμή που ο Λόρδος Dacre, αναπαυόμενος στα μετόπισθεν, έπεσε θύμα ελεύθερου σκοπευτή ο οποίος κρυβόταν σε κάποιο δέντρο.

Το σίγουρο είναι ότι η απώλεια ενός ευγενούς, ήταν καταστροφική για τους άνδρες του, εφόσον έτσι έχαναν τον ηγέτη και οδηγό τους και  κινδύνευαν να σκοτωθούν από φίλιες δυνάμεις εφίππων, οι οποίες είχαν αποστολή να σκοτώνουν αυτούς που εγκατέλειπαν το πεδίο της μάχης. Αλλά καθώς πολύ σύντομα ο ένας με τον άλλον, οι φυγάδες σχημάτιζαν «στράτευμα σε υποχώρηση» κινδύνευαν περισσότερο από τον εχθρό, παρά τους συμπολεμιστές τους.

Οι διοικητές των Λάνκαστερς είχαν στήσει την παγίδα, αλλά το δόκανο περίμενε ανοικτό τους ιδίους. Οιασδήποτε μορφής διαφυγή από το πεδίο της μάχης ήταν ιδιαίτερα δύσκολη έως ανέφικτη, κάτι το οποίο φανέρωνε ο μεγάλος αριθμός ευγενών που σφαγιάσθησαν, μοίρα που συνάντησε και ο ιππότης Άντριου Τρόλοπ, ο οποίος πιστεύεται ότι μάλλον σκοτώθηκε μαχόμενος παρά λιποτακτώντας.

Ωστόσο δεν ήταν μόνο η κάστα των ευγενών που επλήγη. Η διαμάχη στο εσωτερικό της ολοένα και πιο πικραμένης και εκδικητικής αριστοκρατικής ελίτ είχε διευρυνθεί, καθώς οι μάχες διαδέχονταν η μία την άλλη, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου των Ρόδων, εμπλέκοντας κατά κύριο λόγο την ανώτερη τάξη (42 αιχμάλωτοι ιππότες των Λάνκαστερς εκτελέστηκαν αμέσως μετά τα όσα συνέβησαν στο Τάουτον, κατά παραγγελία του Εδουάρδου) και στη συνέχεια τους απλούς ανθρώπους. Χωρίς οίκτο και πιθανότητα παράδοσης, θα πρέπει να υπήρχε κάποιος συντονιστής της σφαγής, πιθανόν ο Γουόργουϊκ, ο οποίος είχε τραυματισθεί από βέλος στο πόδι όταν ήταν στο Φέριμπριτζ και τώρα έδινε διαταγές από τα μετόπισθεν.

Μάχη Towton_Richard Caton Woodville (1856–1927)
Μάχη Towton_Richard Caton Woodville (1856–1927)

Πιο πιθανό φαίνεται το γεγονός ότι οι Γιόρκς με δεδομένη την διακήρυξη του Εδουάρδου να μη συλληφθεί κανείς, να μη διασωθεί ούτε ένας εχθρός, δεν χρειάζονταν επιπρόσθετη παρότρυνση, καθώς όρμησαν μπροστά με την αδρεναλίνη τους στα ύψη, εξαιτίας της νίκης και του εχθρού που αναζητούσε απεγνωσμένα να διαφύγει, μέσω των αμφότερα υπονομευμένων διεξόδων.

Η πρώτη από αυτές που βρισκόταν στο πίσω μέρος του άξονα περιστροφής της παράταξης, τους οδηγούσε σε χαμηλότερο κεκλιμένο έδαφος μέσω απόκρημνης διαδρομής και στη συνέχεια στο μέρος που είναι σήμερα γνωστό ως Κοιλάδα του Τάουτον ή Ματωμένο Λιβάδι, στο πλημμυρισμένο ελώδες έδαφος γύρω από τα ορμητικά νερά του χειμάρρου Cock Beck.

Ακόμη και απαρατήρητοι από τους αντιπάλους τους, θα μπορούσαν να σκοτωθούν από την μεταξύ τους σύνθλιψη, ενώ παράλληλα αποτελούσαν αργά κινούμενο στόχο, τόσο για το εχθρικό πεζικό όσο και για το ιππικό, την ώρα που πολύ πιθανόν τοξότες έβαλαν εναντίον τους από ψηλά. Εναλλακτικά θα μπορούσαν να διαφύγουν μέσω του κατηφορικού εδάφους πίσω από την αρχική θέση του στρατού του Λάνκαστερ, όπου όντας εκτεθειμένοι στον ανοικτό χώρο, θα μετατρέπονταν σε εύκολη λεία για το ιππικό των Γιόρκερς.

Όλων τούτων λεχθέντων, πολλοί κατόρθωσαν να φθάσουν στην διασταύρωση πέραν του Cock Beck, στη γέφυρα Old London Road προς το Ταντκάστερ, μόνο για να έρθουν αντιμέτωποι με την ολική καταστροφή της, στην οποία οφείλεται η σημερινή της ονομασία, Γέφυρα των Πτωμάτων. Γι’ αυτούς που πέρασαν απέναντι, υπήρχαν επιπλέον εμπόδια, όπως ο ποταμός Wharfe στο Ταντκάστερ και η αχανής έκταση προς το Γιορκ. Συνυπολογίζοντας τις συνθήκες αυτές, είναι αντιληπτό το ότι οι Λάνκαστερς έχασαν το μισό στράτευμα τους στο Τάουτον. Ωστόσο κάποιοι, συμπεριλαμβανομένου του Δούκα του Σόμερσετ, κατάφεραν να διαφύγουν και εν τάχει να περιμαζέψουν τον Ερρίκο ΣΤ’, την βασίλισσα και τον Πρίγκηπα του Γιορκ, προτού  απομακρυνθούν πέρα από τα σύνορα με την Σκωτία.

Ο νικητής Εδουάρδος, παρέμεινε για κάποιους μήνες στα βόρεια, επιζητώντας την σύλληψη και επιβλέποντας τις εκτελέσεις των φυγάδων ευγενών, ενώ με την βοήθεια του Γουόργουϊκ, προσπάθησε να διασφαλίσει την περιοχή. Μένοντας ικανοποιημένος με την πρόοδο, επέστρεψε τον Ιούνιο στην πρωτεύουσά του, όπου στις 28 του ιδίου μηνός, στο Αβαΐο του Ουεστμίνστερ, χρίσθηκε και στέφθηκε βασιλέας με εξέχουσα μεγαλοπρέπεια. Ο Εδουάρδος ΣΤ’ του Οίκου του Γιορκ, είχε διασφαλίσει την βασιλεία του, τουλάχιστον για κάποιο χρονικό  διάστημα. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, ο θρίαμβος της Υόρκης έμελλε να είναι προσωρινός. Ο εμφύλιος πόλεμος θα διαρκούσε άλλο ένα τέταρτο του αιώνα, καταλήγοντας στον αφανισμό αμφότερων των αντιπάλων και την εμφάνιση του Οίκου των Τυδόρ.

Με τον εκτιμώμενο πληθυσμό Αγγλίας και Ουαλίας, να προσεγγίζει τα 3.000.000, οι απώλειες και για τα δύο στρατεύματα άγγιξαν το 1% του συνόλου των πολιτών και το 4% των ανδρών ηλικίας από 16 έως 60 ετών. Ο αριθμός των 28.000 νεκρών, ξεπέρασε κατά πολύ ακόμη και αυτόν της μάχης στο Somme τον Ιούλιο του 1916, αλλά και κάθε μάχης που έγινε κατά την διάρκεια του Πολέμου των Ρόδων.

Λαμβάνοντας υπόψιν ότι στο μεσαιωνικό Τάουτον δεν έγινε χρήση σύγχρονων όπλων, πιθανόν ο αριθμός των συμμετεχόντων στο πεδίο της μάχης να ξεπερνούσε τις 75.000, αγγίζοντας το 10% των στρατιωτών. Αυτό σημαίνει ότι εκείνη την ημέρα οι αντιμαχόμενοι ενεπλάκησαν επί μακρόν χρονικό διάστημα σε μια κλειστή (μάχη εκ του σύνεγγυς χωρίς δυνατότητα ελιγμών) και ιδιαίτερα φονική μάχη.

Οι μοναδικές εδαφικές συνθήκες της περιοχής όπου διεξήχθη η μάχη καθιστούν το Τάουτον, αρχαιολογικό θησαυρό από πλευράς ευρημάτων, αφού οι ξηρές συνθήκες και το υπόστρωμα ασβεστούχου μαγνησίου, συνέβαλλαν τα μέγιστα στην διατήρησή τους. Τα πρώτα πιστόλια όσο και οι πρώτες σφαίρες που καταγράφηκαν ποτέ σε Ευρωπαϊκό πεδίο μάχης, ήταν αυτά που ανακαλύφθηκαν στο Τάουτον. Αιχμές βελών, σπιρούνια, πόρπες και άκρα λωρίδων βρέθηκαν σε αφθονία.

https://chilonas.files.wordpress.com/2015/04/bodkin1.jpg?w=870&h=653
Βέλος Bodkin

Από τα εν λόγω ευρήματα, γνωρίζουμε ότι τα βέλη κατασκευάσθηκαν μαζικά, χωρίς την βοήθεια ειδικευμένων σιδηρουργών, καθότι οι αιχμές τους ήσαν τύπου Bodkin (σουβλί) το οποίο σημαίνει ότι ήταν εύκολο να κατασκευασθούν χωρίς να χρήζουν ειδικής επεξεργασίας. Ο εν λόγω τύπος βελών επέφερε θανατηφόρα πλήγματα στον αντίπαλο, διότι διαπερνούσε με ιδιαίτερη ευκολία τις πανοπλίες.

Μαζικός τάφος μάχης Towton
Μαζικός τάφος μάχης Towton

Γνωρίζοντας την θέση των ευρημάτων είμαστε σε θέση να καταδείξουμε την θέση όπου ο καταιγισμός βελών των Γιόρκερς έπληξε τους αθέατους τοξότες των Λάνκαστερς και στη συνέχεια τις θέσεις των αντιμαχομένων στο πεδίο της μάχης. Οι σύγχρονες εκσκαφές κατά την επέκταση του πολεοδομικού σχεδίου της πόλης του Τάουτον το 1990, αποκάλυψαν έναν τεράστιο μαζικό τάφο, όπου βρέθηκαν σκελετοί βαριά πληγωμένων ανδρών. Το γεγονός της ανακάλυψης σκελετού ο οποίος προέρχεται από άνθρωπο με γνωστή ημερομηνία θανάτου, είναι αρκετά σπάνιο για τα χρόνια που προηγήθηκαν του 20ου αιώνα. Υπάρχει ένα ακόμη γνωστό παράδειγμα από την μάχη του Wisby στην Σουηδία το 1361.

Κρανίο στο οποίο απεικονίζεται θανατηφόρο πλήγμα από βέλος Bowkin_πηγή Bradford University
Κρανίο στο οποίο απεικονίζεται θανατηφόρο πλήγμα από βέλος Bowkin_πηγή Bradford University

Το Πανεπιστήμιο του Bradford πρωτοστάτησε στην λεπτομερή ιατροδικαστική μελέτη των ευρημάτων και η γενική εικόνα είναι ότι εκείνοι οι άνδρες εκτελέσθηκαν βάναυσα. Σχεδόν όλοι, έφεραν πολλαπλά κρανιακά τραύματα, τα οποία από μόνα τους ήσαν θανατηφόρα. Η απουσία τραυμάτων στους πήχεις τους, υποδεικνύει ότι τα χέρια τους ήταν συνεχώς σε κίνηση, κάτι που καταδεικνύει το ενστικτώδες σήκωμα των χεριών προς αποφυγή βίαιων κτυπημάτων.

Από οδοντωτά σημάδια στα κρανία, στην περιοχή του λοβού των αυτιών, συμπεραίνεται ότι τα έκοβαν ως αναμνηστικά, μια αποτρόπαια υπενθύμιση του πόσο πικρή κατάληξη είχε η μάχη. Ο Εδουάρδος είχε διατάξει να μην επιδειχθεί οίκτος, ή αιχμαλωσία, παρά μόνον θάνατος και περί αυτού υπάρχουν απτές αποδείξεις ότι οι οδηγίες του εκτελέσθηκαν κατά γράμμα.

Αντί επιλόγου

Κάτι αντέχει από τα μεγάλα κατορθώματα, κάτι παραμένει στα πεδία των μαχών. Μορφές αλλάζουν και σβήνουν, σώματα χάνονται, πνεύματα μένουν να θυμίζουν το όραμα των ψυχών. Άνδρες και γυναίκες θα έρθουν από μακριά, ταπεινά να συλλογισθούν τις άγνωστες γενιές που πέρασαν κι έκαναν κάτι σπουδαίο γι’ αυτούς. Αίφνης η σκιά μιας παρουσίας θα τους αγκαλιάσει, και η δύναμη του οράματος θα γλιστρήσει  στην ψυχή τους. Μπορεί να είναι από τον πέτρινο σταυρό, το παρεκκλήσι ή το μνημείο που ορθώνει το ανάστημά του στο φως της μέρας και μαζεύει τις προσευχές πάνω απ’ τον τάφο της σφαγής. Άλλοι λένε ότι το ποτάμι βάφτηκε κόκκινο, άλλοι ακούνε τα βογγητά των πληγωμένων σαν περνούν από το γεφύρι αργά το βράδυ. Είναι κι αυτοί που ολόγυρα γυρνάνε με τη ματιά τους ν’ αναζητά εκείνο το άγριο τριαντάφυλλο. Το μοναδικό ασπροπέταλο στολίδι της κοιλάδας του Τάουτον. Αυτό με τις κόκκινες κηλίδες ………….

Περικλής Δημ. Λιβάς (2015). Η μάχη του Towton (29 Μαρτίου 1461) Chilon Historical Recursions

Στο video που ακολουθεί μπορείτε να παρακολουθήσετε μια αναπαράσταση της μάχης του Towton όπως την επιμελήθηκε το Πανεπιστήμιο του York.

 

Πηγές – βιβλιογραφία
– Towton Battlefield Society
– Απόσπασμα από το βιβλίο του George Goodwin Fatal Colours: Towton 1461 – England’s Most Brutal Battle διαμορφωμένο ειδικά για την TBS & άρθρο του ιδίου δημοσιευμένο στο περιοδικό History Today τον Μάιο του 2011
– Άρθρο του D. John Saddler, δημοσιευμένο στο περιοδικό Military History Magazine τον Μάρ-τιο του 2006.
– Άρθρο του Rickard, J. (2 December 2013), Battle of Towton, 29 March 1461, δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα history of war.org
– English Heritage Battlefield Report: Towton 1461
– John Sadler, απόσπασμα από το βιβλίο The Battle of Palm Sunday Field 1461, δημοσιευμένο στο warfaremagazine.co.uk
– Preprint of Sutherland, T. & A. Schmidt 2003. Towton, 1461: An Integrated Approach to Battle-field Archaeology. Landscapes 4(2): 15-25.
– Biological Anthropology Research Centre (BARC) University of Bradford
– The Act of Accord, by David Ross
– Yorkshire Archaeologist Re writes History Of Towton Battle By Richard Moss

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s