Η αυτοκτονία στην Kλασσική Mυθολογία Μέρος I: Γυναίκες Αυτόχειρες (ονομαστικός κατάλογος)

Η Διδώ πριν αυτοκτονήσει με το ξίφος του Αινεία
Η Διδώ πριν αυτοκτονήσει με το ξίφος του Αινεία

γράφει ο Πυθεύς


Δοκίμιο με βάση το πρωτότυπο,

Suicide in Classical Mythology, an Essay, part I: Suicidal Females
by Dr. Elise P. Garrison
Associate Professor of European and Classical Languages and Cultures
History of the Behavioral Sciences, Texas A&M University

 Μέρος πρώτο: Γυναίκες αυτόχειρες

Μέρος δεύτερο: Άνδρες αυτόχειρες ⇒

Στο εύρος ορισμού της Κλασσικής Μυθολογίας, εγκολπώνεται η μακρά πορεία διαφορετικών πολιτισμών. Με τον προσδιορισμό «Κλασσική» αναφερόμαστε συνήθως στην Ελληνική και Ρωμαϊκή Μυθολογία, οι οποίες συνιστούν δομικούς λίθους και παρέχουν περιγραφές πολλών μυθολογικών χαρακτήρων, ως επί το πλείστον με καταγωγή από την Ελλάδα, την Ρώμη, την Κολχίδα και την Τροία. Το χρονολόγιό τους αρχίζει από την προϊστορία και φθάνει ως την Βυζαντινή εποχή, τροφοδοτώντας με πληθώρα πιθανών πλαισίων, πολλούς επίδοξους διερμηνείς. Εφόσον κάποιος αγνοήσει τις γεωγραφικές και χρονολογικές διαστάσεις, μπορεί να καταγίνει με την πολύσημη ουσία τους, που έκρυβε κυρίως γνωσιακές και διδακτικές πτυχές, η κατανόηση των οποίων γίνεται ακόμα πιο δύσκολη, δεδομένων των αποστάσεων, είτε χρονολογικών είτε γεωγραφικών, που χωρίζουν τον σύγχρονο αναγνώστη από το αρχαίο γενεσιουργό τους περιβάλλον.

Επιπλέον πρέπει να συνειδητοποιήσει, ότι οι μύθοι συχνά δημιουργούσαν μια πόλωση στην πραγματικότητα, μαύρες και άσπρες καταστάσεις που προσέφεραν τρόπους διαφυγής από την μονοτονία. Προφανώς, οι μύθοι είναι όπως θα λέγαμε καλές ιστορίες και προκειμένου μια ιστορία να είναι καλή, τα προβλήματα και οι λύσεις εμφανίζονται υπερβολικά. Ωστόσο, έστω και υπερβολικοί, κωδικοποιούν αξίες πολιτιστικές, οι οποίες μπορούν να αποκαλυφθούν μέσω προσεκτικής ανάλυσης και συνεχούς επαγρύπνησης, όσον αφορά στην πολυλειτουργικότητα και στρέβλωση της πραγματικότητας που αντιπροσωπεύουν.

Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός, ότι πολλά από τα ζητήματα που τίθενται στους μύθους, προκαλούν αντιδράσεις τόσο βαθιά ριζωμένες στη δική μας κουλτούρα που μερικές φορές είναι σχεδόν αδύνατο οι ερμηνείες μας να είναι εφαρμόσιμες. Ζητήματα δολοφονίας, κανιβαλισμού, μητροκτονίας, πατροκτονίας, αδελφοκτονίας, παιδοκτονίας, βιασμού και αυτοκτονίας, διαποτίζουν την μυθολογία, όντας μόνο μερικά  από αυτά.

Μήδεια_πίνακας της Evelyn De Morgan
Μήδεια_πίνακας της Evelyn De Morgan

Όταν για παράδειγμα η Μήδεια δολοφονεί τα παιδιά της, πώς μπορούν οι σύγχρονοι ερμηνευτές να αντιδράσουν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, πέραν της αποστροφής; Ωστόσο, όταν κάποιος αφήσει στο περιθώριο τη σύγχρονη πολιτιστική προκατάληψη και εξετάσει την Μήδεια, στο πλαίσιο των πολιτιστικών υποθέσεων του αρχαίου κόσμου, όπως έκανε τόσο πειστικά η Pat Easterling και ο Βernard Knox, τότε η αρχαία διαφορετικότητα αποκαλύπτεται τόσο ευδιάκριτα, που μας βοηθά στην αποσαφήνιση του σύγχρονου κόσμου. Η αυτοκτονία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του φαινομένου.

Η μελέτη της αυτοχειρίας γυναικών στην Κλασσική Μυθολογία εγείρει διάφορα ερωτήματα. Κάτω από ποιες συνθήκες ο θάνατος είναι προτιμότερος από την ζωή; Πότε γίνεται επιθυμητός ή αποδεκτός ο θάνατος ενός αυτόχειρα;  Ερωτήματα τα οποία μας φέρουν αντιμέτωπους με νομικά, οικονομικά, πολιτικά, οικογενειακά και θρησκευτικά ζητήματα που αφορούσαν στις γυναίκες του αρχαίου κόσμου. Στο παρόν δοκίμιο παρουσιάζεται κατάλογος αυτοχείρων γυναικών της αρχαιότητος, οργανωμένος σύμφωνα με τα κίνητρα τους, ενώ παράλληλα εξετάζονται οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν, αναφορικά με το αν ήσαν προβλεπόμενοι, ή επιβαλλόμενοι από το κοινωνικό περιβάλλον της εκάστοτε φυσικής παρουσίας, συζύγου ή μητέρας, σε αντιδιαστολή πάντα με τα εξατομικευμένα γνωρίσματα του χαρακτήρα, ώστε να οδηγηθούμε σε ένα γενικευμένο συμπέρασμα το οποίο θα αφορά στην στάση των αρχαίων πολιτισμών απέναντι στις γυναίκες και την αυτοχειρία.

Για την καλύτερη κατανόηση του φαινομένου, οι αυτοκτονίες κατηγοριοποιήθηκαν με βάση το αρνητικό αίσθημα που διαταράσσει την ψυχική ισορροπία όπως είναι η  θλίψη, η ντροπή, η τρέλα, η αυτοθυσία, ο φόβος και η απογοήτευση ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει η παντελής απουσία του θυμού. Κριτήριο, το ισχυρότερο κατά περίπτωση κίνητρο που παρέχεται από τις αρχαίες αφηγήσεις, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατόν να αποφευχθεί η τάση υπεραπλούστευσης και της πιθανότητας οι κατηγορίες να είναι εναλλάξιμες, τα οποία ενέχονται σε κάθε προσπάθεια κατάταξης.

Συναισθηματικό πλαίσιο

Θλίψη

Η θλίψη είναι μια συναισθηματική αγωνιώδης αντίδραση, προς την βαθιά και επώδυνη απελπισία που επιφέρει στον άνθρωπο το πένθος ή η απώλεια. Μπορεί να ευθύνεται για την απώλεια ελέγχου, είτε πρόκειται για συναισθήματα είτε για διεκπεραίωση των καταστάσεων της καθημερινότητας ή συνδυασμό αυτών, με την απελπισία για το μέλλον.

Είναι τόσο οδυνηρή αυτή η αγωνία που καταφέρνει να παραμορφώνει την πραγματικότητα και να φανερώνει τον θάνατο ως μόνη δυνατή απάντηση στις κρίσεις της ζωής.

Απώλεια συγγενών

Πρωταρχικός στόχος στη ζωή μιας νεαρής γυναίκας ήταν να παντρευτεί, καθώς γενικότερα στην Αρχαϊκή κοινωνία, ανήκε κυριολεκτικά στον άντρα. Πριν το γάμο, τον έλεγχο είχε ο πατέρας, και κατόπιν μεταβιβαζόταν στον σύζυγό της. Η εξάρτηση των γυναικών από τους άνδρες, είτε σωματικά είτε ψυχολογικά, ήταν τόσο βαθιά ριζωμένη στην κοινωνική συνείδηση, ώστε η γυναικεία προσωπικότητα εθεωρείτο ολοκληρωμένη, μόνο όταν συσχετιζόταν με την ανδρική. Όπως είναι λογικό, η απώλεια της αρσενικής εξουσίας, πιθανόν οδηγούσε τις γυναίκες σε αυτοχειρία, όντας ανίκανες να συλλάβουν τον κοινωνικό τους ρόλο ως μονάδες.

Μάρπησσα_πίνακας της Helen Stratton
Μάρπησσα_πίνακας της Helen Stratton

Το πλέον κοινό κίνητρο για τις γυναικείες αυτοκτονίες στην κλασσική Μυθολογία, ήταν η απώλεια συγγενούς και κατά κύριο λόγο του συζύγου. Η Αλκυόνη, η Κλείτη, η Κλεοπάτρα, η Δηιάνειρα, η Ευάνδη, η Υλονόμη, η Λαοδάμεια, η Μάρπησσα, η Οινώνη, η Πολυδώρα και η Πολυμέρη, αυτοκτόνησαν μετά τον θάνατο των συζύγων τους. Όπως τεκμαίρεται από Ελληνικές αγγειογραφίες, το πένθος ανήκει στα γυναικεία καθήκοντα. Η αυτοκτονία είναι ένα βήμα παραπέρα, το τελικό. Η Αντιγόνη, σύζυγος του Πηλέα, φοβούμενη ότι έχασε τον άνδρα της από μίαν άλλη γυναίκα, έκανε ένα τέτοιο βήμα. Όλες αυτές οι γυναίκες επλήγησαν από την θλίψη και προτίμησαν την αυτοχειρία από την ζωή χωρίς τον σύζυγό τους.

Η συγγραφέας Sally Cline (Lifting the Taboo: Women, Death and DyingLondon 1996) παρατηρεί πως το στίγμα της χηρείας απορρέει από το γεγονός ότι πρόκειται για γυναικεία υπόθεση. Σύμφωνα με αναφορά του Ιδρύματος Γενικών Κοινωνικών Ερευνών NORC, είναι τρείς φορές πιθανότερο για τις γυναίκες να χηρεύουν. Αν και οι στατιστικές δεν προέρχονται από τον αρχαίο Ελληνικό κόσμο, συνάδουν με τα γραφόμενα σε Ελληνικά κείμενα της εποχής. Στον Όμηρο, για τους τραγωδούς και ρήτορες, αυτή που έχει χάσει τον άνδρα της αποκαλείται χήρα, αλλά η αναφερόμενη στο αρσενικό γένος, αντίστοιχη λέξη χήρος, χρησιμοποιείται για πρώτη φορά από τον Αριστοτέλη, αφορώντας σε πτηνά.

Η παρωχημένη λέξη της Αγγλικής γλώσσας widowe έχει την Ευρωπαϊκή ρίζα widh που σημαίνει κενός, διαχωρισμένος, ενώ το Σανσκριτικό vidh αντιστοιχεί στο άπορος, ή ελλιπής. Τέτοιες συνεκδοχές εμφανίζονται και στα Ελληνικά, με το χηρόω να σημαίνει αποστερώ ενίοτε κάποιον από την σύζυγό του, όπως το χρησιμοποιεί ο Όμηρος και το χηρεύω να ταυτίζεται με το στερούμαι, ή ρητορικά για μια γυναίκα η ζωή σε χηρεία, δηλαδή έχοντας χάσει τον σύζυγό της. Αυτές οι έννοιες του κενού ή της έλλειψης, υποδηλώνουν ότι ο γάμος επιτρέπει στην γυναίκα να ολοκληρωθεί, ως να επρόκειτο για διπλή προσωπικότητα, η οποία μετά την απώλεια του αρσενικού απομένει μισή. Όπως τονίζει ο  Joseph T. Shipley στο λεξικό του περί καταγωγής των λέξεων, εφόσον ο γάμος ενώνει τους δύο σε ένα, η χήρα είναι μια γυναίκα κενή του εαυτού της. Είναι ξεκάθαρο ότι βασιζόμενοι στο Ελληνικό λεξιλόγιο και την ασυμμετρία με την οποία περιβάλλει τα δύο γένη, αυτοί οι υπαινιγμοί δεν αποδίδονται εξίσου στους χήρους.

Τουλάχιστον από την γυναικεία πλευρά, η δομή της αρχαίας Ελληνικής κοινωνίας ήταν προσανατολισμένη στα ζεύγη. Στις πατριαρχικές οικογένειες ζευγαριών, η χήρα συχνά λογιζόταν ως μη διαθέσιμη, αδιάφορη και είτε σεξουαλικά δυσπρόσιτη, είτε αντιθέτως κυνηγός. Κατά την αρχαιότητα υπήρχαν νομικοί μηχανισμοί που προέβλεπαν την μεταβίβαση της κυριότητας μιας χήρας από την προστασία του ενός αρσενικού σε αυτή κάποιου άλλου. Σε έναν πολιτισμό όπου η σημαντική διαφορά ηλικίας ανάμεσα στον σύζυγο και την σύζυγο, ήταν καθεστώς, θα περιμέναμε ο αριθμός των χηρών να υπερβαίνει αυτόν των χήρων, αν και φυσικά, ο τοκετός ήταν μια επικίνδυνη περίοδος για τις γυναίκες. Εντούτοις, μυθικές αφηγήσεις περί κακόβουλων μητριών, μας υπενθυμίζουν ότι το νομικό πλαίσιο δεν ήταν πάντα επαρκές στην αντιμετώπιση της συναισθηματικής και ψυχολογικής μετατόπισης που προκαλούσαν η χηρεία και ο νέος γάμος.

Η μυθογραφία, αποτελεί αποκαλυπτική πηγή για βαθιά ριζωμένους φόβους και ανησυχίες. Ωστόσο από νομική και μυθολογική άποψη, αναδεικνύεται η ύπαρξη κανονιστικού προτύπου για την χηρεία (νέο γάμο) και τις προσδοκώμενες συμπεριφορές, η παραβίαση του οποίου μπορούσε να οδηγήσει στην αυτοκτονία.  Σε μια κοινωνία ζευγαριών που αψηφά τον θάνατο, η χήρα στιγματίζεται ιδιαίτερα από το ότι το γεγονός αφορά κατά πλειοψηφία εκείνη. Λίγες επιτυγχάνουν να ξεφύγουν από έναν τέτοιο κλοιό. Το μοτίβο κατά το οποίο ο  άνδρας παντρεύεται νεότερη γυναίκα, ενδυναμώνει την θέση ισχύος του αρσενικού αλλά και εγγυάται με έναν γενικό τρόπο, ότι είναι αυτή που οφείλει να αντιμετωπίσει τόσο την επιθανάτια αγωνία, όσο και τον θάνατο του συζύγου. Το φάσμα των συναισθημάτων που σχετίζονται με την θλίψη και τον ουδό ενός κόσμου που δεν ανήκει μήτε σε ελεύθερους μήτε σε παντρεμένους, οδηγεί πολλούς στην αυτοκτονία.

Η δεύτερη κατά σειρά πιο κοινή πηγή θλίψης για τις γυναίκες, είναι η απώλεια των απογόνων τους. Σύμφωνα με την Jane Littlewood (Aspects of Grief: Bereavement in Adult LifeLondon and New York 1992) η απώλεια ενός παιδιού είναι μοναδική και καταστροφική εμπειρία για τους γονείς του.

Για τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, τέτοιοι θάνατοι θεωρούνται άκαιροι, διότι έρχονται αντιμέτωποι με τις προσδοκίες και τις αξιώσεις, επί ενός αυθαίρετα λογισθέντος ως δεδομένου, κύκλου ζωής. Ο Θουκυδίδης εκφράζει το ίδιο συναίσθημα στον επικήδειο του Περικλή, όταν εν μέσω θρήνου ομολογεί, ότι σε περιόδους πολέμου οι γονείς ενταφιάζουν τα παιδιά τους, αντί να συμβαίνει το αντίστροφο και πιο φυσικό, τα παιδιά να θάβουν τους γονείς τους. Το αφύσικο στην υπόθεση ενός παιδιού που προηγείται των γονέων του στον θάνατο, είναι η πλέον ανησυχητική πτυχή και όπως προτείνει η Cline, το πένθος και η έκφραση της θλίψης από μέρους των μητέρων, απέχει σε έκφραση από εκείνο των πατεράδων, επειδή η βιολογική εμπειρία του τοκετού σε συνδυασμό με τον κοινωνικό ρόλο της μητρότητας, καθορίζουν ως κύριο γονέα την μητέρα και σε αυτό οφείλεται η διαφορά.

Στην αρχαία Ελλάδα, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια των αγοριών και καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής των κοριτσιών, οι μητέρες αντιπροσώπευαν τον κύριο γονέα, με τις αυτοκτονίες εξαιτίας του θανάτου των γιών τους να φωτίζουν το έρεβος της θλίψης που τις περιέβαλλε ωσότου υποκύψουν σε αυτό. Δίχως να είναι ανύπαρκτες οι περιπτώσεις που οι πενθούσες κατάφερναν να αναδιαρθρώσουν τις ζωές τους, εντούτοις ήσαν πολλές αυτές που αυτοκτονούσαν.

Ξυλογραφία με την Νιόβη, τον Αμφίωνα και τους νεκρούς τους γιους τους

Οι μυθογραφίες μητέρων που απαρνούνται την ζωή τους εξαιτίας του χαμού των παιδιών τους, αναφέρονται σχεδόν αποκλειστικά σε απώλεια ξακουστών, ή μη αρσενικών τέκνων αν και όπως στην περίπτωση της Νιόβης που χάνει γιούς και κόρες, κάποιες φορές το φύλο του παιδιού παραμένει αδιευκρίνιστο. Η Αίθρα, μητέρα του Θησέα, η Αρέθουσα μητέρα του Κόρακα, η Πέρδιξ μητέρα του Τάλου (ουδεμία σχέση με τον Τάλω της Κρήτης) η Αντίκλεια μητέρα του Οδυσσέα και η Αλθαία μητέρα του Μελεάγρου, αυτοκτόνησαν.

Για την περίπτωση της Αρέθουσας και της Πέρδικος, δεν γνωρίζουμε κάτι περί των συζύγων τους, παρά μόνον ότι ο ουσιαστικός ρόλος ήταν αυτός της μητέρας. Εντούτοις, οι γιοί τους ήταν σημαντικοί. Το όνομα του Κόρακος, μετά θάνατον, αποδόθηκε τιμητικά σ´ έναν τόπο (βράχος του Κόρακα, στην Ιθάκη) ενώ ο ταλαντούχος Τάλως, στα χνάρια του θείου του Δαιδάλου, εφηύρε το πριόνι, τον τροχό του αγγειοπλάστη, την σμίλη, και την πυξίδα, ενώ όταν ο θείος του αποπειράθηκε να τον δολοφονήσει, μεταμορφώθηκε σε πέρδικα. Η ιστορία της Αίθρας, είναι περίπλοκη και σημαντική όπως του γιού της, αλλά αυτή της αυτοκτονίας της, είναι πιθανώς μεταγενέστερη και κίβδηλη, κάτι που ενδέχεται να ισχύει και για την ιστορία του απαγχονισμού της Αντίκλειας.

Η σχέση της Αλθαίας με τον γιό της περιπλέκεται από την έκδηλη προσπάθειά της να καθορίσει την μοίρα του, καθώς θυσιάζει τη ζωή του επειδή είχε δεχθεί συμβουλές από τον αδελφό της, κάτι που ξεδιπλώνει μια πτυχή του Ελληνικού πολιτισμού, φανερώνοντας την μεγαλύτερη εκτίμηση προς την γενέθλια οικογένεια έναντι της συζυγικής. Σε αυτό το σημείο δύναται να προστεθεί η Αμάτα, η οποία κρεμάστηκε όταν σκοτώθηκε ο φερόμενος ως γαμπρός της, Τούρνος.

Ορισμένες φορές οι μητέρες έχαναν πολλούς απογόνους. Η Νιόβη, πεμπτουσία της μητρότητας στην Ελληνική Μυθολογία, ήταν τόσο περήφανη για τα δεκατέσσερα παιδιά της, που αμφισβήτησε την λατρεία της Λητούς. Οι επτά γιοί και οι επτά κόρες της Νιόβης, συνάντησαν το πεπρωμένο τους, από τα βέλη της Άρτέμιδος τα κορίτσια και του Απόλλωνα τα αγόρια, ενώ η ίδια έβαλε τέλος στην απέλπιδα ζωή της. Η Ευρυδίκη (σύζυγος του Κρέοντα) βίωσε τον θάνατο του νεότερου γιού της Αίμονα, ως τον τελευταίο πόνο που θα μπορούσε να αντέξει, έχοντας προγενέστερα χάσει τα υπόλοιπα αγόρια της. Η Θεμιστώ, επιβουλευόμενη τα παιδιά της ανταγωνίστριάς της, Ινούς, προκαλεί τον θάνατο των δικών της και στη συνέχεια αυτοκτονεί.

Διόνυσος και Ηριγόνη. Giovanni Jacopo Caraglio, Perino del Vaga, 1500-1570, γκραβούρα. Στα πόδια της Ηριγόνης, η Μαίρα το πιστό σκυλί του Ικάριου. Άμστερνταμ, Rijksmuseum
Διόνυσος και Ηριγόνη_Giovanni Jacopo Caraglio, Perino del Vaga, 1500-1570, γκραβούρα_Στα πόδια της Ηριγόνης, η Μαίρα το πιστό σκυλί του Ικάριου_ Άμστερνταμ, Rijksmuseum

Οι αδελφές, μπορούν και αυτές να οδηγηθούν στην αυτοχειρία, κατά την απώλεια των πατεράδων ή των αδελφών τους. Η Ηριγόνη, αδελφή του Ορέστη και η Ηριγόνη, κόρη του Ικάρου, κρεμάστηκαν όταν χάθηκαν οι σημαντικότεροι άνδρες της ζωής τους. Ακόμη και η Μαήρα, το κυνηγόσκυλο, υποφέροντας από την απώλεια του αφεντικού της, Ικάρου, πήδηξε σ᾽ ένα πηγάδι και χάθηκε. Η Αντιγόνη, κόρη του Οιδίποδα, είναι μια ειδική περίπτωση, η οποία έχοντας χάσει όλη της την οικογένεια, πέφτει σε βαθιά θλίψη και παραμένοντας πιστή στις πεποιθήσεις της απαγχονίζεται.

Εγκατάλειψη

Ένα παρόμοιο φαινόμενο συμβαίνει, όταν οι γυναίκες εγκαταλείπονται από τους εραστές τους. Δεν είναι μόνο το ότι έμειναν ψευδοχήρες αλλά και ότι είχαν (ή πίστευαν ότι επρόκειτο) να αντιμετωπίσουν την κοινωνική χλεύη και αποδοκιμασία. Η Αλκινόη, η Αριάδνη, η  Καλιρρόη, η Θίσβη, η Σκύλλα (των Μεγάρων) και η Διδώ, εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία, αν και η ιστορία της κάθε μιας ξεχωριστά, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Η Αλκινόη, παρά το ότι ήταν παντρεμένη με παιδιά, όντας σε κατάσταση τρέλας την οποία προκάλεσε η Θεά Αθηνά, ερωτεύθηκε έναν επισκέπτη. Όταν ο Σάμιος έφυγε, εγκατέλειψε το σπίτι της για να τον ακολουθήσει. Ανέκτησε τις αισθήσεις της εν πλώ προς την Σάμο, μετάνιωσε, πήδηξε στην θάλασσα και πνίγηκε.

Ο Αθάμαντας σκοτώνει τον Λέαρχο και η Ινώ πέφτει στη θάλασσα με τον Μελικέρτη. Faulte, Michel, 1615-1619, γκραβούρα. Οι ακόλουθες της Ινώς καθώς πέφτουν στη θάλασσα· άλλες μεταμορφώνονται σε πέτρες κι άλλες σε πουλιά Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1929,0715.20 © The Trustees of the British Museum
Ο Αθάμαντας σκοτώνει τον Λέαρχο και η Ινώ πέφτει στη θάλασσα με τον Μελικέρτη.
Faulte, Michel, 1615-1619, γκραβούρα. Οι ακόλουθες της Ινώς καθώς πέφτουν στη θάλασσα· άλλες μεταμορφώνονται σε πέτρες κι άλλες σε πουλιά Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1929,0715.20 © The Trustees of the British Museum

Η Αριάδνη, έχοντας προδώσει την πατρίδα της για να βοηθήσει τον Θησέα, εγκαταλείφθηκε στη Νάξο και ακολούθως αυτοκτόνησε. Η Καλιρρόη, αφού βοήθησε τον Διομήδη να αποφύγει την θυσία του στον θεό Άρη, αυτός την εγκατέλειψε. Φοβούμενη πιθανά αντίποινα του πατέρα της, κρεμάστηκε. Η Διδώ, εγκαταλείφθηκε από τον Αινεία και εθλίβη όχι μόνον για την χαμένη αγάπη της, αλλά και από την σκέψη ότι είχαν προγενέστερα ατιμασθεί, τόσο ο πρώτος σύζυγος όσο και η πόλη της. Η Θίσβη, απαγορευμένη αγάπη του Πυράμου, μαχαίρωσε  τον εαυτό της, όταν τον βρήκε να έχει αυτοκτονήσει. Η Σκύλλα, προδίδοντας τον πατέρα της για χάρη της αγάπης της προς τον Μίνωα, όταν απορρίφθηκε από αυτόν, ρίχτηκε στην θάλασσα. Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, η προδοσία από μέρους των γυναικών προς το σπίτι ή την πατρίδα τους και η ντροπή που προκύπτει, συνδυάζεται με την θλίψη από την αίσθηση της εγκατάλειψης.

Ακόμη και οι αθάνατοι αισθάνονταν τον πόνο του ανεκπλήρωτου έρωτα και της καταφρόνησης, όπως μας υποδεικνύει ο χαμός της Καλυψούς για την αγάπη του Οδυσσέα. Η Ξενοδίκη, λιγότερο γνωστή ερωμένη του Ηρακλή, δεν άντεξε την λαχτάρα και την επιθυμία γι’ αυτόν, όσο εκείνος έλλειπε και πέθανε. Εδώ θα άρμοζε να προστεθούν, η Πολυξένη, η οποία αυτοκτόνησε πάνω στον τάφο του εραστή της, Αχιλλέα και η Φυλλίς η οποία κρεμάστηκε πιστεύοντας ότι εγκαταλείφθηκε από τον αγαπημένο της Δημοφώντα.

Θλίψη και Φόβος

Ο ψυχικός πόνος αναμεμιγμένος με τον φόβο, συνιστά ένα επιπλέον κίνητρο για την επιζήτηση του αυτο επιβαλλομένου θανάτου. Η Λαοδίκη αισθάνθηκε παρόμοια θλίψη, αναλογιζόμενη την πιθανότητα να γίνει μια Τρώα σκλάβα για τους Έλληνες και προσευχήθηκε στη γη να την δεχτεί και στους θεούς να συμμορφωθούν με το αίτημά της. Ίσως εδώ μπορούμε να προσαρτήσουμε την Ιλιώνα, λιγότερο γνωστή κόρη του Πριάμου και της Εκάβης η οποία, όπως μας πληροφορεί ο Υγίνος (Γάιος Ιούλιος) αυτοκτόνησε εξαιτίας της δυστυχίας που έπληξε την οικογένειά της.

Αισχύνη

Η εσωτερίκευση των κοινωνικών προσδοκιών και η επακόλουθη προσπάθεια εκπλήρωσής τους, βάραινε ιδιαίτερα την αρχαία κοινωνία, αποτελώντας συνάμα ισχυρό κίνητρο. Η αίσθηση της ντροπής κατά μια έννοια συνδέεται με την ατομική κοινωνική ταυτότητα και επηρεάζει τους ανθρώπους ανάλογα με το πόσο ανεπτυγμένη είναι η συναίσθησή τους.

Μπορεί να διακριθεί από τα αισθήματα ενοχής, μια κακή συνείδηση, τα οποία αφορούν περισσότερο στις πράξεις ενός ατόμου και συχνά σχετίζεται με τους βαθιά σκεπτόμενους. Μολονότι τυπικά και κατά παράδοση, οι γυναίκες θεωρείται ότι αξιολογούν τα συναισθήματα περισσότερο από τη σκέψη, στον κόσμο της αρχαιότητος η ντροπή ωθεί στην αυτοκτονία, πολύ περισσότερο από την ενοχή και αυτό ισχύει για αμφότερα τα φύλα.

Βιασμός

Η συχνότητα των ιστοριών βιασμού στην Κλασσική Μυθολογία, υποδηλώνει μια υποκείμενη αμφιθυμία του αρχαίου νου προς την σεξουαλικότητα. Σε έναν πολιτισμό που η γυναικεία προστασία εναπόκειται στον άνδρα, τον κύριο, υφέρπει ένα ιδιοκτησιακό καθεστώς και θα περίμενε κανείς τον βιασμό να αντιπροσωπεύει ένα πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ ανδρών, με στόχο την κυριότητα του άλλου. Ο ίδιος πολιτισμός, αποδίδει μεγαλύτερες σεξουαλικές ορέξεις στα θηλυκά απ’ ότι στα αρσενικά, κάτι το οποίο θέτει σε αμφισβήτηση τις γυναικείες αρετές και επιβάλλει την προστασία και τις διευθετήσεις των αρσενικών. Όπως υποστηρίζει ο Walcot (P. Walcot, Herodotus on Rape, Arethusa 11-1978) ο βιασμός μετουσιώνεται σε πράξη υπό τους όρους του άντρα και όχι της γυναίκας. Οι μυθολογικές περιπτώσεις γυναικών οι οποίες αυτοκτονούν, είτε για να αποφύγουν το βιασμό τους, είτε όταν δεν το καταφέρνουν, επιδεικνύοντας τον αποτροπιασμό και την ντροπή τους, μας κινούν το ενδιαφέρον να τις εξετάσουμε, σε αντίθεση με την απάντηση που δίνουν σε μια τέτοιου είδους βία, δηλαδή από καθαυτό το γεγονός της αυτοχειρίας.

Η Κυάνη μεταμορφώνεται σε τέλμα. Crispijn van de Passe (I), 1602 - 1607, γκραβούρα. Άμστερνταμ, Rijksmuseum,
Η Κυάνη μεταμορφώνεται σε τέλμα.
Crispijn van de Passe (I), 1602 – 1607, γκραβούρα. Άμστερνταμ, Rijksmuseum,

Η Αρσίππη και η Νίκαια, ήταν λάτρεις της θεάς Αρτέμιδος, οι οποίες υπέστησαν την ατίμωση του βιασμού. Η Αρσίππη αρχικά απώθησε τον Τμώλο, γιό του Θεού Άρη, αλλά τελικά πιάστηκε και βιάστηκε στο Ναό της Αρτέμιδος. Κατόπιν τούτου, κρεμάστηκε στον περίβολο του ναού, από δέντρο. Η Νίκαια, κόρη του ποτάμιου Θεού Σαγγάριου και της Κυβήλης, ήταν τόσο στεναχωρημένη από την επίμονη παρακολούθηση του βοσκού, Ύμνου, που τον σημάδεψε με βέλος στην καρδιά. Ο Έρως, έξαλλος με το γεγονός προκάλεσε τον Θεό Διόνυσο να την ερωτευθεί και αυτός αφού την μέθυσε την κατέστησε έγκυο με την Τελετή. Μετά την γέννηση της Τελετής η Νίκαια κρεμάστηκε. Αυτές οι αγνές συνοδοί της Αρτέμιδος, οι οποίες εγκατέλειψαν την προστασία των πατρώων τόπων τους για να ζήσουν στα δάση, έπεσαν θύματα άλλων θεοτήτων ή ημίθεων χαρακτήρων. Ωστόσο η αισχύνη του βιασμού και ο τρόμος για την προδοσία της Αρτέμιδος, προκάλεσαν τόσο αρνητική συναισθηματική ανταπόκριση, που ούτε η μητρότητα μπόρεσε να μετριάσει.

Ο βιασμός μπορεί να γίνει ακόμη πιο περίπλοκος, όταν ο βιαστής είναι συγγενικό πρόσωπο. Στην περίπτωση της σεξουαλικά καταχρηστικής αιμομιξίας, το θύμα δεν υποφέρει απλά από την παραβίαση της αγνότητός του, αλλά αισθάνεται την προσβολή ενός αδικήματος κατά της στοργής και της ευλάβειας, με τις οποίες θα έπρεπε να λογίζονται οι συγγενείς. Η Πελόπεια, εγγονή του Πέλοπα, κόρη του Θυέστη και ιέρεια της Θεάς Αθηνάς, κατέστη μια ακόμη κατάρα για την αναθεματισμένη οικογένεια του Πέλοπα.

Ο Θυέστης, έχοντας πληροφορηθεί μέσω ενός χρησμού ότι όφειλε να φέρει στον κόσμο ένα παιδί, τον Αίγισθο,  προερχόμενο από αιμομικτική σχέση με την κόρη του, ώστε να πάρει εκδίκηση για τον Ατρέα, την βίασε κρυφά την ώρα που ασκούσε τα καθήκοντά της ως ιέρεια. Το σπαθί που ξέχασε εκεί, αποτέλεσε αργότερα τεκμήριο ενοχής του, αλλά και το μέσον με το οποίο μαχαιρώθηκε η Πελόπεια. Αν και αρχικά μπόρεσε να ορθοποδήσει στον απόηχο του βιασμού, η Πελόπεια δεν άντεξε την επιπρόσθετη αισχύνη της αιμομιξίας. Η εμφανής ευκολία με την οποία ο Θυέστης εκπλήρωσε τον χρησμό του μαντείου, επιβεβαιώνει την ασήμαντη θέση που καταλάμβαναν γενικότερα οι γυναίκες και συγκεκριμένα οι κόρες, αλλά η αυτοκτονία τείνει να υποδεικνύει ότι, από  την πλευρά των γυναικών υπήρχε η αίσθηση της αξιοπρέπειας, η οποία τις παρακινούσε να επιλέξουν έναν τιμημένο θάνατο από την ζωή στην ντροπή.

Δεν υπέφεραν μόνο οι παρθένες από την ταπείνωση ενός αιμομικτικού βιασμού. Η Αλίη απέκτησε με τον θεό Ποσειδώνα, έξι γιούς και μια κόρη. Τα αγόρια, εκτός του ότι αποδείχθηκαν ασεβή και κακόβουλα, προσέβαλλαν την Θεά Αφροδίτη. Αυτή σε αντίποινα, τους προκάλεσε τρέλα, στην δίνη της οποίας βίασαν ομαδικά την μητέρα τους. Η Αλίη, ρίχτηκε στην θάλασσα, αλλά στην συνέχεια λατρεύθηκε από τους Ροδίους ως θεότητα με το όνομα Λευκοθέα. Οι φοιτητές της Μυθολογίας είναι εξοικειωμένοι με την εκδικητική μανία της Αφροδίτης, η οποία αφανίζει αδιακρίτως αθώους και ενόχους. Η Φαίδρα του Ευριπίδη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα θύματος της οργής της. Η μοναδική αυτή ιστορία, αιμομικτικού ομαδικού βιασμού, μας προϊδεάζει για την πολύ πιο σκοτεινή πλευρά της Θεάς Αφροδίτης.

Κάποιες γυναίκες, είναι αρκετά τυχερές ώστε να αποφύγουν τον βιασμό, έστω κι αν ο τρόπος είναι στην πραγματικότητα τελεσίδικος. Η Ασπαλίς και η Σίδη, είναι δύο παρθένες οι οποίες απαγχονίστηκαν πριν βιασθούν. Η Ασπαλίς ανήκε σε μια μακρά ακολουθία όμορφων κοριτσιών, που τράβηξαν την προσοχή του τυράννου Ταρτάρου, αλλά κρεμάστηκε προτού οι στρατιώτες προλάβουν και την συλλάβουν. Η Σίδη, αυτοκτόνησε στον τάφο της μητέρας της για να γλιτώσει από τις αιμομικτικές ορέξεις του πατέρα της.

Εν ολίγοις, η παρθενία θεωρείται ένα προσωρινό στάδιο της ζωής των γυναικών, κατά το οποίο αυτές ζούν σεμνά στο πατρικό τους σπίτι και έχουν καθήκον να διαφυλάσσουν την αγνότητά τους, η οποία εφόσον παραβιαστεί εκούσια ή ακούσια, θεωρούνται κατεστραμμένες και χάνουν το δικαίωμα στην προστασία του πατέρα. Όλες οι γυναίκες οφείλουν να βιώσουν την σεξουαλικότητά τους ώστε να ωριμάσουν, αλλά ωστόσο αυτή η εμπειρία διέπεται από περιορισμούς και γαμήλιους νόμους.

Μολονότι οι λάτρεις της Αρτέμιδος ίσως να επιθυμούσαν την παράταση του παρθενικού σταδίου της ζωής, ίσως και επ᾽ αόριστον, το γεγονός ότι κάποιες γυναίκες αυτοκτονούν απομακρυνόμενες με την βία από αυτό, φανερώνει όχι μόνον την έκταση της ντροπής που ενδέχεται να προκύψει, αλλά και τις πραγματικές διαστάσεις της αποκλήρωσης.

Φαίδρα και Ιππόλυτος
Φαίδρα και Ιππόλυτος

Ανεκπλήρωτη αγάπη

Μερικές φορές, αντί η ανεκπλήρωτη αγάπη να οδηγήσει στην αυτοκτονία εξαιτίας της οδύνης, οι πράξεις των γυναικών δημιουργούν αίσθηση βαθιάς ντροπής η οποία με την σειρά της καταλήγει στην αυτοκαταστροφή. Η Φαίδρα, η Όχνη και η Σθενέβοια, προσέγγισαν η κάθε μια τους από έναν επίδοξο εραστή, ο οποίος τις απέρριψε, μαρτύρησαν ψευδή βιασμό τους για να καλύψουν την δική τους παράνομη λαγνεία και στην συνέχεια αυτοκτόνησαν από ντροπή.

Αιμομιξία (μη σεξουαλικά καταχρηστική)

Η Ιοκάστη, η Κανάκη και η Βυβλίς, αντιδρώντας στην ντροπή της αιμομιξίας, αυτοκτόνησαν. Η Ιοκάστη εν αγνοία της με τον γιό της και η Κανάκη σε πλήρη επίγνωση, με τον αδελφό της, ολοκλήρωσαν πράξη αιμομιξίας με συγγενείς τους, ενώ ανάλογες δράσεις της Βυβλίδος, έχουν βάσιμα απορριφθεί.

Τρέλα, Μανία, Παραλογισμός

Αν και στις μέρες μας υπάρχει μια τάση σύνδεσης της αυτοκτονίας με ψυχικές ασθέ-νειες, οι έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που υπήρξαν απελπιστικά δυστυχείς αλλά όχι παράφρονες, ως επί το πλείστον είχαν αυτοκτονικές τάσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τους πρωταγωνιστές της μυθολογίας. Οι αυτοχειρίες τους σπάνια σχετίζονταν με την τρέλα. Γυναίκες που έβαλαν τέλος στην ζωή τους όντας σε κατάσταση παραλογισμού, ήταν η Άγραυλος και η Έρση, κόρες του διφυή Κέκροπα (ανθρώπου – φίδι.)

Στην ιστορία τους αναφέρεται ότι, όταν η Θεά Αθηνά τις εμπιστεύθηκε να αναθρέψουν τον απόγονο του Θεού Ηφαίστου, από την αποτυχημένη απόπειρα του να την αφήσει έγκυο, τις συμβούλεψε να κρατήσουν το βρέφος κλεισμένο σε ένα κιβώτιο. Ενώ η αδελφή τους, Πάνδροσος, υπάκουσε, αυτές δεν πήραν στα σοβαρά την προειδοποίησή της, άνοιξαν το κουτί και στη θέα του οφιοειδούς βρέφους, τυλιγμένου με φίδια, τρελάθηκαν και γκρεμίστηκαν από την Ακρόπολη. Απροκάλυπτη ειρωνεία, να έχεις πατέρα ο οποίος είναι ο μισός φίδι και να γίνεσαι παράφρων από το θέαμα ενός τέτοιου βρέφους! Ωστόσο θεωρείται ότι, πιο πιθανό αίτιο του απονενοημένου διαβήματος, υπήρξε η ανυπακοή τους προς την Θεά Αθηνά.

Αυτοθυσία

Σύνηθες φαινόμενο στην Ελληνική μυθολογία είναι ο υπερβάλλων πατριωτισμός, ο οποίος εκτοπίζει προσωπικές ανησυχίες μέχρι το σημείο της αυτοθυσίας προς όφελος του συνόλου. Η τιμητική αυτοκτονία αυτών των γυναικών, φανερώνει την κατά βάση παράλογη σχέση του ατόμου με την κοινωνία, με τις αλτρουιστικές τάσεις που προκαλούν την αυτοθυσία για το γενικότερο καλό, αντιληπτό ή αληθινό, να συνδυάζονται συχνά με ολέθριες συνέπειες, με την τάση προς την αυτοδυναμία και την υπερβολική προσκόλληση σε ανυπόστατες κοινωνικές απαιτήσεις. Όπως στην Ελληνική τραγωδία έτσι και στην Ελληνική μυθολογία, το ζήτημα της αυτοθυσίας περιπλέκεται από την έλλειψη σαφήνειας των πηγών σχετικά με το αν ή όχι, το άτομο αυτο θανατώθηκε ή απλά προσφέρθηκε να πεθάνει. Θα ήταν επαρκές να ισχυριστούμε ότι στις περιπτώσεις όπου το γενικότερο καλό καταλαμβάνει την θέση του προσωπικού, η πραγματική αυτοκτονία είναι απλώς η προληπτική προσέγγιση του να παραδοθείς και να εκτελεσθείς οικειοθελώς.

Ενδιαφέρον χαρακτηριστικό σε πολλές από τις πατριωτικές αυτοθυσίες, είναι η ομαδική κατηγοριοποίηση των θυμάτων, φαινόμενο που δεν απαντάται στην τραγωδία. Οι Λεοντίδες, οι Κορωνίδες (κόρες του Ωρίωνα,) οι Υακινθίδες, η Άλκις, η Ανδρόκλεια, η Εύκλεια και οι Ερεχθείδες, συμφώνησαν συλλογικά να πεθάνουν, συμμορφούμενες με χρησμό κατά τον οποίο οι πόλεις τους θα διασώζονταν έτσι από επιδημία πανούκλας ή πόλεμο. Στην περίπτωση των Λεοντιδών και των Υακινθίδων, δεν ξέρουμε αν αφαίρεσαν οι ίδιες τη ζωή τους, παρόλο που γνωρίζουμε ότι οι Κορωνίδες, καρατομήθηκαν με τις σαΐτες των αργαλειών τους και οι κόρες του Ερεχθέα, Οτιονία, Πανδώρα και Πρωτογένεια, αφού ο πατέρας τους έσφαξε την νεότερη, αυτοκτόνησαν επειδή είχαν ορκισθεί να χαθούν μαζί.

Ο αρχιερέας Κόρεσος θυσιάζει τον εαυτό του για να σώσει την Καλλιρόη_πίνακας του Jean-Honoré Fragonard (1765)
Ο αρχιερέας Κόρεσος θυσιάζει τον εαυτό του για να σώσει την Καλλιρόη_πίνακας του Jean-Honoré Fragonard (1765)

Η Άγραυλος και η Μακαρία, θυσιάστηκαν ξεχωριστά για να αποτρέψουν πόλεμο, ενώ η Ιφιγένεια θυσιάστηκε για να επισπεύσει πόλεμο. Η Άλκηστις αυτοκτόνησε για να παραταθεί η ζωή του συζύγου της. Η Καλιρρόη, ανύπαντρη κόρη στην Καλυδώνα, απέρριψε ως εραστή τον Κόρεσο, ιερέα του θεού Διονύσου, ο οποίος έπληξε με επιδημία την πόλη της ωσότου αυτοθυσιαστεί. Αν και αρχικά αρνήθηκε, όταν ο επίδοξος εραστής της αυτοκτόνησε, ακολούθησε το παράδειγμά του.

Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα σημεία σε αυτές τις ιστορίες. Για παράδειγμα, οι Υακινθίδες ήταν κόρες του Υακίνθου, Σπαρτιάτη που μετοίκησε στην Αθήνα. Όταν η πόλη υπέφερε από λιμό και πανώλη, κατά την διάρκεια του πολέμου με τον Μίνωα, χρησμός απαίτησε την θανάτωση των άγαμων Σπαρτιατισσών.

Κάλλιστα θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε, γιατί ο Υάκινθος, ένας Σπαρτιάτης, συμφώνησε να σκοτώσει τις κόρες  του για την Αθήνα, ειδικότερα εφόσον ο θάνατός τους δεν θα έβαζε τέλος στα δεινά της πόλης. Προκαλώντας περαιτέρω σύγχυση ή ενδεχομένως προς εξορθολογισμό της ιδέας των Σπαρτιατών που θυσιάζονται για τους Αθηναίους, ο Δημοσθένης ταυτίζει τις  Ερεχθείδες με τις Υακινθίδες:

«ἃ μὲν οὖν κοινῇ πᾶσιν ὑπῆρχεν τοῖσδε τοῖς ἀνδράσιν εἰς τὸ καλῶς ἐθέλειν ἀποθνῄσκειν, εἴρηται, γένος, παιδεία, χρηστῶν ἐπιτηδευμάτων συνήθεια, τῆς ὅλης πολιτείας ὑπόθεσις· ἃ δὲ κατὰ φυλὰς παρεκάλεσεν ἑκάστους εὐρώστους εἶναι, ταῦτ’ ἤδη λέξω. ᾔδεσαν πάντες Ἐρεχθεῖδαι τὸν ἐπώνυμον τὸν αὑτῶν Ἐρεχθέα, ἕνεκα τοῦ σῷσαι τὴν χώραν τὰς αὑτοῦ παῖδας, ἃς Ὑακινθίδας καλοῦσιν, εἰς προῦπτον θάνατον δόντ’ ἀναλῶσαι. αἰσχρὸν οὖν ἡγοῦντο τὸν μὲν ἀπ’ ἀθανάτων πεφυκότα πάντα ποιεῖν ἕνεκα τοῦ τὴν πατρίδ’ ἐλευθερῶσαι, αὐτοὶ δὲ φανῆναι θνητὸν σῶμα ποιούμενοι περὶ πλείονος ἢ δόξαν ἀθάνατον». Δημοσθένης Λόγοι 60.27

Στην περίπτωση των Λεοντίδων και των Ερεχθείδων, ένας όρκος ένωσε στον θάνατο τις κόρες αμφότερων των ομάδων, οι οποίες συμφώνησαν ότι αν πέθαινε κάποια, θα πέθαιναν όλες. Η τάση του να διανοείσαι τον εαυτό σου, αποκλειστικά δια μέσω των άλλων, ίσως ανοίγει τον δρόμο στον οικειοθελή και αλτρουιστικό θάνατο. Σε αρκετές περιπτώσεις, δεν ζητήθηκε αρχικά η αυτοθυσία, αλλά οι παρθένες αυθυποβλήθηκαν όταν διακυβεύονταν ή κινδύνευαν να μην επιτευχθούν, οι απαιτήσεις των χρησμών.

Φόβος

Η Ιπποδάμεια, έτρεμε την εκδίκηση του συζύγου της, καθώς είχε υποκινήσει τα δικά της παιδιά να σκοτώσουν το νόθο δικό του και αυτοκτόνησε, συνιστώντας την μοναδική περίπτωση,  όπου ο φόβος έγινε ανυπέρβλητη ώθηση προς την αυτοχειρία.

Ανατροπή, Απογοήτευση

Η τελευταία κατηγορία, καθώς φαίνεται αφορά μόνο σε αθανάτους. Τόσο οι Σειρήνες όσο και η Σφίγγα, αυτοθανατώθηκαν όταν οι δυνάμεις τους κατέστησαν αδρανείς, από τον Οδυσσέα και τον Οιδίποδα αντίστοιχα. Το παράδοξο των αθανάτων που πεθαίνουν, προφανώς οφείλεται στον χαμό των συγγραφέων που κατέγραψαν τις ιστορίες τους.

Οδυσσέας και Σειρήνες_αγγείο περ. 480-470 π.Χ._Βρετανικό μουσείο
Οδυσσέας και Σειρήνες_αγγείο περ. 480-470 π.Χ._Βρετανικό μουσείο

Μέθοδοι αυτοκτονίας

Οι διαθέσιμες, στις γυναίκες της μυθολογίας, μέθοδοι αυτοχειρίας, είναι περιορισμένες και περιλαμβάνουν (κατά σειρά συχνότητας) απαγχονισμό, βουτιά σε θάλασσα ή γκρεμό, μαχαίρωμα, αυτοπυρπόλησηδηλητηρίαση, χτύπημα ή πτώση σε πηγάδια. Στις περιπτώσεις αυτοθυσίας (εθελοντική προσφορά θυσίας) δεν γίνεται συνήθως αναφορά στην μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε και μολονότι για κάποιες μπορούμε να κάνουμε υποθέσεις περί μαχαιριών ανά χείρας, υπάρχουν άλλες πολλές περιπτώσεις, όπου τα πραγματικά μέσα είναι αδιευκρίνιστα. Μερικές φορές εξαιτίας της ποικιλίας και πολυπλοκότητας των πηγών, έχουν αποδοθεί στις γυναίκες αυτόχειρες, διαφορετικές μέθοδοι.

Η αναζήτηση αρχίζει με την εξαιρετική κατηγοριοποίηση από τον Anton J.L.Van Hoof (1900) και επιδιώκει απλά την παράθεση και αποσαφήνιση,  σχετίζοντάς τις με τις γυναίκες της μυθολογίας. Σαφώς η αυτοκτονία συνιστά πράξη αυτοκαταστροφής, αλλά οι τρόποι μέσω των οποίων αυτή επιδιώκεται ή επιτυγχάνεται, διαφοροποιούνται ως προς τον βαθμό βιαιότητός τους.

Απαγχονισμός

Μολονότι στην «Οδύσσεια» η έννοια του απαγχονισμού, όντας απεχθής θεωρείται κατάλληλο μέσο θανάτωσης για τις άπιστες γυναίκες σκλάβες [22.462] και στην «Ελένη» του Ευριπίδη [298,303] η Ελένη περιγράφει την θηλιά ως απρεπή, η συχνότητα με την οποία ο συγκεκριμένος τρόπος εμφανίζεται στα αυτοκτονικά επεισόδια των αυτοχείρων γυναικών, προδίδει την μηδαμινή διασπορά αυτών των απόψεων.

Τόσο σε πραγματικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο, το κρέμασμα θα μπορούσε να οφείλει την διάδοσή του στην ευκολία με την οποία βγάζει κάποιος την ζώνη του και την χρησιμοποιεί. Τα μέσα ήταν στη διάθεσή του. Σε είκοσι δύο από τις εβδομήντα δύο γυναικείες αυτοκτονίες, ομαδικές ή μεμονωμένες, συναντούμε τον απαγχονισμό. Από αυτή την ομάδα, πέντε είναι παρθένες ενώ οι υπόλοιπες δέκα επτά, είτε είναι παντρεμένες, είτε σεξουαλικώς ενεργές. Αν και έχει υποστηριχθεί ότι το σχοινί ταιριάζει περισσότερο στις αμόλυντες, ενώ το σπαθί στις συζύγους, τα συμπεράσματα της έρευνας που προηγήθηκε της παρούσας μελέτης, δείχνουν ότι μια τέτοια διάκριση δεν υφίσταται.


Άλματα σε γκρεμό ή θάλασσα

Ο Van Hoof θεωρεί το μέσο αυτό ως έκφανση της απελπισίας και τα παραδείγματα των δώδεκα γυναικείων μυθικών υπάρξεων που ρίχτηκαν στη θάλασσα ή κάποιον γκρεμό, υποστηρίζουν την αντίληψη αυτή. Έξι από αυτές κατακρημνίστηκαν από τείχη πόλεων ή θεόρατα βράχια, για να συναντήσουν τον θάνατο στο έδαφος, ενώ οι υπόλοιπες έξι, έπεσαν στη θάλασσα και πνίγηκαν. Σε κάθε περίπτωση, το μέσον ήταν εύθετο και γι’ αυτές που γκρεμοτσακίστηκαν στη γη, η δημόσια πράξη τους επέφερε φρίκη στους παρισταμένους, ενώ γι’ αυτές που πνίγηκαν, την απώλεια της φυσικής τους υπόστασης, συνόδεψε πλήρης εξάλειψη της ταυτότητάς τους.

Δηιάνειρα από την Evelyn De Morgan
Δηιάνειρα από την Evelyn De Morgan

Μαχαιρώματα

Ξίφη, λόγχες και μαχαίρια δεν είθισται να βρίσκονται στο άμεσο γυναικείο περιβάλλον κι έτσι αυτές που μαχαιρώνονται, είτε βρίσκονται  ασυνήθιστες περιστάσεις είτε είναι πιο αποφασισμένες να πεθάνουν. Δέκα γυναίκες έκαναν χρήση λεπίδων εκ των οποίων τρείς παντρεμένες. Οι Κορωνίδες, παράδειγμα ομαδικού μαχαιρώματος, χρησιμοποίησαν εργαλεία ύφανσης για να ολοκληρώσουν το σχέδιό τους. Η Δηιάνειρα μαχαίρωσε τον εαυτό της με το ξίφος του Ηρακλή ενώ η Υλονόμη, πενθούσα τον σύζυγό της, ρίχτηκε πάνω στο δόρυ που τον είχε σκοτώσει. Η Πολυξένη και η Θίσβη χρησιμοποίησαν το σπαθί των αυτοχείρων εραστών τους, ώστε να πεθάνουν στο πλάϊ τους, ενώ η Διδώ μαχαιρώθηκε με το ξίφος του νεκρού συζύγου της όταν εγκαταλείφθηκε από τον Αινεία. Η Αμφινόμη, μητέρα του Ιάσονα μαχαιρώθηκε επιδεικνύοντας ηρωισμό, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Διόδωρου του Σικελιώτη. Κανάκη και Πελόπεια, ξέπλυναν αμφότερες, την απορρέουσα από τις αιμομικτικές σχέσεις τους ντροπή, με την βοήθεια ξίφους.

Σαρκοφάγος με σκηνές από το μύθο του Πρωτεσίλαου και Λαοδάμειας.
Σαρκοφάγος με σκηνές από το μύθο του Πρωτεσίλαου και Λαοδάμειας.

Αυτοπυρπόληση

Η Ευάνδη και η Λαοδάμεια, τυλίχθηκαν, η κάθε μία χωριστά, στις φλόγες των καιόμενων, άψυχων σωμάτων των συζύγων τους, πραγματώνοντας ένα είδος τελετής προερχόμενης από τα βάθη της Ασίας. Μια τρίτη γυναίκα, η Οινώνη, έπεσε στην φωτιά που κατέκαιγε την Τροία, απαρηγόρητα λυπημένη, εξαιτίας της αδυναμίας της να βοηθήσει τον Πάρη. Αυτές οι δημόσιες και επιδεικτικές πράξεις, υπογραμμίζουν την συναίσθηση του καθήκοντος να πεθάνουν μαζί με τους συζύγους τους και την φυσική τους ταυτότητα να εναπόκειται σε αυτούς.

Δηλητήριο

Όπως επισημαίνει ο Van Hoof, γενικότερο χαρακτηριστικό της αυτοχειρίας κατά την αρχαιότητα, ήταν η αναζήτηση μιας αποτελεσματικής και εκ των πραγμάτων δύσκολης μεθόδου. Δεδομένου ότι το δηλητήριο θα μπορούσε να χορηγηθεί εσφαλμένα και αναποτελεσματικά, η χρήση του στις απέλπιδες αυτοκτονικές πράξεις,  δεν ήταν ευρέως διαδεδομένη. Μολονότι από την περιγραφή του Ευριπίδη για τον θάνατο της Άλκηστης, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι και αυτή δηλητηριάστηκε, μόνον η Πολυμήδη, ήπιε αίμα ταύρου και πέθανε, γεγονός που περιλαμβάνεται σε μεταγενέστερη αφήγηση του Βαλέριου Φλάκκου και ενδεχομένως αντανακλά Ρωμαϊκές τάσεις.

Χτύπημα (με ρόπαλο ή άλλο αντικείμενο) – Αιφνιδιαστική εξαφάνιση (άνοιξε η γη και την κατάπιε)

Εξίσου αβέβαιη ως προς την αποτελεσματικότητά της, είναι η αυτοθανάτωση με χτύπημα από ρόπαλο. Στην εκδοχή του Οβιδίου για τις αυτοκαταστροφικές Κορωνίδες, μια από αυτές χρησιμοποιεί την σαΐτα του αργαλειού της για να τραυματισθεί θανάσιμα. Ασυνήθης πρακτική, η οποία δεν έχει όμοιά της στον αρχαίο κόσμο, τουλάχιστον από όσα γνωρίζουμε. Εξίσου ασυνήθιστη, αν και προσομοιάζει την κατακρήμνιση, είναι το να σε καταπιεί η γη, όπως την Λαοδίκη.

Αδιευκρίνιστες μέθοδοι

Σε είκοσι έξι περιπτώσεις, δεν γνωρίζουμε τον τρόπο αυτοκτονίας. Οκτώ σύζυγοι, τρείς μητέρες, τρείς εραστές και μια κόρη θύμα αιμομιξίας, αυτοκτόνησαν με άγνωστα μέσα. Έντεκα θύματα αυτοθυσίας, αφαίρεσαν αυτόβουλα την ζωή τους, αλλά δεν είναι γνωστό πώς επήλθε ο θάνατος στην πραγματικότητα.

Συμπεράσματα

Η πολυπλοκότητα και η ποικιλία των μυθογραφιών που αφορούν σε γυναίκες αυτόχειρες, μας προειδοποιούν να είμαστε προσεκτικοί πριν προβούμε σε διατύπωση βιαστικών και τελεσίδικων, γενικευμένων δηλώσεων. Όπως αποκαλύφθηκε, υπάρχει ευρεία ποικιλία από κίνητρα, καθώς επίσης και ενδιαφέρον μίγμα μεθόδων, εκ των οποίων ούτε τα κίνητρα, ούτε οι μέθοδοι μπορούν να αποδοθούν ειδικά, προσδιορίζοντας μια οικογενειακή ή ηλικιακή ομάδα.

Μπορούμε να πούμε ότι στην πλειονότητα των υποθέσεων, οι γυναίκες τάσσουν τον εαυτό και τον ρόλο τους, σε σχέση με κάποιον άνδρα ή πόλη, είτε πρόκειται ο ρόλος αυτός να ιδωθεί θετικά (π.χ. πιστή σύζυγος, πατριώτισσα) είτε αρνητικά (θύμα αιμομιξίας ή βιασμού) Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ο αυτοεπιδιωκόμενος θάνατος θεωρείται προτιμότερος, από την ζωή στην θλίψη, ή την ντροπή ή την έλλειψη πατριωτισμού.

Σε αντίθεση με την Ελληνική τραγωδία, η ο οποία είθισται να μας περιβάλλει με πλήρες εργασιακό πλαίσιο σε μυθογραφίες προερχόμενες από πηγές εκτός τραγωδίας, δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε με ακρίβεια πως αντέδρασαν οι επιζώντες στις αυτοκτονίες. Τα περιγραφόμενα της Μυθολογίας, αποκαλύπτονται πρωτίστως μεμονωμένα, καθώς οι αποκλίσεις μεταξύ των πηγών τους είναι τόσες, που θα έπρεπε να ξεκινήσουμε την εξέταση της κάθε αναφοράς ξεχωριστά. Θα ήταν επίσης παρακινδυνευμένο, να κάνουμε υποθέσεις για την αναγκαιότητα στην κοινωνία, ή την αναλωσιμότητα των γυναικών έναντι των ανδρών, χωρίς να αναλύσουμε προηγουμένως τις περιπτώσεις των ανδρών που αυτοκτόνησαν σύμφωνα με την Μυθολογία.

Σύγχρονοι ερευνητές, οι οποίοι αναζητούν τους παράγοντες που προδιαθέτουν, ή αποτρέπουν τις γυναίκες από την αυτοχειρία, διαπίστωσαν επιφυλακτικά, ότι οι γυναίκες που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση ή έχουν βιώσει επικίνδυνες μορφές ανδρικής σεξουαλικής βίας, έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση να αυτοκτονήσουν από αυτές που δεν έτυχαν παρόμοιας μεταχείρισης. 

Από την άλλη πλευρά, γυναίκες με εξαρτώμενα τέκνα συχνά αισθάνονται ότι παρεμποδίζονται να αυτοκτονήσουν, εφόσον δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των επιζώντων αιμομιξίας. Στο αρχαίο μυθολογικό πλαίσιο, έχουμε συναντήσει περιπτώσεις, όπου η αυτοκτονική τάση συνδυάζεται με αμφότερες κακοποιημένες γυναίκες και μητέρες οι οποίες έχασαν τα παιδιά τους. Όμως το πλέον σύνηθες στην μυθολογία, είναι η αυτοκτονία κατόπιν απώλειας του σημαντικού άντρα στη ζωή μιας γυναίκας, είτε πρόκειται για σύζυγο, είτε για εραστή, αδελφό και πατέρα, ενισχύοντας την άποψη ότι οι γυναίκες της αρχαιότητος, αυτοπροσδιορίζονταν σε σχέση με τους άντρες.

 Κατάλογος αυτοχείρων γυναικών της Ελληνικής Μυθολογίας

Ο Δημοφών ελευθερώνει την γιαγιά του Αίθρα_Εσωτερικό Αττικού κύλικα_470-460 π.Χ.

Ο Δημοφών ελευθερώνει την γιαγιά του Αίθρα_Εσωτερικό Αττικού κύλικα_470-460 π.Χ.

<

p class=»MsoNormal» style=»text-align:left;»>Αίθρα ή Αίθρη, κόρη του Πιτθέα, βασιλιά της Τροιζήνας και μητέρα του Θησέα. Αυτοκτόνησε όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του Θησέα.


_ Γάιος Ιούλιος Υγίνος, Μύθοι 243

Η Άγραυλος και οι αδερφές της ανακαλύπτουν τον Εριχθόνιο. Rubens, Peter Paul, 1615, λάδι σε μουσαμά. Βιέννη, Liechtenstein Museum
Η Άγραυλος και οι αδερφές της ανακαλύπτουν τον Εριχθόνιο.
Rubens, Peter Paul, 1615, λάδι σε μουσαμά. Βιέννη, Liechtenstein Museum

Άγραυλος ή Άγλαυρος, κόρη του βασιλιά Κέκροπα και της Αγραύλου, αδελφή της Έρσης, της Πανδρόσου και του Ερυσιχθόνου. Μετά την γέννηση του Εριχθονίου, η θεά ΑΘηνά τον τοποθέτησε σε ένα καλάθι το οποίο παρέδωσε στις κόρες του Κέκροπα συνοδευόμενο με την αυστηρή οδηγία να μην κοιτάξουν το περιεχόμενό του. Η περιέργεια ωστόσο, υπερέβει τις δυνάμεις τους, άνοιξαν το καλάθι και στην θέα του οφιοειδούς βρέφους, τρελάθηκαν και κατακρημνίστηκαν από την Ακρόπολη.

_ Ψευδο-Απολλόδωρος [3.14.6]
_ Παυσανίας [1.18.2]
_ Υγίνος, Μύθοι [166]
_ Υγίνος, Ποιητική Αστρονομία [2.13]

Μια άλλη εκδοχή θέλει την Άγραυλο, ηρωίδα η οποία ρίχτηκε από την Ακρόπολη, συμμορφούμενη με χρησμό που διακήρυττε ότι η πόλη της Αθήνας θα νικούσε εφόσον κάποιος ή κάποια, θυσίαζε τη ζωή του στο όνομα της πόλης.

_ Φιλόχορος (
FGrH ii. p. 328 F105)

 Άλκηστις, αφοσιωμένη σύζυγος του Αδμήτου, η οποία έβαλε τέρμα στη ζωή της, ώστε να συνεχιστεί η δική του.

_ Ευρυπίδης, Αλκηστις [15-27], [33-6]
_ Ψευδο-Απολλόδωρος [1.9.15]
_ Υγίνος, Μύθοι 51
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Φλάβιος Πλαγκιάδης Φουλγέντιος, Μυθολογίες [1.22]

Αλκινόη, αφού εγκατέλειψε σύζυγο και παιδιά για έναν άγνωστο, όταν ανέκτησε τα λογικά της ρίχτηκε στη θάλασσα.

_ Παρθένιος, Ερωτικές Ιστορίες [27]

 Άλκις και Ανδρόκλεια, κόρες του Αντιποίνου των Θηβών. Κάποτε ένας χρησμός υποσχόταν νίκη στον Ηρακλή εφόσον αυτοκτονούσε ο επικρατέστερος ανάμεσα στους ευγενείς των Θηβών. Ο Αντίποινος απόγονος των Σπαρτών αρνήθηκε, αλλά οι κόρες του το έπραξαν ευχαρίστως.

_ Παυσανίας [9.17.1]

Αλθαία_έργο του Johann Wilhelm Baur.
Αλθαία_έργο του Johann Wilhelm Baur.

Αλθαία, μητέρα του Μελεάγρου, η οποία κρατούσε στα χέρια της τη ζωή του γιού της μέσω ενός μισοκαμένου δαυλού. Όταν ο Μελέαγρος σκότωσε τα αδέλφια της, έκαψε τον δαυλό και ο γιός της πέθανε ακαριαία. Στην συνέχεια αυτοκτόνησε.

_ Ψευδο Απολλόδωρος [1.8.3]
_ Πόπλιος Οβίδιος Νάσων, Μεταμορφώσεις [8.445-526]

Αμάτα, σύζυγος του Λατίνου και μητέρα της Λαβινίας. Στον συναγωνισμό του Τούρνου με τον Αινεία για το χέρι της Λαβινίας, η Αμάτα πήρε το μέρος του πρώτου. Μετά τον χαμό του Τούρνου, αυτοκτόνησε.

_ Πόπλιος Βεργίλιος Μάρων, Ανειάδα [12.603-8]

 Ἁλίη, Ἁλία, ερωμένη του Ποσειδώνα, της οποίας τα παιδιά έγιναν κακόβουλα. Η Αφροδίτη, κατόπιν προσβολής της, προκάλεσε την τρέλα τους και τον βιασμό της μητέρας τους. Ο Ποσειδώνας τους εξολόθρευσε και η Αλίη ρίχτηκε στη θάλασσα και πνίγηκε.

_ Διόδωρος ο Σικελιώτης 5.55

 Αντίκλεια, κόρη του Αυτολύκου, σύζυγος του Λαέρτη και μητέρα του πολυμήχανου Οδυσσέα, βασιλέα της Ιθάκης. Πέθανε από τη θλίψη σκεπτόμενη τα χειρότερα για την μοίρα του γιού της, ο οποίος απουσίαζε για πολλά χρόνια στον Τρωικό Πόλεμο.

_ Υγίνος, Μύθοι [243]
_ Όμηρος, Οδύσσεια [Ῥαψωδία λ, γραμμή 85]

Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη. Λάδι σε καμβά, 100 εκ. x 157 εκ. Εθνική Πινακοθήκη, Νικηφόρος Λύτρας (1865)_wikipedia
Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη. Λάδι σε καμβά, 100 εκ. x 157 εκ. Εθνική Πινακοθήκη, Νικηφόρος Λύτρας (1865)_wikipedia

Αντιγόνη (1), κόρη του Οιδίποδα και της Ιοκάστης. Μετά τον αλληλοσκοτωμό των αδελφών της και την απαγόρευση της ταφής του Πολυνείκη από τον Κρέοντα, η Αντιγόνη θάβει τον αδελφό της και καταδικάζεται να ταφεί ζωντανή αλλά ωστόσο, απαγχονίζεται.

_ Σοφοκλής, Αντιγόνη [1220-1]
_ Υγίνος, Μύθοι [243]

<

p class=»MsoNormal» style=»text-align:justify;»>Αντιγόνη (2), κόρη του Εὐρυτίωνα (ή Εὐρυθίωνα) Σύζυγος του Πηλέα, η οποία αυτοκτόνησε όταν η Αστυδάμεια, περιφρονημένη από τον Πηλέα, της έγραψε πως αυτός επρόκειτο να  παντρευτεί κάποιαν άλλη.

_Ψευδο Απολλόδωρος [3.13.3]

 Αρέθουσα, μητέρα του Κόρακα, με καταγωγή από την Ιθάκη. Μετά την πτώση του γιού της σε γκρεμό κατά την διάρκεια κυνηγιού, κρεμάστηκε.

_Ευστάθιος Θεσσαλονίκης
_Παρεκβολές στην Ομήρου Ιλιάς και Οδύσσεια [13.408]

Διόνυσος και Αριάδνη_λεπτομέρεια μελανόμορφου Αττικού αμφορέα_μουσείο Λούβρου
Διόνυσος και Αριάδνη_λεπτομέρεια μελανόμορφου Αττικού αμφορέα_μουσείο Λούβρου

<

p class=»MsoNormal» style=»text-align:justify;»>Αριάδνη, κόρη του Μίνωα η οποία βοήθησε τον Θησέα να σκοτώσει τον Μινώταυρο. Εγκαταλείφθηκε από αυτόν με την επιστροφή του στην Αθήνα και σύμφωνα με κάποιες αφηγήσεις αυτοκτόνησε.

_ Πλούταρχος, Θησέας [20.1]

Αρσίππη, αφού βιάσθηκε από τον Τμώλο, σύζυγο της Ομφάλης, βρήκε καταφύγιο στο ναό της Αρτέμιδος όπου και κρεμάστηκε.

_ Πλούταρχος (Ψευδο-), De fluviis  [7, p 487]

Ασπαλίς, κόρη του Αργαίου, η οποία αυτοκτόνησε για να προστατεύσει την παρθενία της, πριν το γάμο. Αυτοί που πήγαν να θάψουν το σώμα της ανακάλυψαν έκπληκτοι ότι είχε εξαφανισθεί και στη θέση του βρήκαν ξύλινο αγαλματίδιο της Θεάς Αρτέμιδος.

_ Αντωνίνος Λιβεράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή [13]

Βυβλίς, κόρη του Μιλήτου και της Τραγασίας, η οποία κατελήφθη από παράνομο ερωτικό πάθος προς τον αδελφό της, Καύνο.  Στην προσπάθειά της να τον πείσει να ανταποκριθεί, αυτός απομακρύνθηκε τρομαγμένος κι εκείνη τον ακολούθησε, αλλά τελικά κρεμάστηκε.

_ Κόνων, Αφηγήματα 2 Bibliotheque De Photius, 186 Récits de Conon
_ Παρθένιος, Ερωτικές Ιστορίες [11]
_ Υγίνος, Μύθοι [243]
_ Στέφανος ο Βυζάντιος, Καῦνος

Δηϊάνειρα, σύζυγος του Ηρακλή, η οποία θεωρώντας ότι του έστελνε ερωτικό φίλτρο, στην πραγματικότητα έστειλε δηλητηριασμένο χιτώνα, κάτι που επέφερε την αυτοπυρπόληση και μετουσίωσή του σε θεότητα. Αναγνωρίζοντας το λάθος της, μαχαιρώθηκε.

_ Σοφοκλῆς, Τραχινίαι 920-30
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 2.7.7
_ Υγίνος, Μύθοι 36
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Σενέκας ο Νεότερος, Ηρακλής Οιταίος 1027-30

H αυτοκτονία της Διδούς
H αυτοκτονία της Διδούς

Διδώ, βασίλισσα της Καρχηδόνας, ερωμένη του Αινεία η οποία μαχαιρώθηκε όταν αυτός εγκατέλειψε την πόλη.

_ Βιργίλιος, Αινειάδα 4.663-70
_ Βιργίλιος, Αινειάδα 6.463-5
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Maurus Servius Honoratus, On Aeneid 4.682, Georgius Thilo, Ed.-Perseus Library

Ευρυδίκη, σύζυγος του Κρέοντα, μητέρα του Αίμονα, η οποία αυτοκτόνησε μαθαίνοντας για τις αυτοκτονίες της Αντιγόνης και του γιού της.

_ Σοφοκλής, Αντιγόνη 1301

Ευάνδη, γνωστή και ως Ιφιάς ή Ιάνειρα, κόρη του Ίφυος και σύζυγος του Καπανέως, η οποία έπεσε στην φωτιά που έκαιγε την σορό του άντρα της.

_ Ευρυπίδης, Ικέτιδες
_ Οβίδιος, Τέχνη του Έρωτα 3.21
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Στάτιος, Θηβαΐδα 12.800-3
_ Σέρβιος, Σχόλια στην Αινειάδα 6.447

 Έρση, αδελφή της Αγραύλου (βλ. Άγραυλος)

Ηριγόνη, Διόνυσος, Ικάριος_μωσαϊκό_Πάφος
Ηριγόνη, Διόνυσος, Ικάριος_μωσαϊκό_Πάφος

Ηριγόνη (1), κόρη του Ικαρίου στην οποία ο Διόνυσος δίδαξε αμπελοκαλλιέργεια και οινοπαραγωγή. Όταν ο Ικάριος θέλοντας να μοιραστεί τις νέες γνώσεις του, κέρασε κρασί τους γείτονές του, αυτοί ζαλίστηκαν και θεωρώντας ότι τους είχε δηλητηριάσει, τον σκότωσαν και τον έθαψαν. Όταν η Ηριγόνη ανακάλυψε τον τάφο του, κρεμάστηκε από δέντρο.

_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 3.14.7
_ Υγίνος, Μύθοι 130
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Υγίνος, Ποιητική Αστρονομία 2.4
_ Στατίου Θηβαΐδα και Αχιλληίδα 11.644-7

Ηριγόνη (2), κόρη της Κλυταιμνήστρας και του Αιγίσθου,  η οποία όταν αθωώθηκε ο Ορέστης για τον φόνο της μητέρας του, κρεμάστηκε.

_ Δίκτυς ὁ Κρής 6.4

Θεμιστώ, κόρη του Ιψέως, Λαπίθη βασιλέα και της Χλιδανώπης, δεύτερη ή τρίτη σύζυγος του Αθάμα. Παρασυρμένοι από την ζήλια, προσπάθησε να δολοφονήσει τα παιδιά που είχε αποκτήσει ο Αθάμας από προηγούμενους γάμους του, αλλά εξαιτίας αλλαγής στα ρούχα τους σκότωσε αντ’ αυτών, τα δικά της παιδιά και στη συνέχεια αυτοκτόνησε.

_ Υγίνος, Μύθοι 1, 4, 243

Θίσβη, όμορφη Βαβυλώνια νύμφη, η οποία αγαπήθηκε από τον Πύραμο. Καθώς τους είχε απαγορευτεί να παντρευτούν, επινόησαν σχέδιο να συναντηθούν μυστικά μια νύχτα. Στη θέα λιονταριού, η Θίσβη τρόμαξε κι έφυγε από το σημείο συνάντησης. Εκεί όμως έπεσε το πέπλο που φορούσε κι έγινε παιχνίδι για την λέαινα που το έσκισε και το λέρωσε με το ματωμένο στόμα της. Όταν το βρήκε ο Πύραμος, σκέφτηκε ότι η Θίσβη θα είχε σκοτωθεί και στην απελπισία του μαχαιρώθηκε. Επιστρέφοντας η Θίσβη και αντικρύζοντας τη σορό του, αυτοκτόνησε.


_ Οβίδιος, Μεταμορφώσεις 4.212-4
_ Υγίνος, Μύθοι 243

Πέλοπας και Ιπποδάμεια_Αττικός αμφορέας _5ος αι. π.Χ_Βρετανικό μουσείο
Πέλοπας και Ιπποδάμεια_Αττικός αμφορέας _5ος αι. π.Χ_Βρετανικό μουσείο

Ιπποδάμεια, κόρη του Οινομάου και της Στερόπης, σύζυγος του Πέλοπα. Όταν ο τελευταίος από ερωτικό δεσμό με Νύμφη, απέκτησε τον Χρύσιππο, αυτή αν και με δυσφορία, τον ανέθρεψε σαν δικό της παιδί και όταν μεγάλωσε, έπεισε τον Θυέστη και τον Ατρέα να τον σκοτώσουν. Ο θυμός του Πέλοπα, την οδήγησε στον θάνατο.

_Υγίνος, Μύθοι 85, 243

Ιλιώνη, η μεγαλύτερη κόρη του Πριάμου και της Εκάβης, σύζυγος του Πολυμήστορα. Αντάλλαξε τον ίδιο της τον γιό με τον αδελφό της και τον αδελφό της, Πολύδωρο, τον οποίο της είχε δώσει η Εκάβη με το που γεννήθηκε για να τον αναθρέψει σαν παιδί της, ώστε να συνεχιστεί η διαδοχή στην πατρική της οικογένεια. Μηχανορραφώντας με τον Αγαμέμνονα την προδοσία της Τροίας, εξαιτίας του τεχνάσματός της, ο Πολυμήστορας σκότωσε τον γιό του. Μετά την πτώση της πόλης, οι ελπίδες της για την διαδοχή του άντρα της στον θρόνο, εναποτέθηκαν στον Πολύδωρο. Αυτός έλαβε χρησμό, αναντίστοιχο με αυτό που πίστευε ότι θα ήταν κληρονομιά του και όταν η Ιλιώνη του αποκάλυψε την αλήθεια, πήραν εκδίκηση από τον Πολυμήστορα. Αυτή τον τύφλωσε κι εκείνος τον σκότωσε. Ακολούθως η Ιλιώνη αυτοκτόνησε.

_ Υγίνος, Μύθοι 243

Ινώ, κόρη του Κάδμου και της Αρμονίας, δεύτερη σύζυγος του Αθάμα. Η ζήλεια της για τα παιδιά από την πρώτη του σύζυγο, την έκανε να επινοήσει την εξής πλεκτάνη για να απαλλαγεί: υπονόμευσε την σπορά και δωροδόκησε τους απεσταλμένους στο μαντείο των Δελφών, να πούν ότι ο χρησμός απαιτούσε ως μόνη σωτηρία από τον λιμό, την θυσία των παιδιών. Η Νεφέλη, η πρώτη σύζυγος, μόλις που πρόλαβε να τα σώσει. Ινώ και Αθάμας, ήταν επίσης ανάδοχοι γονείς του Διονύσου και καθώς η Ινώ απουσίασε καιρό σε Βακχικές τελετές, ο Αθάμας θεωρώντας ότι πέθανε, παντρεύτηκε την Θεμιστώ. Με την επιστροφή της και αφού η Θεμιστώ σκότωσε από λάθος, προσχεδιασμένο από την Ινώ, τα δικά της παιδιά, αντί αυτών της Ινούς, ο Αθάμας τρελάθηκε και σκότωσε το γιό της Λέαρχο. Στη συνέχεια η Ινώ διέφυγε με τον άλλο της γιό, τον Μελικέρτη, και ρίχτηκε μαζί του στη θάλασσα.

_Υγίνος, Μύθοι 2,4,243

Οιδίιπους και Ιοκάστη_πίνακας του Alexandre Cabanel.
Οιδίιπους και Ιοκάστη_πίνακας του Alexandre Cabanel.

Ιοκάστη (επίσης γνωστή ως Επικάστη) μητέρα – σύζυγος του Οιδίποδα, η οποία σύμφωνα με μερικούς, κρεμάστηκε όταν έμαθε για την αιμομικτική σχέση της, ενώ σύμφωνα με άλλους μαχαιρώθηκε όταν τα παιδιά της αλληλοσκοτώθηκαν.

_ Όμηρος, Οδύσσεια 11.275-80
_ Σοφοκλής, Οἰδίπους Τύραννος 1264
_ Ευρυπίδης, Φοίνισσαι 1455-60
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 3.5.8
_ Υγίνος, Μύθοι 243
_ Στάτιος, Θηβαΐδα 11.637-41.

Η θυσία της Ιφιγένειας_πίνακας του François Perrier 17ος αι.
Η θυσία της Ιφιγένειας_πίνακας του François Perrier 17ος αι.

Ιφιγένεια, κόρη του Αγαμέμνονα την οποία η Άρτεμις απαίτησε να θυσιαστεί πριν προλάβουν τα στρατεύματα που συγκεντρώνονταν στην Αυλίδα, να αναχωρήσουν για την Τροία. Σε κάποιες εκδοχές υπερτονίζεται η ανιδιοτελής θυσία της για το καλό της Ελλάδος. Στις περισσότερες αφηγήσεις διασώζεται από την Αρτέμιδα και μεταφέρεται στην Ταυρίδα.

_ Ευρυπίδης, Ιφιγένεια εν Αυλίδι 1375-8
_ Κικέρων, Ερωτήσεις Τυσκυλανές 1.48.117

Καλλιρρόη (1) ανύμφευτη κόρη με καταγωγή από την Καλυδώνα, η οποία δεν ενέδωσε στον έρωτα του Κορέσου, ιερέα του Θεού Διονύσου. Σε αντίποινα ο Διόνυσος καταράστηκε την πόλη, ωσότου η Καλλιρρόη (ή κάποια άλλη) αυτοθυσιαζόταν. Ο Κόρεσος εξαιτίας του παράφορου έρωτά του, αυτοκτόνησε και η Καλλιρρόη παρασυρόμενη από το κουράγιο του, έκοψε τον λαιμό της.

_ Παυσανίας, Αχαϊκά [7.21.3-5]

Καλλιρρόη (2) κόρη του Λύκου, βασιλέα της Λιβύης, η οποία ερωτεύθηκε τον Διομήδη. Τον βοήθησε να αποφύγει την θυσία από τα χέρια του πατέρα της, αλλά αυτός την εγκατέλειψε και αυτή κρεμάστηκε.

_ Πλούταρχος, Ηθικά [311B]

Καλυψώ, νύμφη της Οδύσσειας. Με την πατρότητά της να ποικίλει, η αθανασία της φαίνεται να αποκλείει την αυτοκτονία.

_ Υγίνος, Μύθοι [243]

Κανάκη, θυγατέρα του Αιόλου και της Εναρέτου. Από την αιμομικτική σχέση της με το αδελφό της, Μακαρέα, γεννήθηκε παιδί το οποίο φυγαδεύτηκε μακρυά από το παλάτι, αλλά όταν το αντελήφθει ο Αίολος από το κλάμα του, το άρπαξε και το πέταξε να φαγωθεί από σκυλιά.  Στην συνέχεια απέστειλε ένα ξίφος στην Κανάκη με το οποίο αυτοκτόνησε.

_ Οβίδιος, Ηρωίδες [XI]
_ Πλούταρχος, Ηθικά [312C]
_ Υγίνος, Μύθοι [243]

Κλείτη, θυγατέρα του μάντη Μέροπα και σύζυγος του βασιλέα Κυζίκου. Μετά τον ατυχή θάνατο του συζύγου της από τους Αργοναύτες,  η Κλείτη κρεμάστηκε.

_ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Αργοναυτικά [1.1063-104]
_ Ορφικά Αργοναυτικά [595-7]
_ Παρθένιος, Ερωτικές Ιστορίες [28]

Κλεοπάτρη Ἀλκυόνη, κόρη του Ίδα και της Μάρπησσας, σύζυγος του Μελεάγρου. Όταν η μητέρα του έκαψε τον δαυλό που συμβόλιζε τον χρόνο ζωής του, σύμφωνα με τις Μοίρες, η Κλεοπάτρη αυτοκτόνησε.

_ Όμηρος, Ιλιάδα [ΙΧ’562]
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 1.8.3
_ Υγίνος, Μύθοι 174

 ΚορωνίδεςΜητιόχη, Μενίππη, κόρες του Ωρίωνα οι οποίες συμμορφούμενες με χρησμό, προσέφεραν τον εαυτό τους ώστε να απαλλαγεί η πατρίδα τους από λοιμό και αυτοκτόνησαν χρησιμοποιώντας εργαλεία ύφανσης.

_ Ἀντωνῖνος Λιβεράλις, Μεταμορφώσεις  [25]
_ Οβίδιος, Μεταμορφώσεις [13.681-4]

Απουλιανός ερυθρόμορφος κάλυκας που απεικονίζει την Λαοδάμεια_350-340 π.Χ
Απουλιανός ερυθρόμορφος κάλυκας που απεικονίζον την Λαοδάμεια_350-340 π.Χ

Λαοδάμεια, κόρη του Ακάστου, σύζυγος του Πρωτεσιλάου. Όταν η σορός του άντρα της επέστρεψε από την Τροία, παρακάλεσε τους θεούς να της χαρίσουν λίγες ώρες να συνομιλήσει μαζί του. Η επιθυμία της εκπληρώθηκε, αλλά με το πλήρωμα του χρόνου γι’ αυτόν, ρίχτηκε στη φωτιά και κάηκε μαζί του.

_Σέρβιος, Σχόλια στην Αινειάδα 6.447

Ο Υγίνος προσθέτει διαφορετική έκβαση στην ιστορία:

Όταν η Λαοδάμεια, κόρη του Ακάστου, μετά τον θάνατο του ανδρα της πέρασε μαζί του τις τρείς ώρες που είχε ζητήσει από τους θεούς, δεν μπορούσε να συνέλθει από το κλάμα και τη θλίψη. Έτσι, έφτιαξε ένα χάλκινο ομοίωμα του Πρωτεσιλάου, το έβαλε στο δωμάτιό της με το πρόσχημα απόκρυφης τελετής και του αφιερώθηκε. Καθώς ένας υπηρέτης που μετέφερε καρπούς ως προσφορά, κοίταξε από χαραμάδα στην πόρτα της, την είδε να κρατά το είδωλο του Πρωτεσιλάου στην αγκαλιά της και να το φιλάει. Πιστεύοντας πως είχε εραστή, το είπε στον πατέρα της Άκαστο. Εκείνος, αφού όρμησε στο δωμάτιο και είδε το αντίγραφο, αποφασισμένος να βάλει τέλος στο μαρτύριό της, το πήρε μαζί με τις προσφορές και το πέταξε σε φωτιά που άναψε ο ίδιος, αλλά η Λαοδάμεια, μη αντέχοντας τον πόνο, ρίχτηκε κι εκείνη στις φλόγες.

_Υγίνος, Μύθοι 243

Λαοδίκη, κόρη του Πριάμου και της Εκάβης, η οποία τρέμοντας στην ιδέα της αιχμαλωσίας από τους Έλληνες, παρακάλεσε επιτυχώς να καταποθεί από τη γη.

_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) Επιτομή 5.23
_ Κόϊντος ο Σμυρναίος 13.544-51
_ Σχόλια στον Λυκόφρονα τον Χαλκιδέα 495

Λεοντίδες (Πραξιθέα, Θεόπη και Ευβούλη) κόρες του Λεώ, οι οποίες θυσιάστηκαν, σύμφωνα με χρησμό που υποσχόταν λύτρωση της Αθήνας από λιμό.

_ Δημοσθένης, Επιτάφιος Λόγος 60.29
_ Κλαύδιος Αἰλιανός, Ποικίλες Ιστορίες 12.28

Μακαρία, κόρη του Ηρακλή και της Διηάνειρας, η οποία κατέφυγε στην Αθήνα όταν εκδιώχθηκε μαζί με τα αδέλφια της από την Ηράκλεια Τραχίνα. Ευθύς αμέσως, ο θείος τους Ευρυσθέας  κήρυξε πόλεμο στην Αθήνα της οποίας η νίκη προβλεπόταν από χρησμό, μόνο για την περίπτωση που ένα από τα παιδιά του Ηρακλή αυτοθυσιαζόταν. Η Μακαρία συμμορφώθηκε προς αυτόν.

_ Ευρυπίδης, Ἡρακλεῖδαι 528-33
_ Παυσανίας 1.32.6
_ Ζηνόβιος 2.61

Μαίρα, Σκυλίτσα της Ηριγόνης που την οδήγησε στον τάφο του πατέρα της. Αφού αυτή κρεμάστηκε το σκυλί ρίχτηκε σε πηγάδι και σκοτώθηκε.

_Υγίνος, Ποιητική Αστρονομία 2.4

Ο Δίας χωρίζει τη Μάρπησσα και τον Ίδα από τον Απόλλωνα_ Αττικός ερυθρόμορφος ψυκτήρας _480 π.Χ_Κρατική αρχαιολογική συλλογή Γερμανίας
Ο Δίας χωρίζει τη Μάρπησσα και τον Ίδα από τον Απόλλωνα_ Αττικός ερυθρόμορφος ψυκτήρας _480 π.Χ_Κρατική αρχαιολογική συλλογή Γερμανίας

Μάρπησσα, κόρη του Ευήνου και της Αλκίππης, σύζυγος του Ίδα. Απέκτησαν την Αλκυόνη η οποία παντρεύτηκε τον Μελέαγρο. Οι Διόσκουροι σκότωσαν τον Ίδα, ο Μελέαγρος σκοτώθηκε από την μητέρα του και η Αλκυόνη αυτοκτόνησε. Λέγεται δε ότι η Μάρπησσα αυτοκτόνησε επίσης.

_ Παυσανίας 4.2.7

Νέαιρα, ελάχιστα γνωστή γυναίκα της Μυθολογίας, κόρη του Αυτολύκου, η οποία σκοτώθηκε κατόπιν του χαμού του γιού της Ιπποθόου.

_Υγίνος, Μύθοι 243

Νίκαια, κόρη του ποτάμιου θεού Σαγγαρίου και της Κυβέλης. Απέκρουσε τον έρωτα του Έρου και του Διονύσου. Ο τελευταίος κατάφερε να την κάνει δική του αφού την μέθυσε και από την ένωσή τους γεννήθηκε η Τελετή. Μετά την γέννησή της η Νίκαια κρεμάστηκε.

_ Νόννος ο Πανοπολίτης, Διονυσιακά 16.390-4

Η δολοφονία των παιδιών της Νιόβης από την Αρτέμιδα και τον Απόλλωνα_πίνακας του Ζακ Λουί Νταβίντ_ Μουσείο Τέχνης Ντάλλας

Νιόβη, στην Λυδική παραλλαγή του γνωστού μύθου, ήταν κόρη του Ασσάωνα και σύζυγος του Φιλλώτου. Κατόπιν διαφωνίας της με την Λητώ για την ομορφιά των παιδιών τους, η δεύτερη φρόντισε ο άντρας της να διαμελιστεί κατά την διάρκεια κυνηγιού. Ο πατέρας της Νιόβης, παθιάστηκε με την κόρη του και όταν αυτή τον απέρριψε, σκότωσε τα παιδιά της στη φωτιά και στην συνέχεια αυτοκτόνησε. Η Νιόβη ρίχτηκε σε γκρεμό.

_ Παρθένιος, Ερωτικές Ιστορίες 33

Ξενοδόκη, ερωμένη του Ηρακλή η οποία μαράζωσε κατά την απουσία του, σε τέτοιο βαθμό που πέθανε.

_ Κόνων, Αφηγήσεις 17 (FGrH i. p. 195)

Όχνη, κόρη το Κολωνού. Ερετεύθηκε τον Εύνοστο, γιό του Ελίνου. Όταν αυτός απώθησε τον έρωτά της, τον κατηγόρησε για απόπειρα βιασμού της και τα αδέλφια της τον σκότωσαν. Εκ των υστέρων, η Όχνη κυριευμένη από τύψεις ομολόγησε την ψευδομαρτυρία της και ρίχτηκε σε γκρεμό.

_Πλούταρχος, Ερωτήσεις (που αφορούν στην Ελλάδα) 40

H Οινόνη κρατώντας φλογέρα του Πάνα_λεπτομέρεια από σαρκοφάγο_Ρωμαϊκή περίοδος Ανδριανού
H Οινόνη κρατώντας φλογέρα του Πάνα_λεπτομέρεια από σαρκοφάγο_Ρωμαϊκή περίοδος Ανδριανού

Οινώνη, πρώτη σύζυγος του Πάρι, η οποία πληγώθηκε βαθιά όταν αυτός την εγκατέλειψε για την Ελένη. Παρά το ότι είχε υποσχεθεί να τον γιατρέψει εφόσον προέκυπτε η ανάγκη, το αρνήθηκε όταν τον τραυμάτισε ο Φιλοκτήτης. Παρόλο που η αντίστασή της κάμφθηκε, έφθασε στην Τροία πολύ αργά. Κυριευμένη από θλίψη κρεμάστηκε, ή χάθηκε, ή ρίχτηκε στην πυρά της σορού του Πάρι.

_ Λυκόφρων, Αλεξάνδρα 58-68
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 3.12.6
_ Κόνων, Αφηγήματα 23 (FGrH i. p. 197)
_ Παρθένιος, Ερωτικές Ιστορίες 4
_ Δίκτυς ὁ Κρής 4.21
_ Κόιντος ο Σμυρναίος 10.467
_ Ἰωάννης Τζέτζης, Σχόλια εις Λυκόφρωνα 61

Οτιονία, Πανδώρα, Πρωτογένεια, κόρες του Ερεχθέα, γνωστές και ως Ερεχθείδες. Εξαιτίας χρησμού που απαιτούσε την θυσία μιας από τις κόρες του, η Οτιονία προσφέρθηκε και οι δύο αδελφές της την ακολούθησαν δέσμιες μεταξύ τους συμφωνίας η οποία είχε προηγηθεί.

_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 3.15.4
_ Κικέρων, Ερωτήσεις Τυσκυλανές 1.48.116-117

Ο Υγίνος υποστηρίζει ότι η πρώτη που αυτοκτόνησε ήταν η Χθονία.

_ Υγίνος, Μύθοι 46

Πελόπεια & Αμφιθέα (σύζυγος του Αδράστου)_340 π.Χ
Πελόπεια & Αμφιθέα (σύζυγος του Αδράστου)_340 π.Χ

Πελόπεια, ατυχές μέλος της δυσλειτουργικής οικογένειας του Πέλοπα. Κόρη του Θυέστη, ο οποίος πληροφορήθηκε από χρησμό ότι, ο μόνος τρόπος να εκδικηθεί για τον Ατρέα ήταν μέσω αιμομικτικού απογόνου με την κόρη του. Αργότερα εκείνη, αναγνωρίζοντας τον βιαστή στο πρόσωπο του πατέρα της, πήρε σπαθί και αυτοκτόνησε.

_ Υγίνος, Μύθοι 88, 243

Πέρδιξ, αδελφή του Δαιδάλου, μητέρα του Τάλω. Όταν ο Τάλως, γνωστός και ως Κάλως, απείλησε να ξεπεράσει σε δημιουργικότητα τον θείο του, ο Δαίδαλος τον κατακρήμνισε από την Ακρόπολη. Εκείνη, καταλήφθηκε από θλίψη και κρεμάστηκε.

_ Μιχαὴλ Ἀποστόλιος 14.71
_ Σουίδα (Σούδα), Λεξικό, λήμμα Πέρδιξ

Πολυδώρα, σύμφωνα με τον Παυσανία, ήταν κόρη του Μελεάγρου και της Κλεοπάτρας, η οποία παντρεύτηκε τον Πρωτεσίλαο και αυτοκτόνησε όταν ο άντρας της σκοτώθηκε.

_ Παυσανίας 4.2.7

Πολυμήδη, γνωστή και ως Αμφινόμη ή Αλκιμήδη, θυγατέρα του Αυτολύκου, σύζυγος του Αίσονα και μητέρα των Ιάσωνα και Πολυμάχου. Σύμφωνα με κάποιες εκδοχές, αφού ο Πελίας σκότωσε τον Αίσονα, έστειλε ανθρώπους του να δολοφονήσουν την Πολυμήδη και τον Πολύμαχο. Αυτοί, σκότωσαν τον Πολύμαχο στη θέα της μητέρας του η οποία στη συνέχεια έσπευσε στην εστία του Πελία. Τον καταρράστηκε, ενώπιόν του και στη συνέχεια αυτοκτόνησε ποικιλοτρόπως, ανάλογα με τον συγγραφέα.

_ Ψευδο Απολλόδωρος  1.9.27
_ Διόδωρος ο Σικελιώτης 4.50.2
_ Βαλέριος Φλάκκος, Αργοναυτικά I. 818-26

Πολυξένη, κόρη του Πριάμου και της Εκάβης, σχετιζόμενη ποικιλοτρόπως με τον Αχιλλέα. Μεταγενέστερες παραδόσεις αναφέρουν ότι οι δυό τους ήταν ζευγάρι σε σύντομη αλλά έντονη ερωτική σχέση. Όταν ο Πάρις σκότωσε τον Αχιλλέα, λέγεται ότι αυτοκτόνησε στον τάφο του.

_ Φλάβιος Φιλόστρατος, Vita Apollonii  4.16

Χαρακτική 17ου αι. η οποία απεικονίζει την Σκύλλα (Μεγάρων) να ερωτεύεται τον Μίνωα
Χαρακτική 17ου αι. η οποία απεικονίζει την Σκύλλα (Μεγάρων) να ερωτεύεται τον Μίνωα

Σκύλλα (των Μεγάρων) κόρη του βασιλέα των Μεγάρων Νίσου, ο οποίος ήταν άτρωτος για όσο φύτρωνε στο κεφάλι του μωβ τούφα μαλλιών. Η Σκύλλα ερωτεύθηκε τον εισβολέα Μίνωα και πρόδωσε τον πατέρα της κόβοντας την μαγική του φύτρα. Έτσι θα έχανε τη δύναμή του και ο Μίνωας θα κατελάμβανε την πόλη. Παρά την επιτυχή έκβαση της επιχείρησης, ο Μίνωας όταν πληροφορήθηκε τη σκευωρία της Σκύλλας, απέρριψε τον έρωτά της και αυτή στη συνέχεια ρίχτηκε στη θάλασσα και πνίγηκε.

_ Υγίνος, Μύθοι 198

Σίδη, νεαρή κόρη που αυτοκτόνησε στον τάφο της μητέρας της αντί του να υποκύψει στις αιμομικτικές ορέξεις του πατέρα της.

_ Διονύσιος (της Φιλαδελφείας) Περί Πουλιών 1.7

Σειρήνες, τρεις (ή τέσσερις) γλυκύφωνες πλανεύτρες, των οποίων το τραγούδι παρέσερνε στο θάνατο τους περαστικούς. Ο Οδυσσέας, προειδοποιημένος από την Κίρκη, κατάφερε να τους αντισταθεί και αυτές απογοητευμένες από την αποτυχία τους, ρίχτηκαν στη θάλασσα και πνίγηκαν.

_ Ορφικά Αργοναυτικά 1284-90
_ Υγίνος, Μύθοι 141

Ο Οιδίπους ερμηνεύει τον γρίφο στην Σφίγγα

Σφίγγα, θηλυκό τέρας της μυθολογίας, το οποίο τρομοκρατούσε την Θήβα και αυτοκτόνησε όταν  ο Οιδίποδας έλυσε το αίνιγμά της.

_ Ψευδο Απολλόδωρος 3.5.8
_ Υγίνος, Μύθοι 67

Σθενέβοια, κόρη του Ιοβάτη και σύζυγος του Προίτου. Όταν ο Βελλεροφόντης αρνήθηκε τις ερωτικές προθέσεις της, τον κατηγόρησε για βιασμό της και σκοτώθηκε.

_ Υγίνος, Μύθοι 57
_ Υγίνος, Μύθοι 243

Υακινθίδες Αιγληίδα, Ανθηίδα, Λυπαία και Ορθαίακόρες του Λακεδαιμόνιου Υακίνθου. Η πατριωτική τους αυτοθυσία, συγχέεται με αυτήν των Ερεχθείδων.

_ Δημοσθένης, Επιτάφιος Λόγος 60.27
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) 3.15.8
_ Σουίδα (Σούδα), Λεξικό, λήμμα Παρθένοι

Υλονόμη, θηλυκός Κένταυρος, σύζυγος του Κενταύρου Κυλλάρου, ο οποίος σκοτώθηκε σε κάποιον γάμο και αυτή έπεσε πάνω στο δόρυ που τον σκότωσε.

_ Οβίδιος, Μεταμορφώσεις 12.425-8

Φαίδρα, σύζυγος του Θησέα, θετή μητέρα του Ιππολύτου, η οποία εξαιτίας του θυμού της Αφροδίτης προς τον Ιππόλυτο, ερωτεύθηκε τον θετό της γιό. Όταν αυτός απέρριψε την αγάπη της, εκείνη κρεμάστηκε.

_ Ευρυπίδης, Ιππόλυτος 778
_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) Επιτομή 1.19
_ Υγίνος, Μύθοι 47, 243

Φυλλίς και Δημοφών_ξυλογραφία 16ου αι.
Φυλλίς και Δημοφών_ξυλογραφία 16ου αι.

Φυλλίς, ερωτεύθηκε τον Δημοφώντα στον οποίο ο πατέρας της χάρισε μέρος του βασιλείου του, για τον γάμο τους. Αυτός νοστάλγησε την πατρίδα του και ικέτευε να επισκεφθεί την Αθήνα με την υπόσχεση να επιστρέψει σύντομα. Όμως καθυστέρησε τόσο που η Φυλλίς κρεμάστηκε και μεταμορφώθηκε σε άφυλη αμυγδαλιά (στις περισσότερες αφηγήσεις αναφέρεται ότι μαράθηκε).

_ Απολλόδωρος (Ψευδο-) Επιτομή 6.17
_ Οβίδιος, Ηρωίδες II.226-44
_ Υγίνος, Μύθοι 243

Βιβλιογραφία

      The Perseus Digital Library (http://www.perseus.tufts.edu) offers online access to many of the following sources, in both Greek or Latin and English.

      Homer, Iliad and Odyssey, Greek epic poet 8th c. BCE

      Herodotus, Histories, Greek historian 5th c. BCE

      Greek Tragedians 5th c. BCE:

      Aeschylus, Sophocles, Euripides (see catalogue above for play titles)

      Demosthenes (see catalogue for works used), Greek orator 4th c. BCE

      Virgil, Aeneid, Roman epic poet 1st c. BCE

      Ovid, Metamorphoses, Roman poet 1st c. BCE-1st c. CE

      Pausanias, Description of Greece, Greek geographer 2nd c. CE

●  Plutarch (see catalogue for works used), Greek philosopher/biographer, 2nd c. CE

●  Antoninus Liberalis, mythographer, 2nd c. CE, The Metamorphoses of Antoninus Liberalis. A Translation with a Commentary. F. Celoria. Routledge 1992.

      Pseudo-Apollodorus, mythographer, 1st c. CE?, Gods and Heroes of the Greeks. The Library of Apollodorus. Tr. M. Simpson. University of Massachusetts Press 1976.

      Apollonius of Rhodes, poet/scholar, 3rd c. BCE

      The Voyage of Argo: The Argonautica. Tr. E.V. Rieu. Penguin Books 1986.

      Cicero, Roman orator, 1st c. BCE. Tusculan disputations, with an English translation. Tr. J. E. King. Harvard University Press 1950. Loeb Classical Texts.

      Dares of Phrygia / Dictys of Crete, supposed participants in the Trojan war, but the actual works were composed in the 2nd or 3rd c. CE, The Trojan War. The Chronicles of Dictys of Crete and Dares the Phrygian. Tr. R. M. Frazer, Jr. Indiana University Press 1966.

      Diodorus of Sicily, historian, 1st c. BCE, Diodorus of Sicily. Tr. C.H. Oldfather, Harvard University Press 1939. Loeb Classical Texts.

     Fulgentius, mythographer, 5th-6th c. CE, Fulgentius the Mythographer. Tr. L. G. Whitbread. Ohio State University Press 1971.

      Pseudo-Hyginus, mythographer, 1st c. BCE?

     The Myths of Hyginus. Ed. M.Grant. University of Kansas Press 1960.

      Lycophron, Greek tragic poet/librarian, 4th c. BCE, Lycophron with an English Translation. Tr. A.W. Mair. Harvard University Press 1969. Loeb Classical Texts.

      Nonnos, epic poet in Egypt, 6th c. CE?

      Dionysiaca. Tr. W.H.D. Rouse. Harvard University Press 1940. Loeb Classical Texts.

      Ovid (works not on Perseus), Ovid, The Love Poems. Tr. A.D.Melville with Intro and notes by E.J. Kenney. Oxford University Press 1990

      Ovid. Heroides. Tr. H. Isbell. Penguin Books 1990.

      Parthenius, Greek poet/mythographer, 1st c. BCE, Daphnis and Chloe [The Love Romances of Parthenius]. Tr. S. Gaselee, G.P. Putnam’s Sons 1916. Loeb Classical Texts.

      Pausanias, Greek geographer, 2nd c. CE, Pausanias Guide to Greece, 2 vols. Tr. P. Levi. Penguin Classics 1971.

    Quintus of Smyrna, Greek epic poet, 4th c. CE, Quintus of Smyrna. The War at Troy: What Homer Didn’t Tell. Tr. F. M. Combellack. University of Oklahoma Press 1968.

    Seneca, Roman tragedian, 1st c. CE, [Hercules Oetaeus] Seneca’s Tragedies, with an English translation. Tr. Frank Justus Miller. Harvard University Press c1953. Loeb Classical Texts.

      Statius, Roman poet, 1st c. CE

      Statius, Thebaid. Tr. J.H. Mozeley. Harvard University Press 1961. Loeb Classical Texts.

      Valerius Flaccus, Roman poet, 1st c. CE, Valerius Flaccus, with an English translation. Tr. J.H. Mozley. Harvard University Press 1936. Loeb Classical Texts.

Works not so readily available in English (Many of these authors are also available via the Thesaurus Linguae Graecae — http://www.tlg.uci.edu)

      Aelian, Roman philosopher/rhetorician, 2nd — 3rd c. CE: Various Narrations — Aeliani De natura animalium, varia historia, epistolae et fragmenta. Porphyrii philosophi de abstinenta et de antro nympharum. Philonis. Paris 1858.

Apostolius, Proverb writer, 15th c. CE, Corpus Paroemiographorum Graecorum. Vol. 1 and 2. Edd. E. L. Leutsch and F. G. Schneidewin. Gottingen 1839.

      Conon, mythographer, 1st c. BCE — 1st c. CE

      Die Fragmente der griechischen Historiker. (FGrH). Ed. Felix Jacoby. E.J. Brill c1986.

      Dionysius Periegetes, Greek author, 2nd c. CE?Ixeuticon seu de Aucupio. Ed. A. Garzya. Leipzig 1963.

      Eustathius, monastic scholar, 12th c. CE TLG.

      Flavius Philostratus, philosopher, 2nd — 3rd c. CE TLG.

      Orphica, Argonautica, dates and authors unknown

      Orphica. accedunt Procli Hymni, hymni magici. Ed. E. Abel. Leipzig 1885.

      Philochorus, Atthidographer, 4th c. BCE

      Die Fragmente der griechischen Historiker. (FGrH). Ed. Felix Jacoby. E.J. Brill, c1986.

      Plutarch (not all on Perseus): Greek Questions of Plutarch. Ed Halliday. Arno Press 1975; Lesser Parallels. TLG.

      Scholia, bodies of notes which expound or criticize the works of various authors. TLG.

      Servius, grammarian/commentator, 4th c. CE On the Aeneid, Perseus

      Stephanus of Byzantium, Greek grammarian 6th c. CE, Stephani Byzantii Ethnicorvm quae svpersvnt. Ed. A. Meineke. Berlin 1849, repr. 1958. Also available on TLG.

      Suda, Suidas. Suidae lexicon. Editio stereotypa editionis primae 1928-38. Stuttgart 1967-1971 (5 vols). Also available on TLG.

      Tzetzes, Byzantine polymath, 12th c. CE

Zenobius, Proverb writer, 15th c. CE?, Corpus Paroemiographorum Graecorum. Vol. 1 and 2. Edd E. L. Leutsch and F. G. Schneidewin. Gottingen 1839.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s