Ουγενότοι

στις

εξώφυλλο: Ουγενοτικός σταυρός, έμβλημα των Ουγενότων και επίσημο σύμβολο της Γαλλικής Προτεσταντικής Εκκλησίας.  Syryatsu, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

copyright © μετάφραση – επιμέλεια Χείλων

Οι Ουγενότοι ήταν Γάλλοι Καλβινιστές, που δραστηριοποιήθηκαν κυρίως τον 16ο αιώνα, με αποτέλεσμα να υποστούν διώξεις από τους Καθολικούς και περίπου 300.000 εξ’ αυτών να εγκαταλείψουν τη Γαλλία για την Αγγλία, την Ολλανδία, την Ελβετία, την Πρωσία και τις Ολλανδικές και Αγγλικές αποικίες στην Αμερική.

Η διαμάχη μεταξύ Ουγενότων και Καθολικών στη Γαλλία παρέπεμπε σε διαμάχες μεταξύ Οίκων Ευγενών.

Στην Αμερική, ο όρος Ουγενότος αφορούσε σε Γαλλόφωνους Προτεστάντες, ειδικά Καλβινιστές, από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελβετίας και του Βελγίου. Πολλοί Βαλόνοι (εθνοτική ομάδα από το Βέλγιο και τμήμα της Γαλλίας) ήταν Καλβινιστές.

Η προέλευση του ονόματος Ουγενότος δεν είναι γνωστή. Αρχικά χρησιμοποιείτο ως χλευασμός, ενώ έχουν διατυπωθεί διάφορες εκδοχές. Ο όρος μπορεί να αποτελεί μια συνδυασμένη αναφορά στον Ελβετό πολιτικό Μπεσανσόν Ούγ/Besançon Hugues (πέθανε το 1532) και τη θρησκευτική φύση του Ελβετικού ρεπουμπλικανισμού της εποχής. Πιθανόν αποτελεί υποτιμητικό λογοπαίγνιο του ονόματος Ούγος/Hugues και της Ολλανδικής λέξης Αισχενότεν/Huisgenoten (συγκάτοικος) παραπέμποντας στο νόημα της Γερμανικής λέξης Άιντκενοσε/Eidgenosse (Ομόσπονδος – με την έννοια πολίτη από κράτη της Ελβετικής συνομοσπονδίας).

Χάρτης της σύγχρονης Γαλλίας με χρωματική απεικόνιση ανά περιοχή της θρησκευτικής γεωπολιτικής του 16ου αιώνα. Ελεγχόμενες από Ουγενότους ευγενείς – Διεκδικούμενες μεταξύ Ουγενότων και Καθολικών – Ελεγχόμενες από Καθολικούς ευγενείς – Λουθηρανοί  Ernio48, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Μετανάστευση και διασπορά

Το μεγαλύτερο μέρος των Ουγενότων μεταναστών μετοίκησε σε Προτεσταντικά κράτη όπως την Ολλανδική Δημοκρατία, την Αγγλία και την Ουαλία, την Προτεσταντική Ιρλανδία, τις Αγγλονορμανδικές Νήσους, την Σκωτία, την Δανία, την Σουηδία, την Ελβετία, το Εκλογικό Σώμα του Βρανδεμβούργου, το Εκλογικό Σώμα του Παλατινάτου, την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και το Δουκάτο της Πρωσίας. Ορισμένοι κατέφυγαν ως πρόσφυγες στην Ολλανδική Αποικία του Ακρωτηρίου στη Νότια Αφρική, τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες, τις αποικίες της Καραϊβικής και αρκετές από τις Ολλανδικές και Αγγλικές αποικίες στη Βόρεια Αμερική. Μερικές οικογένειες πήγαν στην Ορθόδοξη Ρωσία και το Καθολικό Κεμπέκ.

Πορτραίτο του Ιωάννη Καλβίνου Unidentified painter, Public domain, via Wikimedia Commons

Μετά από αιώνες, οι περισσότεροι Ουγενότοι αφομοιώθηκαν στις κοινωνίες και πολιτισμούς που εγκαταστάθηκαν. Οι εναπομείνασες κοινότητες των Καμισάριων/Camisards στη Σεβέν/Cévennes, τα μέλη της Ενωμένης Προτεσταντικής Εκκλησίας της Γαλλίας, οι Γάλλοι της Γερμανικής Προτεσταντικής Μεταρρυθμισμένης Εκκλησίας της Αλσατίας και της Λωρραίνης και η διασπορά στην Αγγλία και την Αυστραλία, εξακολουθούν να διατηρούν τις πεποιθήσεις και τον χαρακτηρισμό του Ουγενότου.

Οι Ουγενότοι (Hugenots) ήταν μέλη της Προτεσταντικής Μεταρρυθμισμένης Εκκλησίας της Γαλλίας γνωστοί και ως Γάλλοι Καλβινιστές.

«Θεσμοί της Χριστιανικής Θρησκείας» Τέταρτη έκδοση της συλλογής του Καλβίνου για την αναθεωρημένη θεολογία. Η πρώτη έκδοση δημοσιεύθηκε το 1536. Ο Καλβίνος έγραψε τους Θεσμούς ως εισαγωγικό βιβλίο για την Προτεσταντική θρησκεία, αναθεωρώντας το έργο αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του βίου του. John Calvin (1509-1564), Public domain, via Wikimedia Commons

Θεολογία του Καλβίνου

Το κυρίαρχο σημείο στη Θεολογία του Καλβίνου είναι το Δόγμα του Απόλυτου Προορισμού, το οποίο αναφέρει:

Ονομάζουμε απόλυτο προορισμό το προαιώνιο σχέδιο του θεού, που μ’ αυτό καθόρισε την τύχη του κάθε ανθρώπου. Γιατί δε δημιουργεί όλους τους ανθρώπους κάτω από τις ίδιες συνθήκες, αλλά άλλους τους προορίζει για την αιώνια ζωή και άλλους για την αιώνια καταδίκη. Έτσι, ανάλογα με το σχέδιο του Θεού, τονίζουμε ότι άλλοι άνθρωποι είναι πλασμένοι για τη ζωή και άλλοι για το θάνατο… Αυτούς που ο Θεός καλεί στη σωτηρία, τους καλεί από δική του ευσπλαχνία, και όχι επειδή το αξίζουν. Αντίθετα κανείς από αυτούς που προορίζονται για την αιώνια καταδίκη δεν μπορεί να σωθεί. Αυτό το έχει κρίνει η κρυφή και ανεξιχνίαστη δικαιοσύνη του Θεού.

Θεσμοί της Χριστιανικής Θρησκείας, VII

Ο άνθρωπος υπάρχει για τη Δόξα του Θεού. Με την πτώση του, εξαιτίας του προπατορικού αμαρτήματος, έχασε κάθε ηθική και βυθίστηκε στα αμαρτήματα της πτώσης, όπως είναι η ανηθικότητα, η αλαζονεία, η ασέβεια, η εγκληματικότητα και άλλα. Ο άνθρωπος λοιπόν, καταδικάστηκε στην αιώνια τιμωρία. Ο μόνος τρόπος να γνωρίσει το Λόγο του Θεού είναι η μελέτη της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, η λεγόμενη Αγία Γραφή, στην οποία παρουσιάζονται όλα όσα πρέπει να ξέρει και να πράξει ο άνθρωπος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ο Θεός «προ καταβολής» του κόσμου αποφάσισε αμετάκλητα ποιοι θα καταδικαστούν στην αιώνια τιμωρία και ποιοι θα σωθούν με τη θεία χάρη του. Γι’ αυτούς που αποφάσισε να σωθούν – και μόνο γι’ αυτούς- έστειλε στον κόσμο τον Χριστό για να τους σώσει από τις αμαρτίες τους και να πεθάνει για χάρη τους επάνω στο σταυρό. Να ξεπληρώσει δηλαδή τη σωτηρία αυτών των ανθρώπων με το δικό του θάνατο.

Ουγενότοι στη Γαλλία

Στη Γαλλία του 16ου αιώνα, κράτος και παλάτι ακολουθούσαν τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Αρχικά υπήρχε μικρή επιρροή της Μεταρρύθμισης του Λούθηρου, αλλά η ιδεολογία του Ιωάννη Καλβίνου/Jean Calvin ήταν αυτή που διέδωσε τη μεταρρύθμιση. Στην αρχή ελάχιστες πόλεις έγιναν Προτεσταντικές, αλλά οι ιδέες του Καλβίνου, οι νέες μεταφράσεις της Βίβλου και η οργάνωση των εκκλησιών εξαπλώθηκαν αρκετά γρήγορα. Ο Καλβίνος υπολόγισε ότι μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα, 300.000 Γάλλοι είχαν γίνει οπαδοί του. Οι Καθολικοί πίστευαν ότι οι Καλβινιστές, οργανώνονταν για να καταλάβουν την εξουσία με επανάσταση.

Ο Δούκας του Γκιζ και ο αδελφός του Καρδινάλιος της Λωρραίνης, ήταν ιδιαίτερα μισητοί και όχι μόνο από τους Ουγενότους. Αμφότεροι ήταν γνωστοί για τη διατήρηση της εξουσίας με κάθε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας.

Η Αικατερίνη των Μεδίκων χήρα σε προχωρημένη ηλικία Workshop of François Clouet, Public domain, via Wikimedia Commons

Η Ιταλίδα στην καταγωγή Αικατερίνη των Μεδίκων, σε ηλικία 14 ετών παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Ερρίκο, δεύτερο γιο του βασιλιά της Γαλλίας Φραγκίσκου Ι και της βασίλισσας Κλαυδίας. Ο μεγάλος γιος του βασιλιά, πρίγκιπας Φραγκίσκος, πέθανε το 1536, οπότε διάδοχος του Γαλλικού θρόνου έγινε ο σύζυγός της, που διαδέχθηκε το 1547 τον πατέρα του ως Ερρίκος ΙΙ της Γαλλίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ο Ερρίκος ΙΙ ασχολούνταν περισσότερο με τις ερωμένες του παρά με τη σύζυγό του.

Ο Ερρίκος ΙΙ πέθανε το 1559 και η Αικατερίνη εισήλθε στο πολιτικό προσκήνιο, ως μητέρα του ασθενικού 15χρονου πρώτου γιου της, Φραγκίσκου ΙΙ, που όμως πέθανε το 1560. Ανέλαβε την αντιβασιλεία, του 10χρονου δεύτερου γιου της, Καρόλου ΙΧ, που και αυτός πέθανε πρόωρα το 1574.

Η Αικατερίνη αρχικά προσπάθησε να προσεταιριστεί τους Ουγενότους, αλλά χωρίς να ασπαστεί τις πεποιθήσεις τους. Αργότερα, άλλαξε τακτική, στράφηκε εναντίον τους και τους καταδίωξε απηνώς, με αποτέλεσμα να κατηγορηθεί ως ηθική αυτουργός της σφαγής των Προτεσταντών σε όλη τη Γαλλία κατά τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου το 1572.

Η σφαγή του Βασί, γκραβούρα του Φρανς Χόγκενμπεργκ, τέλος 16ου αιώνα Hogenberg_end_of_16th_century, Public domain, via Wikimedia Commons

Σφαγή του Βασί/Wassy

Την 1η Μαρτίου 1562, στο Βασί Γάλλοι στρατιώτες κατέσφαξαν Ουγενότους κατά τον εκκλησιασμό, αλλά και πολίτες – οπαδούς, στην περιβόητη Σφαγή του Βασί. Ο Φραγκίσκος, Δούκας του Γκιζ, διέταξε τη σφαγή, σύμφωνα με πληροφορίες όταν είχε σταματήσει στο Βασί για να παρευρεθεί σε λειτουργία και βρήκε μια ομάδα Ουγενότων να εκκλησιάζονται σε έναν αχυρώνα. Οι στρατιώτες σκότωσαν 63 Ουγενότους, οι οποίοι ήταν όλοι άοπλοι και ανήμποροι να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους, ενώ τραυματίστηκαν περισσότεροι από 100 οπαδοί. Αυτό οδήγησε στο ξέσπασμα του πρώτου από οκτώ εμφύλιους πολέμους στη Γαλλία, γνωστούς ως Θρησκευτικοί Πόλεμοι, οι οποίοι διήρκεσαν περισσότερα από 100χρόνια.

Πορτραίτο της Ιωάννας ΙΙΙ της Ναβάρας School of François Clouet, Public domain, via Wikimedia Commons

Ιωάννα & Αντώνιος της Ναβάρας

Η Ιωάννα του Αλμπρέ/Jeanne d’ Albret ή Ιωάννα ΙΙΙ της Ναβάρας ήταν ηγετική φυσιογνωμία των Ουγενότων. Κόρη της Μαργαρίτας της Ναβάρας, ήταν εξαδέλφη του Γάλλου βασιλιά Ερρίκου ΙΙΙ και είχε παντρευτεί πρώτα τον Δούκα του Κλιβς και όταν ακυρώθηκε ο γάμος, τον Αντώνιο των Βουρβώνων/Antoine de Bourbon. Ο Αντώνιος ήταν στη γραμμή διαδοχής εφόσον ο κυβερνών Οίκος των Βαλόνων δεν παρήγαγε κληρονόμους του Γαλλικού θρόνου. Η Ιωάννα το 1555 έγινε ηγεμόνας της Ναβάρας όταν πέθανε ο πατέρας της και αφού παντρεύτηκε τον Αντώνιο. Τα Χριστούγεννα του 1560, η Ιωάννα ανακοίνωσε τη μεταστροφή της στον Καλβινιστικό Προτεσταντισμό.

Η Ιωάννα της Ναβάρας, μετά τη σφαγή του Βασί, έγινε πιο ένθερμη Προτεστάντης και διαφώνησε με τον Αντώνιο για το αν ο γιος τους θα ανατραφεί ως Καθολικός ή Προτεστάντης. Όταν ο Αντώνιος ζήτησε διαζύγιο, έστειλε τον γιο τους στην αυλή της Αικατερίνης των Μεδίκων.

Στο Βεντόμ/Vendome, οι Ουγενότοι εξεγέρθηκαν και επιτέθηκαν στην τοπική Καθολική εκκλησία και στους τάφους του Βουρβόνων. Ο Πάπας Κλήμης, τον 14ο αιώνα, είχε ταφεί σε ένα αβαείο στο Λα Σέζε Ντιέ/La Chaise-Dieu και το 1562 κατά τη διάρκεια των μαχών  μεταξύ Ουγενότων και Καθολικών, κάποιοι Ουγενότοι ξέθαψαν τα λείψανά του και τα έκαψαν.

Λουδοβίκος Ι των Βουρβόνων Unidentified painter, Public domain, via Wikimedia Commons

Ο Αντώνιος της Ναβάρας πολεμούσε για το στέμμα και στην Καθολική πλευρά όταν σκοτώθηκε στη Ρουέν, όπου η πολιορκία διήρκεσε από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο του 1562. Μια άλλη μάχη στο Ντρε/Dreux οδήγησε στη σύλληψη ενός ηγέτη των Ουγενότων, του Λουδοβίκου Ι των Βουρβόνων/Louis de Bourbon, πρίγκιπα του Κοντέ/Condé.

Στις 19 Μαρτίου 1563, υπογράφηκε η συνθήκη ειρήνης του Αμπουάζ/Amboise.

Στη Ναβάρα, η Ιωάννα προσπάθησε να εξασφαλίσει θρησκευτική ανοχή, αλλά ήλθε σε αντιπαράθεση με τον Οίκο Γκιζ. Ο Φίλιππος της Ισπανίας επιχείρησε να οργανώσει απαγωγή της Ιωάννας και αυτή αντέδρασε δίνοντας περισσότερη θρησκευτική ελευθερία στους Ουγενότους. Έφερε το γιο της πίσω στη Ναβάρα και του παρείχε Προτεσταντική και στρατιωτική εκπαίδευση.

Ειρήνη του Αγ. Γερμανού/St. Germain

Οι μάχες στη Ναβάρα και στη Γαλλία συνεχίστηκαν. Η Ιωάννα ευθυγραμμιζόταν όλο και περισσότερο με τους Ουγενότους και υπέσκαπτε τη Καθολική εκκλησία υπέρ της Προτεσταντικής πίστης. Το 1570 υπεγράφη η συνθήκη ειρήνης του Αγ. Γερμανού μεταξύ Καθολικών και Ουγενότων που οδήγησε τον Μάρτιο του 1572, σε γάμο μεταξύ της Μαργαρίτας των Βαλουά/Marguerite Valois, κόρης της Αικατερίνης των Μεδίκων και κληρονόμου των Βαλουά και του Ερρίκου της Ναβάρας, γιου της Ιωάννας. Η Ιωάννα απαίτησε παραχωρήσεις για το γάμο, επικαλούμενη την Προτεσταντική πίστη του γιού της, αλλά πέθανε τον Ιούνιο του 1572, πριν γίνει ο γάμος.

Απεικόνιση της σφαγής από τον Ουγενότο ζωγράφο Φρανσουά Ντυμπουά όπου στο βάθος δεξιά φαίνεται να κρέμεται από το παράθυρο το άψυχο σώμα του Κολινύ, ενώ στο βάθος αριστερά η Αικατερίνη των Μεδίκων (μαύρο φόρεμα) περιεργάζεται σωρό πτωμάτων François Dubois, Public domain, via Wikimedia Commons

Σφαγή της Νύχτας του Αγ. Βαρθολομαίου

Ο Κάρολος ΙΧ ήταν βασιλιάς της Γαλλίας στο γάμο της αδελφής του Μαργαρίτας με τον Ερρίκο της Ναβάρας, ενώ η Αικατερίνη των Μεδίκων διέθετε ισχυρή επιρροή. Ο γάμος έγινε στις 18 Αυγούστου και πολλοί Ουγενότοι ήρθαν στο Παρίσι για να τιμήσουν το γεγονός.

Στις 21 Αυγούστου, έγινε ανεπιτυχής απόπειρα δολοφονίας του Γκασπάρ ντε Κολινύ/Gaspard de Coligny, ηγέτη των Ουγενότων. Κατά τη διάρκεια της νύχτας μεταξύ 23 και 24 Αυγούστου, κατόπιν εντολής του Καρόλου ΙΧ, ο στρατός της Γαλλίας σκότωσε τον Κολινύ και άλλους ηγέτες των Ουγενότων. Οι σφαγές εξαπλώθηκαν στο Παρίσι και από εκεί σε άλλες πόλεις ανά τη χώρα. Κατά την περιβόητη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου σφαγιάστηκαν 10.000 έως 70.000 Ουγενότοι (οι εκτιμήσεις ποικίλλουν).

Η σφαγή αποδυνάμωσε σημαντικά το κόμμα των Ουγενότων, καθώς το μεγαλύτερο τμήμα της ηγεσίας τους είχε σκοτωθεί. Από τους εναπομείναντες Ουγενότους, πολλοί στράφηκαν εκ νέου στη Καθολική πίστη, ενώ άλλοι ενίσχυσαν την αντίστασή τους στον Καθολικισμό, πεπεισμένοι ότι ήταν μια επικίνδυνη πίστη.

Ενώ ορισμένοι Καθολικοί αποδοκίμασαν τη σφαγή, αρκετοί θεωρούσαν ότι οι δολοφονίες έγιναν για να αποτρέψουν τους Ουγενότους από την αρπαγή της εξουσίας. Στη Ρώμη έγιναν εορτασμοί για την ήττα των Ουγενότων, ο Φίλιππος ΙΙ της Ισπανίας λέγεται ότι γέλασε όταν το άκουσε και ο αυτοκράτορας Μαξιμιλιανός ΙΙ λέγεται ότι τρομοκρατήθηκε. Διπλωμάτες από Προτεσταντικές χώρες τράπηκαν σε φυγή από το Παρίσι, συμπεριλαμβανομένης της Ελισάβετ Ι πρέσβη της Αγγλίας.

Ο Ερρίκος, Δούκας του Ανζού, ήταν ο μικρότερος αδελφός του βασιλιά και αποτελούσε «το κλειδί» για την εκτέλεση της σφαγής. Ο ρόλος του στις δολοφονίες οδήγησε την Αικατερίνη των Μεδίκων να υπαναχωρήσει από την αρχική καταδίκη του εγκλήματος και να του στερήσει την εξουσία.

Πορτρέτο του Ερρίκου ΙΙΙ Attributed to Jean de Court, Public domain, via Wikimedia Commons

Ερρίκος ΙΙΙ – Ερρίκος IV

Ο Ερρίκος του Ανζού το 1574 διαδέχθηκε τον αδελφό του ως Ερρίκος ΙΙΙ, ενώ οι μάχες μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλικής αριστοκρατίας, σημάδεψαν τη βασιλεία του. Ο «Πόλεμος των Τριών Ερρίκων» έφερε τον Ερρίκο ΙΙΙ, τον Ερρίκο της Ναβάρας και τον Ερρίκο του Γκιζ σε ένοπλη σύγκρουση. Ο Ερρίκος του Γκιζ ήθελε να καταστείλει τους Ουγενότους, ο Ερρίκος ΙΙΙ ήταν ανεκτικός και ο Ερρίκος της Ναβάρας εκπροσωπούσε τους Ουγενότους.

Ο Ερρίκος ΙΙΙ δολοφόνησε το 1588, τον Ερρίκο Ι του Γκιζ και τον καρδινάλιο αδελφό του Λουδοβίκο, πιστεύοντας ότι αυτό θα ενίσχυε την εξουσία του, αλλά αντιθέτως, δημιούργησε περισσότερο χάος. Τελικά ο Ερρίκος ΙΙΙ αναγνώρισε τον Ερρίκο της Ναβάρας ως διάδοχό του. Το 1589 ένας φανατικός Καθολικός, ο Ζακ Κλεμέντ/Jacques Clement δολοφόνησε τον Ερρίκο ΙΙΙ, πιστεύοντας ότι ήταν πολύ ανεκτικός με τους Προτεστάντες.

Όταν ο Ερρίκος της Ναβάρας, του οποίου ο γάμος αμαυρώθηκε από τη σφαγή της Ημέρας του Αγίου Βαρθολομαίου, διαδέχθηκε το 1593 τον κουνιάδο του ως Ερρίκος IV, ασπάστηκε τον Καθολικισμό. Ορισμένοι από τους Καθολικούς ευγενείς, ειδικά ο Οίκος του Γκιζ και η Καθολική ηγεσία, προσπάθησαν να αποκλείσουν από τη διαδοχή οποιονδήποτε δεν ήταν Καθολικός. Ο Ερρίκος προφανώς πίστευε ότι ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ειρήνη ήταν να προσηλυτιστεί, λέγοντας «το Παρίσι αξίζει μια Θεία Λειτουργία».

Πορτρέτο του Ερρίκου IV σε ηλικία 56 ετών Frans Pourbus the Younger, Public domain, via Wikimedia Commons

Διάταγμα της Νάντης

Ο Ερρίκος IV, ο οποίος ήταν Προτεστάντης πριν γίνει βασιλιάς της Γαλλίας, εξέδωσε το 1598 το Διάταγμα της Νάντης, επιδεικνύοντας ανοχή στον Προτεσταντισμό εντός της Γαλλίας. Το διάταγμα περιείχε πολλές διατάξεις και προστάτευε τους Γάλλους Ουγενότους από την Ιερά Εξέταση όταν ταξίδευαν σε άλλες χώρες. Προστατεύοντας τους Ουγενότους, καθιέρωσε τον Καθολικισμό ως κρατική θρησκεία, απαίτησε από τους Προτεστάντες να πληρώνουν φόρο στην Καθολική εκκλησία (φόρος δεκάτης) να ακολουθούν τους Καθολικό τελετουργικό γάμων και να σέβονται τις Καθολικές εορτές.

Όταν δολοφονήθηκε ο Ερρίκος, η Μαρία των Μεδίκων, η δεύτερη σύζυγός του, επιβεβαίωσε το διάταγμα μέσα σε μια εβδομάδα, καθιστώντας λιγότερο πιθανή μια μαζική σφαγή Προτεσταντών και μειώνοντας επίσης την πιθανότητα εξέγερσης των Ουγενότων.

Διάταγμα του Φονταινεμπλώ

Το 1685, ο εγγονός του Ερρίκου IV, Λουδοβίκος XIV, ανακάλεσε το Διάταγμα της Νάντης. Οι Προτεστάντες εγκατέλειψαν μαζικά τη χώρα και η Γαλλία βρέθηκε σε χειρότερη θέση με τα όμορα Προτεσταντικά κράτη.

Διάταγμα των Βερσαλλιών

Επίσης γνωστό ως Διάταγμα της Ανοχής, υπογράφηκε από τον Λουδοβίκο XIV στις 7 Νοεμβρίου, 1787. Αποκατέστησε την ελευθερία λατρείας των Προτεσταντών και μείωσε τις θρησκευτικές διακρίσεις.

Δύο χρόνια αργότερα, η Γαλλική Επανάσταση και η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου το 1789 θα έφερναν πλήρη θρησκευτική ελευθερία.

Ανάγλυφο του Johannes Boese, 1885: Ο Μέγας πρίγκιπας του Βρανδεμβούργου-Πρωσίας καλωσορίζει τους Ουγενότους. Johannes Boese, Public domain, via Wikimedia Commons

Σύγχρονη κατάσταση

Το 1920 και 1930, το ακροδεξιό κίνημα Γαλλική Δράση/Action Française εκφράστηκε εχθρικά κατά των Ουγενότων και γενικότερα άλλων Προτεσταντών, καθώς και των Εβραίων και των Μασόνων. Θεωρήθηκαν ως ομάδες που υποστηρίζουν τη Γαλλική Δημοκρατία, την οποία η Γαλλική Δράση επεδίωκε να ανατρέψει.

Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ουγενότοι με επικεφαλής τον Αντρέ Τροκμέ/André Trocmé στο χωριό Λε Σαμπόν-συρ-Λινιόν/Le Chambon-sur-Lignon της Σεβέν βοήθησαν να σωθούν πολλοί Εβραίοι όταν τους έκρυψαν σε μυστικά μέρη ή τους βοήθησαν να διαφύγουν από το Βισύ της Γαλλίας. Ο Αντρέ Τροκμέ κήρυξε κατά των διακρίσεων καθώς οι Ναζί κέρδιζαν την εξουσία στη γειτονική Γερμανία και προέτρεψε το Προτεσταντικό εκκλησίασμα των Ουγενότων να κρύψει τους Εβραίους πρόσφυγες από το Ολοκαύτωμα.

Πάστορας Αντρέ Τροκμέ AnonymousUnknown author, no autour disclosure, Public domain, via Wikimedia Commons

Στις αρχές του 21ου αιώνα, υπήρχαν περίπου 1.000.000 Προτεστάντες στη Γαλλία, που αντιπροσώπευαν περίπου το 2% του πληθυσμού της. Οι περισσότεροι κατοικούν στην Αλσατία στη βορειοανατολική Γαλλία και στο νότο στην ορεινή περιοχή Σεβέν και θεωρούν τους εαυτούς τους ως Ουγενότους μέχρι σήμερα. Οι έρευνες δείχνουν ότι ο Προτεσταντισμός έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, αν και αυτό οφείλεται κυρίως στην επέκταση των Ευαγγελικών Προτεσταντικών εκκλησιών που έχουν υποστηρικτές μεταξύ μεταναστών οι οποίοι γενικά θεωρούνται ξεχωριστοί από τον Γαλλικό πληθυσμό Ουγενότων.

Οι Γάλλοι μετανάστες στην Αυστραλία εξακολουθούν να αυτοχαρακτηρίζονται ως Ουγενότοι, ακόμα και μετά από αιώνες εξορίας. Όντας ενσωματωμένοι στην Αυστραλιανή κοινωνία, ενθαρρύνονται από την Κοινωνία Ουγενότων της Αυστραλίας να αγκαλιάσουν και να διατηρήσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά, με τη βοήθεια των γενεαλογικών ερευνητικών υπηρεσιών της Κοινωνίας.

Γαλλική Εκκλησία Ουγενότων στο Τσάρλεστον, Νότια Καρολίνα Akhenaton06 at the English Wikipedia, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν αρκετές λατρευτικές ομάδες και κοινωνίες Ουγενότων. Η Κοινωνία Ουγενότων της Αμερικής έχει την έδρα της στη Νέα Υόρκη και μια από τις πλέον δραστήριες κοινότητες εδρεύει στο Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας διαθέτοντας δική της εκκλησία. Αν και οι λειτουργίες τελούνται ως επί το πλείστον στα Αγγλικά, κάθε χρόνο η Ουγενοτική εκκλησία τελεί ειδική λειτουργία, εξ ολοκλήρου στα Γαλλικά χρησιμοποιώντας μια παραλλαγή των Λειτουργιών Νεφσατέλ/Liturgies Neufchatel (1737) και Βαλανζέν/Vallangin (1772). Τυπικά, η Ετήσια Γαλλική Λειτουργία πραγματοποιείται την πρώτη ή δεύτερη Κυριακή μετά το Πάσχα σε ανάμνηση της υπογραφής του Διατάγματος της Νάντης.


Πηγές – βιβλιογραφία

https://www.thoughtco.com/who-were-the-huguenots-4154168

https://en.wikipedia.org/wiki/Huguenots

Raymond A. Mentzer and Andrew Spicer «Society and Culture in the Huguenot World, 1559–1685» (2007)

Michael Wolfe «The Conversion of Henri IV: Politics, Power, and Religious Belief in Early Modern France» (1993)

Susanne Lachenicht «Huguenot Immigrants and the Formation of National Identities, 1548–1787» Historical Journal 2007