Μιγιαμότο Μουσάσι/宮本 武蔵 (1584 –1645) ο θρυλικός Σαμουράι

στις

εξώφυλλο: Ο Μιγιαμότο Μουσάσι με δύο μπόκεν (ξύλινα ξίφη). Έγχρωμη αναπαράσταση από αντίστοιχη ασπρόμαυρη σε Ιαπωνικό πάπυρο. User Alkivar on en.wikipedia / Public domain

copyright © μετάφραση – επιμέλεια Χείλων

Ο Μιγιαμότο Μουσάσι θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους και διασημότερους Σαμουράι όλων των εποχών, η φήμη του οποίου με την πάροδο των ετών απέκτησε μυθικές διαστάσεις, παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του βίου του παραμένει ανεξερεύνητο.

Ο αήττητος ξιφομάχος, στρατηγιστής, καλλιτέχνης, ζωγράφος, συγγραφέας και αυθεντία στις πολεμικές τέχνες, γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1584 προς το τέλος της Περιόδου των Εμπολέμων Κρατών (Ιστορική περίοδος της Ιαπωνίας). Συμμετείχε σε περισσότερες από εξήντα (60) μάχες και μονομαχίες, δημιούργησε το δικό του μοναδικό ξίφος και έγραψε το Βιβλίο των Πέντε Δαχτυλιδιών/五輪 ένα από τα πιο γνωστά και ευρέως διαδεδομένα βιβλία σχετικά με τη στρατηγική, την αντιπαράθεση και την νίκη.

Ο Μουσάσι γεννήθηκε ως Σίνμεν Μουσάσι νο Κάμι Φουτζιβάρα νο Γκένσιν/新免武蔵守藤原玄, με τα παιδικά ονόματα Μπενοσούκε ή Τάκζο, στο χωριό Μιγιαμότο στη Μιμασάκα της επαρχίας Χαρίμα. Η μητέρα του πέθανε λίγο μετά τη γέννηση και ανατράφηκε από τον πατέρα του, Σίνμεν Μουνισάι/新免無西, έναν πετυχημένο ξιφομάχο και ειδικό στο τζίτε/十手, ένα πολεμικό όργανο σε σχήμα μικρής ράβδου με προεξέχον άγκιστρο που χρησιμοποιείτο για μπλοκάρισμα, εκτροπή, απόκρουση και παγίδευση ξιφών.

Αριστερά τζίτε και δεξιά κουσαριγκάμα

Σε νεαρή ηλικία, ο Μουσάσι στάλθηκε να ζήσει με το θείο του Ντορίμπο σε έναν Σιντοϊστικό ναό, όπου έμαθε ανάγνωση και γραφή. Σύμφωνα με τα έργα του Βιβλίο των Πέντε Δαχτυλιδιών και Βιογραφία του Κυρίαρχου Πολεμιστή/戦士長の伝 ο Μουσάσι έδωσε την πρώτη μονομαχία του σε ηλικία 13 ετών. Αντίπαλός του ήταν ο Αρίμα Κιχέ/有馬喜平, ένας περιπλανώμενος ξιφομάχος από τη σχολή Σίντο Ρού. Ο θείος του Μουσάσι προσπάθησε να σταματήσει τον αγώνα λόγω της ηλικίας του ανιψιού του, αλλά λίγο μετά ο Μουσάσι έριξε τον Αρίμα στο έδαφος και τον σκότωσε αφού τον χτύπησε στο πρόσωπο με ένα ξύλινο ραβδί. Σε ηλικία 17 ετών λέγεται ότι προσχώρησε στο στρατό της Ουκίτα Χιντέϊε/宇喜多秀家, πολεμώντας για τον Τογιοτόμι Χιντεγιόσι στη μάχη της Σεκιγκαχάρα τον Οκτώβριο του 1600. Μετά τη μάχη, εκτιμάται ότι περιπλανιόταν στην Ιαπωνία τελειοποιώντας τις πολεμικές του ικανότητες, συμμετέχοντας σε δοκιμασίες και αγώνες σε μια προσπάθεια να βελτιώσει τις τεχνικές του. Μεταξύ των αγώνων που έδωσε ξεχωρίζουν οι μονομαχίες του με τον Σισίντο Μπάικεν, επαγγελματία του κουσαριγκάμα/鎖鎌 (παραδοσιακό Ιαπωνικό όπλο).

Η σχολή Γιοσιόκα

Οι μονομαχίες στην φεουδαρχική Ιαπωνία ήταν σοβαρή υπόθεση και συχνά απέβαιναν μοιραίες, ακόμα και όταν χρησιμοποιείτο ένα ξύλινο ξίφος, όπως συνήθιζε ο Μουσάσι. Αλλά ο θάνατος δεν τον απασχολούσε όπως άλλωστε και άλλους Σαμουράι που ακολούθησαν τον κώδικα Μπουσίντο, ο οποίος έθετε την τιμή και την δόξα πάνω από το θάνατο.

Σκηνή από σύγχρονη επίδειξη κενζούτσου Neil / CC BY

Φτάνοντας στο Κιότο, σε ηλικία 21 ή 22 ετών, ο Μουσάσι συμμετείχε σε μια σειρά μονομαχιών κατά του φημισμένου οίκου Γιοσιόκα/吉岡, επιφανών εκπαιδευτών του Σογκουνάτου Ασικάγκα και ιδρυτών του στυλ Γιοσιόκα, ενός από τα οκτώ στυλ ξιφομαχίας του κενζούτσου/剣術 (Ιαπωνική ξιφασκία) που δημιουργήθηκε περί το 1532 από τον Γιοσιόκα Κέμπο.

Ξύλινο ξίφος μπόκεν

Η πρώτη μονομαχία ήταν εναντίον του Γιοσιόκα Σεϊτζούρο, επικεφαλής της οικογένειας και της σχολής και πραγματοποιήθηκε στις 8 Μαρτίου 1604 έξω από το ναό Ρεντάι-τζι στο Βόρειο Κιότο. Επρόκειτο να αγωνιστεί με ένα μποκούτο (ξύλινο ξίφος) και ο νικητής θα αναδεικνύετο με ένα μόνο χτύπημα.

Στα πλαίσια της στρατηγικής του, ο Μουσάσι έφτασε καθυστερημένα. Εξοργισμένος από την ασέβεια, ο υπερόπτης Σεϊτζούρο έχασε την ψυχραιμία και τη συγκέντρωσή του και κάποια στιγμή ο Μουσάσι τον χτύπησε με το ξύλινο ξίφος, σπάζοντας το αριστερό του χέρι. Έχοντας χάσει τη μονομαχία από κάποιον άσημο, ο Σεϊτζούρο αποσύρθηκε από την τάξη των Σαμουράι και έγινε μοναχός. Τον διαδέχθηκε ο αδελφός του Ντενσιτσίρο ο οποίος λέγεται ότι ήταν ακόμα ικανότερος ξιφομάχος από τον Σεϊτζούρο και προκειμένου να εκδικηθεί τον αδερφό του και να αποκαταστήσει την οικογενειακή τιμή, κανονίστηκε ακόμη μια μονομαχία. Ο δεύτερος αγώνας διοργανώθηκε στο Βουδιστικό ναό Σαντσουσάντζε-ντο, στην περιοχή Χιγκασιγιάμα του Κιότο. Ο Μουσάσι, οπλισμένος με ένα μποκούτο έφτασε αργοπορημένος και ήταν πάλι νικητής, σκοτώνοντας ακαριαία τον Ντενσιτσίρο με χτύπημα στο κεφάλι.

Η όλη εξέλιξη εξόργισε και ντρόπιασε ακόμα περισσότερο τους Γιοσιόκα και τους οπαδούς τους, οι οποίοι σε αντίδραση εξέδωσαν την επόμενη πρόκληση στο όνομα του Γιοσιόκα Ματασιχίρο, του 12χρονου αρχηγού της φατρίας. Με την τιμή και φήμη του οίκου να διακυβεύεται, η σχολή όρισε την επόμενη μονομαχία να διεξαχθεί στο πευκοδάσος κάτω από το ναό Ισίτζο-Ζι στο βόρειο τμήμα του Κιότο.

Απεικόνιση του Μουσάσι ενώ χρησιμοποιεί δύο ξίφη.

Η μάχη στο πευκοδάσος

Αυτή τη φορά ο Μουσάσι έφτασε στην περιοχή πολύ νωρίτερα και περίμενε κρυμμένος. Δεν εξεπλάγη όταν εντόπισε τον νεαρό Γιοσιόκα ντυμένο με πανοπλία μάχης και περιτριγυρισμένο από μεγάλο άγημα συνοδών οπλισμένων με ξίφη, τόξα και όπλα. Ο Μουσάσι περίμενε υπομονετικά καθώς το αγόρι έπαιρνε τη θέση του κάτω από ένα μεγάλο πεύκο και οι άνδρες του έστηναν ενέδρα και την κατάλληλη στιγμή, εμφανίστηκε στη μέση του κλοιού των Γιοσιόκα, σκοτώνοντας τον νεαρό Ματασιχίρο και τελειώνοντας τον οίκο – σχολή Γιοσιόκα. Μέσα σε λίγα λεπτά, οι μαθητές συνωστίζονταν ο ένας πάνω στον άλλο σε μια προσπάθεια να σκοτώσουν τον εχθρό τους. Ο Μουσάσι υστερώντας αριθμητικά των αντιπάλων του, μαχόταν για να βγει από την ενέδρα με έναν πρωτόγνωρο τρόπο για Σαμουράι εκείνης της εποχής. Κρατώντας στο δεξί χέρι το κατάνα/かたな (βασικό ξίφος των Σαμουράι) και στο αριστερό το βακιζάσι/脇差 (βοηθητικό ξίφος) χρησιμοποιούσε τα δύο ξίφη ταυτόχρονα προσπαθώντας να διασπάσει τον κλοιό των Γιοσιόκα.

Κατάνα (κάτω) και βακιζάσι (επάνω).

Ήταν ένα στυλ βασισμένο στη διδασκαλία του πατέρα του με το τζίτε, χρησιμοποιώντας το κοντό ξίφος για να μπλοκάρει τα ξίφη των αντιπάλων, καταφέρνοντας ταυτόχρονα το θανατηφόρο χτύπημα με το βασικό σπαθί. Αυτός ο τρόπος μάχης θα γινόταν γνωστός ως Ένμεϊ Ρού/円明竜και αργότερα ως στυλ ξιφομαχίας Νίτο-ρού/二刀流 και Νιτέν Ιτσί/二天一.

Ο Μουσάσι πέρασε τα επόμενα χρόνια περιπλανώμενος στην Ιαπωνία, συμμετέχοντας σε μονομαχίες και εδραιώνοντας την φήμη του. Οι περισσότερες μονομαχίες δεν καταγράφηκαν αλλά διασώθηκε αυτή εναντίον του διάσημου ξιφομάχου Σασάκι Κότζιρο.

Η μονομαχία με τον Σασάκι Κότζιρο

Ο Σασάκι Κότζιρο/佐々木小次郎 ήταν ο κορυφαίος ξιφομάχος του οίκου Χοσοκάβα/細川 που έλεγχε την Κοκούρα στο βόρειο Κιούσου της Ιαπωνίας. Ο Κότζιρο ήταν γνωστός για την τεχνική τσουμπάμε γκασί/燕がしη οποία σημαίνει «να χειρίζεσαι το ξίφος με την ταχύτητα του χελιδονιού». Ήταν γνωστός επίσης για το μακρύ ξίφος του με το όνομα «Ξηρός Πόλος», ενώ η φήμη του είχε εξαπλωθεί σε όλη την Ιαπωνία με το προσωνύμιο «Δαίμονας των Δυτικών Επαρχιών». Τον αποκαλούσαν Γκαν-ρού/がん竜 που σημαίνει «Μεγάλος Βράχος» και σύμφωνα με πληροφορίες, ήταν αήττητος.

Ο Μουσάσι προκάλεσε τον Κότζιρο μέσω ενός από τους πρώην μαθητές του πατέρα του, ο οποίος ήταν ανώτερο στέλεχος στην Κοκούρα και η ημερομηνία ορίστηκε για το πρωί της 13ης Απριλίου 1612 στο μικρό και απομονωμένο νησί Φουναζίμα μεταξύ Χονσού και Κιούσου Kyushu.

Το σχέδιο του Μουσάσι ήταν να αποσυντονίσει τον αντίπαλό του και να κλονίσει την αυτοπεποίθησή του. Όπως έγραψε ο Μουσάσι στο «Βιβλίο των Πέντε Δαχτυλιδιών»:

«Υπάρχουν πολλοί παράγοντες αποσυντονισμού. Το ένα είναι το αίσθημα κινδύνου, το δεύτερο είναι η αίσθηση ότι κάτι είναι πέρα από τις δυνατότητές σας και το τρίτο είναι η αίσθηση του απροσδόκητου. Αυτά πρέπει να εξετάζονται διεξοδικά».

Αποδεικνύεται ότι ο Μουσάσι ήταν πραγματικός δάσκαλος στρατηγικής και ξιφομαχίας. Το επόμενο πρωί, αφού ξύπνησε αργά, πλύθηκε και έφαγε πρωινό χωρίς να βιάζεται και αργότερα επιβιβάστηκε σε βάρκα για την Φουναζίμα. Ο θρύλος λέει ότι πήρε ένα κουπί από τη βάρκα και το διαμόρφωσε σε ξύλινο ξίφος λίγο μακρύτερο από το αντίστοιχο του Κότζιρο.

Ο Μουσάσι έφτασε στην τοποθεσία μεταξύ 9-11 π.μ. αντί της συμφωνημένης 8 π.μ. και καθώς η βάρκα του πλησίαζε την ακτή, πήδηξε στο νερό και κατευθύνθηκε προς τον Κότζιρο.

Ο Κότζιρο (δεξιά) μονομαχεί με τον Μουσάσι στις ακτές της νήσου Γκανρουζίμα. Σημειώνεται ότι στην απεικόνιση, ο Μουσάσι χρησιμοποιεί δύο ξύλινα ξίφη (μπόκεν). Yoshifusa Utagawa (active ca. 1840-1860) / Public domain

Σύμφωνα με την ιστορία ο Κότζιρο του είπε: «Άργησες» τραβώντας οργισμένος το μεγάλο ξίφος του και ρίχνοντας την θήκη στο νερό. «Έχασες», απάντησε ο Μουσάσι. «Τι σε κάνει να το πιστεύεις αυτό;» είπε ο Κότζιρο προχωρώντας απειλητικά μπροστά. «Εάν νικούσες θα χρειαζόσουν την θήκη αργότερα», απάντησε ο Μουσάσι βγαίνοντας στην παραλία, κρατώντας το σκαλισμένο ξίφος πίσω από την πλάτη του.

Η προσβολή σε συνδυασμό με την αργοπορία είχαν ακριβώς το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο Κότζιρο επιτέθηκε στον Μουσάσι με ένα χτύπημα που σημάδευε το κέντρο του μετώπου του, σκίζοντας τον κεφαλεπίδεσμο χωρίς όμως να τον τραυματίσει. Εν τω μεταξύ, ο Μουσάσι έπληξε τον Κότζιρο στο ίδιο σημείο με το ξύλινο ξίφος, με αποτέλεσμα ο δεύτερος να πέσει στην άμμο ανταποδίδοντας το χτύπημα που τραυμάτισε τον Μουσάσι στον μηρό, χωρίς να πετύχει νευραλγικές αρτηρίες.

Ο Μουσάσι χτύπησε ξανά, αυτή τη φορά στοχεύοντας τα αριστερά πλευρά του αντιπάλου του και αμέσως το αίμα πετάχτηκε από το στόμα και τη μύτη του Κότζιρο καθώς έπεφτε νεκρός. Ο Μουσάσι αφού υποκλίθηκε στους μάρτυρες, επέστρεψε στο σκάφος και έφυγε πριν οι οπαδοί του Κότζιρο ζητήσουν εκδίκηση.

Προς τιμήν του Κότζιρο και της μονομαχίας, το Φουνατζίμα μετονομάστηκε σε Γκανρουζίμα.

Αναπαράσταση της μονομαχίας Κότζιρο (αριστερά) και Μουσάσι (δεξιά) στο νησί Γκαρουζίμα.

Ο Μουσάσι λέγεται ότι συμμετείχε στην χειμερινή και θερινή πολιορκία της Οσάκα και παρότι ελάχιστες ενδείξεις υπάρχουν για την πλευρά που υπηρέτησε, φαίνεται ότι πολέμησε για το Σογκουνάτο Τοκουγκάβα. Όντας πολυτάλαντος το 1615, βοήθησε τον οίκο Ογκασαβάρα στην ανάπτυξη του Κάστρου Ακάσι και των κήπων του, ενώ περί το 1621 συνέβαλλε στην ανάπτυξη της πόλης Χιμέτζι.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1620, ο Μουσάσι επισκέφθηκε την Ναγκόγια (Επαρχία Αίτσι) αναζητώντας εργασία στον οίκο Οβάρι Τοκουγκάβα, έχοντας συναντήσεις με τον Άρχοντα Τοκουγκάβα Γιοσιμάο, ο οποίος του επέτρεψε να ιδρύσει ένα ντότζο (σχολή) όπου δίδασκε Ένμεϊ Ρου (τεχνική ξιφασκίας) μέχρι τα μέσα της περιόδου Έντο (ιστορική περίοδος της Ιαπωνίας από το 1600 έως το 1868). Εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια των πρώτων τεσσάρων ετών περίπου 3.000 Σαμουράι του Κάστρου της Ναγκόγια παρακολούθησαν μαθήματα στο ντότζο του Μουσάσι. Στη συνέχεια μετακόμισε στην Κοκούρα (Kitakyushu) υπηρετώντας τον οίκο Ογκασαβάρα όπου βίωσε την Επανάσταση Σιμαμπάρα, κατά τη διάρκεια της οποίας τραυματίστηκε από έναν βράχο.

Αργότερα προσελήφθη από τον οίκο Χοσοκάβα του Κάστρου Κουμαμότο, όπου πέρασε τα τελευταία του χρόνια ως εκπαιδευτής ξιφασκίας και σύμβουλος της φατρίας. Το 1543, πάσχοντας από νευραλγία ή ισχιαλγία, αποσύρθηκε στο Ρεϊγκάντο, μια σπηλιά έξω από το Κουμαμότο όπου συνέγραψε το Βιβλίο των Πέντε Δαχτυλιδιών.

Αυτοπροσωπογραφία του Μουσάσι 1640 日本語: 宮本武蔵 English: Miyamoto Musashi / Public domain

Λίγο μετά την ολοκλήρωση του προηγούμενου βιβλίου και του Ντοκόντο (Το μοναχικό μονοπάτι) που ήταν μια σύντομη αναφορά στην ασκητική ζωή, ο Μουσάσι πέθανε σε ηλικία 60 ετών πιθανόν από καρκίνο του θώρακα, στις 13 Ιουνίου 1645 στο Κουμαμότο.

Την στιγμή που ένιωθε πως είχε έρθει το τέλος του, ζήτησε να τον σηκώσουν όρθιο, να σφίξουν το ζωνάρι του και να περάσουν μέσα το κοντό ξίφος. Ύστερα κάθισε, κρατώντας το μακρύ ξίφος στο αριστερό χέρι και ένα ραβδί στο δεξί και ξεψύχησε σε αυτή την θέση ατενίζοντας το δρόμο που χρησιμοποιούσαν οι άρχοντες του Κουμαμότο, για να τους βλέπει στα ταξίδια τους στο Έντο περιμένοντας να τους καλωσορίσει στην επιστροφή.

Τούφες από τα μαλλιά του θάφτηκαν στο όρος Ιβάο, όπου βρίσκεται το σπήλαιο Ρεϊγκάντο και άλλα  εστάλησαν στη γενέτειρά του Μιμασάκα.

Ο Μουσάσι λέγεται ότι ήταν ρυπαρός και απεριποίητος, ισχυρισμός που δεν ευσταθεί αφού το σκουρόχρωμο δέρμα του οφειλόταν σε αποχρωματισμό λόγω εκζέματος. Το ίδιο πρόβλημα ίσως ήταν η αιτία της φήμης ότι δεν έκανε μπάνιο για να μην τον αιφνιδιάσουν άοπλο. Αν και αυτό είναι πιθανό ήταν αδύνατον ως πολεμιστής να είναι απεριποίητος, ιδίως αφού συναναστρεφόταν με αριστοκράτες φεουδάρχες.

Η άνεση να μάχεται με δύο ξίφη ταυτόχρονα, καθώς και η ικανότητα να γράφει και να ζωγραφίζει και με τα δύο χέρια (ένας κρεμαστός πάπυρος που διατηρείται σε ένα ναό στη Ναγκόγια λέγεται ότι γράφτηκε από τον Μουσάσι χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα δύο πινέλα, (ένα σε κάθε χέρι) μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ήταν επίσης εξαιρετικά αμφιδέξιος.

Το σπήλαιο, Ρεϊγκάντο, όπου αποσύρθηκε ο Μουσάσι.

Η απόσυρση

Μετά την ήττα του Κότζιρο, ο Μουσάσι μπορούσε να ισχυριστεί ότι είναι ο μεγαλύτερος ξιφομάχος στην Ιαπωνία, αλλά τελικά αναδείχθηκε στον σπουδαιότερο Σαμουράι μετά την ολοκλήρωση των μονομαχιών του.

Ο θάνατος του Κότζιρο λύπησε τον Μουσάσι που υπέστη ένα είδος πνευματικής αφύπνισης. Ενώ είχε προγραμματίσει να συμμετάσχει σε μονομαχίες, αποφάσισε ότι το ταξίδι της αναζήτησης/武者修行 είχε τελειώσει. Έγινε εσωστρεφής και έγραψε για αυτή την αλλαγή:

«Όταν έφτασα σε ηλικία τριάντα ετών γύρισα και κοίταξα το παρελθόν μου. Αυτές οι νίκες μου δεν οφείλονταν στην τελειοποίηση της στρατηγικής μου. Ίσως οφείλονταν στο ταλέντο μου ή στην βούληση των ουρανών ή στο ότι η στρατηγική των άλλων σχολών ήταν υποδεέστερη. Έκτοτε μελέτησα νυχθημερόν τις αρχές της στρατηγικής και τελικά κατάφερα να τις συνειδητοποιήσω σε ηλικία πενήντα ετών. Από τότε έζησα χωρίς να ακολουθώ καμιά οδό.»

Ο δάσκαλος ξιφομαχίας έγινε δάσκαλος πολεμικών τεχνών, ασπάστηκε την φιλοσοφία του Ζεν Βουδισμού, ενώ ασχολήθηκε και με άλλες τέχνες, μαθαίνοντας καλλιγραφία και ζωγραφική. Στην πραγματικότητα, έγινε ο ιδανικός Σαμουράι ως λόγιος, καλλιτέχνης και δάσκαλος αυτοελέγχου.

Κλειστό γυμναστήριο Μουσάσι στην γενέτειρά του Μιμασάκα  https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Musashi_budokan02s2640.jpg / CC BY-SA

Κληρονομιά

Η ζωή του Μιγιαμότο Μουσάσι έχει αναβιώσει αρκετές φορές σε μίνι σειρές και βιβλία με γνωστότερο όλων το επικό μυθιστόρημα του Άιτζι Γιοσικάβα, «Μουσάσι».

Πέρα από τη λαϊκή κουλτούρα, το Βιβλίο των Πέντε Δαχτυλιδιών έχει μελετηθεί εκτενώς, όχι μόνο από εκπαιδευτές πολεμικών τεχνών ή επαγγελματίες του Ζεν, αλλά και από επιχειρηματίες που προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τις στρατηγικές του.

Όπως στην «Τέχνη του Πολέμου» του Σουν Τζου, ορισμένες συμβουλές του Μουσάσι έχουν διαχρονική αξία και όπως γράφει ο ίδιος:

«Δεν υπάρχει τίποτα εκτός από τον εαυτό σας που θα σας κάνει καλύτερους, ισχυρότερους, πλουσιότερους, γρηγορότερους ή εξυπνότερους. Όλα υπάρχουν μέσα σας. Μην ψάχνετε πουθενά εκτός από τον εαυτό σας».

Ντοκόντο/獨行道 – Το μοναχικό μονοπάτι

Ντοκόντο/獨行道– 21 Σοφές διδαχές

Όπως αναφέρθηκε, ο Μουσάσι αποσύρθηκε σε ένα σπήλαιο όπου πέρασε τους τελευταίους μήνες της ζωής του διαλογιζόμενος και γράφοντας την άποψή του για τον κόσμο. Όντας απομονωμένος έγραψε δύο έργα, το Βιβλίο των Πέντε Κύκλων και το Ντοκόντο. Στο πρώτο αναλύει τις πολεμικές τεχνικές του Σαμουράι, ενώ στο δεύτερο καταθέτει την ψυχή του. Κάθε ένα από τα βιβλία περιέχει τις εμπειρίες του ως Σαμουράι και Ρόνιν και αναφέρεται στον Ιαπωνικό πολιτισμό και την πείρα του ως πολεμιστής, ενώ δεν παραλείπει να αναφερθεί σε θέματα στρατηγικής, μάχης και τέχνης.

Αμφότερα τα έργα του είναι αφιερωμένα στον αγαπημένο του μαθητή Τεράο Μογκονότζο/寺尾孫之城.

To Ντοκόντο το οποίο σημαίνει «Μοναχικό Μονοπάτι» γράφτηκε από τον Μουσάσι μια βδομάδα πριν το θάνατό του και περιλαμβάνει εικοσιένα (21) αρχές – κανόνες που πρέπει να ακολουθήσει κάποιος για να ζήσει έντιμα, ηθικά και ασκητικά. Παρακάτω αναφέρονται οι αρχές στις οποίες έχουν προστεθεί σύντομα σχόλια:

1. Αποδέξου τα πάντα ως έχουν.

Η εξέλιξη είναι η πιο ισχυρή δύναμη στον κόσμο και είναι αδύνατον να την εμποδίσεις, όπως δεν μπορείς να σταματήσεις ένα ποτάμι. Αντί λοιπόν να φοβάσαι ή να ανησυχείς για το τι συμβαίνει γύρω σου, αποδέξου το. Τον χρόνο που σπαταλάς για να τα αντιμετωπίσεις, διάθεσε τον για να βελτιώσεις τον εαυτό σου.

2. Μην αναζητάς απολαύσεις.

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που καταφεύγουν σε πρόσκαιρες και επικίνδυνες απολαύσεις (ναρκωτικά – ποτό) με δυσάρεστη κατάληξη. Αν κάτι σε κάνει ευτυχισμένο δοκίμασε το αλλά βεβαιώσου ότι όταν ξεθωριάσει η αίσθηση ικανοποίησης θα είσαι καλύτερος και υγιής.

3. Μην βασίζεσαι σε εφήμερα συναισθήματα.

Μην βασίζεσαι στο συναίσθημα διότι η λογική αποτελεί καλύτερη ασπίδα προστασίας. Το νόημα εδώ είναι να μην συγχέεις καταστάσεις, να σκέφτεσαι καθαρά και να ενεργείς μόνο όταν είσαι σίγουρος.

4. Μην έχεις εμμονή με τον εαυτό σου.

Να είσαι ταπεινός. Δεν μπορείς να «ακούσεις» την σοφία όταν ακούς μόνο τον εαυτό σου. Όταν «βλέπεις» μόνο τον εαυτό σου, χάνεις τις λεπτομέρειες γύρω σου. Παρατηρώντας γύρω σου, εκτιμάς καλύτερα τα αποτελέσματα των πράξεων σου και αντιλαμβάνεσαι πράγματα που σε άλλη περίπτωση θα σου διέφευγαν.

5. Μην είσαι ονειροπόλος.

Αν περάσεις τη ζωή σου κυνηγώντας ένα όνειρο μπορεί να τρέχεις για πάντα. Ζήσε τη ζωή σου για να είσαι ικανοποιημένος, να έχεις στόχους αλλά μην τους αφήνεις να σε κυβερνούν. Μην ασχολείσαι με το τι έχουν οι άλλοι όταν μπορείς να δημιουργήσεις το δικό σου κόσμο.

6. Μην μετανιώνεις για ότι κάνεις.

Κατανόησε τις πράξεις σου. Αν αμφιβάλλεις γι’ αυτό που είσαι, μην μετανιώνεις συνεχώς για το παρελθόν. Προσπάθησε να κατανοήσεις τον εαυτό σου παραβλέποντας το παρελθόν και ζήσε τη ζωή σου όπως πρέπει.

Ο Μουσάσι σκοτώνει γιγάντια νυχτερίδα στα βουνά της επαρχίας Τάνμπα,_έγχρωμη ξυλογραφία από τον Ουταγκάουα Κουνιγιόσι Utagawa Kuniyoshi (歌川国芳, Japanese, *1798, †1861) / Public domain

7. Μην είσαι ζηλόφθων.

Η ζωή σου γίνεται άσχημη από την στιγμή που αρχίζεις να συγκρίνεις. Η ζήλια είναι δηλητήριο. Ζηλεύεις επειδή θέλεις κάτι έντονα, αλλά δεν μπορείς να το πετύχεις και αυτό είναι σημάδι της αποτυχίας σου. Η ζήλια προκαλεί μόνο θυμό και απογοήτευση. Αντί να ζηλεύεις συγκρίνοντας τον εαυτό σου με τους άλλους, προσπάθησε να τον εξερευνήσεις. Προσδιόρισε τις δυνατότητες και τα όρια σου, αλλά ποτέ μην συγκρίνεσαι με άλλους.

8. Μην σε λυπεί ο αποχωρισμός.

Στη ζωή οι άνθρωποι έρχονται και φεύγουν. Δεν έχει σημασία η απόσταση, αλλά η ανάμνηση. Κράτησε τους αγαπημένους στην καρδιά σου και θα σε ακολουθούν πάντα.

9. Μην είσαι μεμψίμοιρος.

Είναι καλύτερα να διοχετεύεις την ενέργειά σου στη βελτίωση του εαυτού σου ή των άλλων, παρά να διαμαρτύρεσαι συνεχώς. Το να παραπονιέσαι και να γκρινιάζεις στον κόσμο δεν τον κάνει καλύτερο. Προσπάθησε να διορθώνεις τα κακώς κείμενα.

10. Μην είσαι λάγνος.

Οι άνθρωποι είναι σεξουαλικά όντα από τη φύση τους και γι’ αυτό χαραμίζουν την ζωή τους σε εφήμερες σχέσεις, ενώ πρέπει να αναζητούν μακροχρόνιους δεσμούς.

11. Μην έχεις αγκυλώσεις.

Να έχεις ανοιχτό μυαλό, να είσαι έτοιμος να δοκιμάσεις διαφορετικά πράγματα. Αν ενεργείς πάντα με συγκεκριμένο τρόπο δεν θα βιώσεις ποτέ κάτι καινούργιο.

12. Μην σε απασχολεί το που μένεις.

Η ζωή είναι ζωή. Αν είσαι δυστυχισμένος στον τόπο που μένεις, μετακόμισε, με τον καιρό θα συνειδητοποιήσεις ότι δεν είναι το μέρος που ζεις αλλά ο τρόπος που ζεις. Σε παλάτι ή αποθήκη, να χαίρεσαι για την στέγη και την ζεστασιά που έχεις.

13. Μην είσαι λαίμαργος.

Φάε για να τραφείς και να χορτάσεις. Ζώντας τη ζωή ενός Ρόνιν ο Μουσάσι έμαθε να εκτιμά την αξία του φαγητού. Η άκρατη επιθυμία για καλό φαγητό μπορεί να αποβεί το ίδιο επιβλαβής όσο κάθε εθισμός.

14. Μην κρατάς ότι δεν χρειάζεσαι.

Αν κάτι σου είναι άχρηστο, δώσε το σε κάποιον που μπορεί να το εκτιμήσει.

Έργα του Μουσάσι: Κολίμπρι σε κλαδί (αριστερά) καλλιγραφία (δεξιά)

15. Μην ενεργείς παρορμητικά.

Σε αντίθεση με τη λαϊκή πεποίθηση, η διδασκαλία του Μουσάσι δείχνει ότι το να ακολουθείς την καρδιά σου δεν είναι καλή ιδέα, επειδή μπορεί να οδηγήσει σε λάθος αποφάσεις. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να ενδίδεις σε παρορμήσεις, κοινωνικές πιέσεις ή να ενεργείς με βάση το δημόσιο αίσθημα.

16. Μην χρησιμοποιείς άσκοπα όπλα.

Αφορά στην εποχή του αλλά είναι χρήσιμη συμβουλή ανάλογα με το πώς εφαρμόζεται.

17. Μην φοβάσαι τον θάνατο.

Ο φόβος του θανάτου, σε εμποδίζει να ζήσεις τη ζωή σου στο έπακρο. Πρέπει να ζεις την κάθε μέρα ξεχωριστά και να μην φοβάσαι τις συνέπειες των πράξεων σου.

18. Μην επιζητάς υλικά αγαθά για τα γηρατειά σου.

Σε τι θα σε ωφελήσουν όταν φύγεις; Ζήσε έντιμα και κράτησε ό,τι είναι χρήσιμο. Μην σπαταλάς το χρόνο σου όταν μπορείς να τον χρησιμοποιήσεις για να βελτιωθείς.

19. Να σέβεσαι τους Θεούς χωρίς να βασίζεσαι στη βοήθειά τους.

Βασιστείτε στον εαυτό σας, μην βασίζεστε στην τύχη ή στους θεούς για να αντιπαρέλθετε τις δυσκολίες. Αντιμετωπίστε τις δυσκολίες βασιζόμενοι στις δυνάμεις σας. Όταν προσεύχεστε στους θεούς για δύναμη, αυτοί θα σας οδηγήσουν σε αυτήν.

20. Μπορεί να εγκαταλείψεις το σώμα σου αλλά ποτέ την τιμή σου.

Μην κάνετε κάτι για το οποίο θα μετανιώσετε. Οι πράξεις σας καθορίζουν. Μείνετε προσηλωμένοι στις αρχές σας και καλλιεργήστε τον χαρακτήρα σας προκειμένου να αποκτήσετε σεβασμό.

21. Μην απομακρύνεσαι από τις αρχές σου.

Αν ζεις με συγκεκριμένο τρόπο, είτε αφοσιώσου πλήρως σε αυτόν είτε άλλαξε. Αν δεν έχεις εμπιστοσύνη στις πράξεις σου τότε γιατί τις κάνεις; Προσπάθησε να ζεις με τιμή ακολουθώντας τα πιστεύω σου.

Διαβάζοντας τις παραινέσεις του Μουσάσι, αντιλαμβανόμαστε γιατί ενέπνευσε τόσες ιστορίες ηρωισμού και γενναιότητας, γενόμενος πρότυπο στις επόμενες γενεές.

Βιβλιογραφία – πηγές

Kenji Tokitsu, «Miyamoto Musashi: His Life and Writings» Shambhala Publications, Inc. 2004.

W. S. Wilson: The Lone Samurai- The Life of Miyamoto Musashi, editions Kodansha, 2004.

Stephen Turnbull, «The Lone Samurai and the Martial Arts» London: Arms and Armour Press. 1990

https://allthatsinteresting.com/miyamoto-musashi

https://owlcation.com/humanities/Dokkodo

https://samurai-world.com/miyamoto-musashi-1584-june-13-1645/

https://ramdeoshubham.com/dokkodo-part-1

https://andreian.com/musashi-21-rules/