Βοαδίκεια (Boadicea) η βασίλισσα των Ικένων (30 – 60μ.Χ.)

στις

εξώφυλλο: Η Βοαδίκεια απευθυνόμενη στους Βρετανούς – έργο του John Opie – χάραξη από τον William Sharp_1793.

© copyright μετάφραση – επιμέλεια: Χείλων

Η Βοαδίκεια (Boudicca ή Boadicea) ήταν σύζυγος του βασιλέα Πρασούταγου (Prasutagus) της Κελτικής φυλής των Ικένων (Iceni) της Βρετανίας και επικεφαλής εξέγερσης κατά της Ρώμης το 60-61 μ.Χ. Θεωρείται σημαντική ιστορική προσωπικότητα η οποία εναντιώθηκε στην καταπίεση και την αδικία, ενώνοντας τις Βρετανικές φυλές κατά της Ρωμαϊκής κυριαρχίας και τιμάται ως ηρωίδα μέχρι σήμερα. Ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά για την νεαρή της ηλικία, αφού τα περισσότερα προέρχονται από τους Ρωμαίους ιστορικούς Τάκιτο και Δίωνα. Γεννήθηκε περί το 30 μ.Χ., στο Camulodunum (σημερινό Colchester) περίπου 65 μίλια βορειοανατολικά του Λονδίνου και σε ηλικία 18 ετών παντρεύτηκε τον Πρασούταγο.

Ιστορικά στοιχεία

Όπως αναφέρθηκε, κύριες ιστορικές πηγές της εξέγερσης της Βοαδίκειας είναι οι Ρωμαίοι ιστορικοί Πόπλιος Κορνήλιος Τάκιτος (Publius Cornelius Tacitus) και Δίων Κάσσιος (Cassius Dio) οι οποίοι παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές της των γεγονότων, καθώς ο μεν Τάκιτος ισχυρίζεται ότι η εξέγερση προκλήθηκε από την κακομεταχείριση των Ικένων μετά το θάνατο του Πρασούταγου, ενώ ο Δίων αναφέρει την κατάσχεση των προηγούμενων αυτοκρατορικών δωρεών σε επιφανείς Βρετανούς, ενώ ο Ρωμαίος χρηματοδότης και φιλόσοφος Σενέκας απαίτησε ξαφνικά να επιστραφούν 40 εκατομμύρια σεστέρσια τα οποία είχαν δοθεί στους ανυπότακτους Βρετανούς.

Άλλη σημαντική διαφορά στις εκδοχές είναι ότι ο Δίων δεν αναφέρει το μαστίγωμα της Βοαδίκειας ή τον βιασμό των θυγατέρων της και ισχυρίζεται ότι πέθανε από τραύματα που προκλήθηκαν στην μάχη και όχι από δηλητηρίαση. Η εκδοχή του Τάκιτου είναι η ρεαλιστικότερη διότι ο πεθερός του, Γναίος Ιούλιος Αγρικόλα (Gnaeus Julius Agricola) ως κυβερνήτης στη Βρετανία, αποτέλεσε την κύρια πηγή πληροφόρησης και επιπλέον συμμετείχε στην καταστολή της εξέγερσης της Βοαδίκειας, όταν υπηρετούσε ως νεαρός στρατιώτης το 61 μ.Χ. υπό τον Γάϊο Σουητόνιο Παουλίνο (Gaius Suetonius Paulinus).

Η μοναδική φυσική περιγραφή της Βοαδίκειας που διασώζεται προέρχεται από τον Δίωνα Κάσσιο και παρόλο που δεν είναι ακριβής, εντούτοις διαμορφώνει στους αναγνώστες την εντύπωση μιας επιβλητικής ηγέτιδας:

«Διέθετε πολύ υψηλό ανάστημα με επιβλητική εμφάνιση, άγριο βλέμμα και τραχιά φωνή. Τα μαλλιά της ήταν μακριά και έφταναν μέχρι τους γοφούς της. Στο λαιμό της ήταν ένα μεγάλο χρυσό περιδέραιο και φορούσε χιτώνα με διάφορα χρώματα στον οποίο ήταν στερεωμένος με καρφίτσα ένας πλούσιος μανδύας. Αυτή ήταν η μόνιμη ενδυμασία της…….» προσθέτοντας ότι κρατούσε δόρυ όταν μιλούσε στον λαό της.

Χάρτης που απεικονίζει το βασίλειο των Ικένων στην ανατολική Βρετανία (σημερινό Νόρφολκ).

Αίτια εξέγερσης

Το 43 π.Χ., η Ρώμη επί Κλαύδιου εισέβαλε στη νοτιοανατολική Βρετανία και την κατέκτησε σταδιακά. Κατά την εισβολή ορισμένα τοπικά βασίλεια καταστράφηκαν και υποδουλώθηκαν, ενώ σε άλλα όπως των Ικένων επιτράπηκε να παραμείνουν ονομαστικά ανεξάρτητα ως σύμμαχοι της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Ο Πρασούταγος, βασιλέας των Ικένων, μετά από μακρά περίοδο ευημερίας, όρισε ως κληρονόμους των εδαφών του βασιλείου του, τον αυτοκράτορα Νέρωνα και τις δύο του κόρες. Ο Πρασούταγος με αυτή την κίνηση ήλπιζε να διατηρήσει ασφαλές το βασίλειό του από επιθέσεις και αρπαγές……μία επιλογή όμως που αποδείχθηκε λανθασμένη. Μετά το θάνατό του το βασίλειο και η προσωπική του περιουσία λεηλατήθηκαν ως λάφυρα πολέμου, το μεν βασίλειο από Ρωμαίους αξιωματικούς, η δε περιουσία του από Ρωμαίους σκλάβους, ενώ η Βοαδίκεια μαστιγώθηκε και οι κόρες τους βιάστηκαν. Οι Ικένοι απώλεσαν τις περιουσίες τους και τα δικαιώματά τους δόθηκαν εξ’ ολοκλήρου στην Ρώμη, ενώ οι συγγενείς του βασιλέα αντιμετωπίσθηκαν ως δούλοι. Αυτό είχε ως συνέπεια να αισθανθούν ταπεινωμένοι και φοβούμενοι τα χειρότερα, αφού είχαν υποβιβασθεί σε επαρχιακό καθεστώς, επαναστάτησαν.

Η ιστορικός Miranda Aldhouse – Green αναφέρει μια προηγούμενη εξέγερση Ικένων, το 47 μ.Χ., ως αποτέλεσμα της ανάδειξης του Πρασουτάγου σε βασιλέα. Αυτή η εξέγερση ήταν αποτυχημένη χωρίς να είναι ξεκάθαρος ο ρόλος του Πρασουτάγου, αλλά είναι σαφές ότι οι Ρωμαίοι τον θεώρησαν ως τον ηγέτη που θα μπορούσε να διατηρήσει την ειρήνη μεταξύ Ικένων και Ρώμης.

Η Green αξιολογεί επίσης την κίνηση του βασιλέα, να διαμοιράσει την περιουσία του ανάμεσα στις κόρες του και την Ρώμη παραλείποντας την Βοαδίκεια, ως απόδειξη της εχθρότητας που έτρεφε η βασίλισσα για την Ρώμη. Εκτιμάται ότι αφήνοντάς την εκτός δικαιωμάτων, ο Πρασούταγος ήλπιζε ότι οι κόρες του θα συνέχιζαν την πολιτική συνεργασίας.

Ο πόλεμος της Βοαδίκειας

Η Βοαδίκεια επικεφαλής Βρετανικών φυλών (Ικένες, Τρινοβάντες, κ.α.) έπληξε αρχικά την πόλη Camulodunum (σύγχρονη Colchester) όπου σφαγίασε τους κατοίκους και κατέστρεψε τον οικισμό. Επειδή εκείνη την χρονική περίοδο ο Ρωμαίος κυβερνήτης Suetonius απουσίαζε στην Νήσο Μόνα προκειμένου να καταστείλει τοπική εξέγερση, οι Ρωμαίοι πολίτες απευθύνθηκαν στον αυτοκρατορικό επίτροπο Catus Decianus, ο οποίος έστειλε μια ελαφρά οπλισμένη δύναμη 200 ανδρών που αποδείχθηκε αναποτελεσματική για την υπεράσπιση της πόλης. Ο Τάκιτος καυτηριάζει την απληστία και την βαρβαρότητα ανδρών όπως ο Catus Decianus, τους οποίους θεωρεί ηθικούς αυτουργούς για την αγριότητα των εξεγερμένων Βρετανών, ενώ ο Δίων αναφέρει για τον Decianus, ότι κατάσχεσε χρηματικά ποσά που είχαν δοθεί από τον αυτοκράτορα Κλαύδιο ως δωρεές σε Βρετανούς προύχοντες, λέγοντας ότι ήταν δάνεια που έπρεπε να επιστραφούν με τόκο. Σημειώνεται ότι μετά την ήττα ο Decianus διέφυγε στην Γαλατία. Στην συνέχεια στάλθηκε η IX λεγεώνα (επονομαζόμενη Ισπανική) υπό τον Quintus Petillius Cerialis Caesius Rufus για να καταστείλει την πολιορκία, αλλά αποκρούσθηκε από τις Βρετανικές δυνάμεις και το πεζικό αποδεκατίστηκε.

Μοντέρνο άγαλμα που αναπαριστά τον ιστορικό Publius Cornelius Tacitus έξω από το κτίριο του Κοινοβουλίου της Αυστρίας.  πηγή

Ο Suetonius, επιστρέφοντας από την Mona, κατευθύνθηκε στο Londinium (σημερινό Λονδίνο) αλλά μετά από πληροφορίες ότι οι δυνάμεις των Βρετανών υπερτερούσαν των δικών του δυνάμεων, άφησε την πόλη στην μοίρα της και αναζήτησε πρόσφορο πεδίο μάχης. Ο στρατός της Βοαδίκειας κατέλυσε το Londinium και όπως και πριν σφαγίασε τους κατοίκους.

Τονίζεται ότι ο Suetonius είχε προσφέρει στους κατοίκους της πόλης ασφαλές πέρασμα με το στρατό του και φαίνεται ότι αρκετοί αποδέχτηκαν την προσφορά. Ωστόσο, ο Tacitus γράφει: «Όσοι έμειναν επειδή ήταν γυναίκες ή ηλικιωμένοι ή αρνήθηκαν να αφήσουν την περιουσία τους, σφαγιάστηκαν από τον εχθρό. Το Verulamium υπέστη την ίδια μοίρα».

Η μάχη της Οδού Wattling

Ενώ οι Βρετανοί κατέστρεφαν το Verulamium (σημερινό St. Albans) ο Suetonius επέλεξε ως πεδίο μάχης την Οδό Watling (πλησίον σημερινού Wroxeter) μια θέση όπου ο στρατός προστατεύονταν πλευρικά από φαράγγι, στα μετόπισθεν από πυκνό δάσος, ενώ μετωπικά είχε ανοιχτό πεδίο. «Οι Βρετανοί έφθασαν στην μάχη σε πρωτοφανείς αριθμούς και η αυτοπεποίθησή τους ήταν τέτοια που έφεραν μαζί τις οικογένειές τους για να δουν τη νίκη, εγκαθιστώντας τους σε άμαξες που βρίσκονταν στην άκρη του πεδίου μάχης» (Tacitus).

Οι Ρωμαίοι αριθμούσαν περίπου 10.000 λεγεωνάριους που προέρχονταν από την ΧIV και τμήμα της ΧX λεγεώνας, ενώ οι Βρετανοί ήσαν 230.000 κυρίως Ικένοι και Τρινοβάντες.

Άγαλμα που αναπαριστά την Βοαδίκεια επιβαίνουσα σε άρμα με τις κόρες της_Westminster_Λονδίνο

Ο Τάκιτος αναφέρει ότι αμφότεροι οι ηγέτες ενθάρρυναν τα στρατεύματα με πύρινους λόγους. Η Βοαδίκεια επιβαίνουσα σε πολεμικό άρμα, είπε απευθυνόμενη στους Βρετανούς:

«Δεν πολεμώ ως γυναίκα από αριστοκρατική γενιά, αλλά ως απλή γυναίκα. Όπως κι εσείς, θέλω να πάρω εκδίκηση για τη χαμένη ελευθερία μου, το βασανισμένο μου κορμί, την προσβολή προς τις κόρες μου. Η λαγνεία των Ρωμαίων δεν σέβεται ούτε την τιμή μας, ούτε την ηλικία ούτε καν την παρθενία μας. Αλλά οι Θεοί υποστηρίζουν την δίκαιη εκδίκηση. Μία λεγεώνα που τόλμησε να πολεμήσει χάθηκε, ενώ οι υπόλοιποι κρύβονται στον καταυλισμό τους ή σκέφτονται με αγωνία την διαφυγή. Οι Ρωμαίοι δεν μπορούν να αντέξουν τον κρότο και τις κραυγές τόσων χιλιάδων πολεμιστών, πόσω μάλλον την ορμή και τα χτυπήματα της επίθεσης μας. Αν ζυγίσετε το μέγεθος των στρατών και τα αίτια του πολέμου θα δείτε ότι σε αυτή τη μάχη πρέπει είτε να νικήσουμε είτε να πεθάνουμε. Αυτή είναι η απόφαση μιας γυναίκας, όσο για τους άνδρες, αν θέλουν μπορούν να ζήσουν και να γίνουν σκλάβοι».

Άγαλμα του Γάϊου Σουητόνιου Παουλίνου (Gaius Suetonius Paulinus)_Ρωμαϊκά λουτρά_ πηγή

Ο Suetonius μιλώντας στους λεγεωνάριους είπε:

«Αγνοήστε τον θόρυβο από αυτούς τους άγριους. Στις τάξεις τους υπάρχουν περισσότερες γυναίκες από άνδρες. Δεν είναι στρατιώτες – ούτε είναι καλά εξοπλισμένοι. Τους νικήσαμε πριν και όταν δουν τα όπλα μας και νιώσουν το πνεύμα μας, θα σπάσουν. Μείνετε ενωμένοι. Ρίξτε τα ακόντια και στη συνέχεια πιέστε προς τα εμπρός, χτυπήστε με τις ασπίδες σας και τελειώστε τους με τα ξίφη σας. Ξεχάστε την λεηλασία. Απλά νικήστε και θα έχετε τα πάντα».

Με ανοιχτό πεδίο έμπροσθεν η Βοαδίκεια αναγκάστηκε να εμπλακεί με τους Ρωμαίους σε μετωπική σύγκρουση, η οποία λόγω συνωστισμού αναχαιτίσθηκε από βόλτες ακοντίων και μόλις οι Βρετανοί βρέθηκαν σε αταξία, ο Suetonius διέταξε τις δυνάμεις του να προωθηθούν σε τυπικό Ρωμαϊκό σφηνοειδές σχηματισμό. Παρά την αριθμητική υπεροχή, οι άτακτοι Βρετανοί δεν είχαν καμία τύχη απέναντι στην υπέρτερη Ρωμαϊκή πειθαρχία, θωράκιση και οπλισμό. Καθώς οι Βρετανοί υποχωρούσαν, ο δακτύλιος των αμαξών που ανήκαν στις οικογένειές τους εμπόδισε την διαφυγή, με αποτέλεσμα να σφαγιασθούν από το Ρωμαϊκό ιππικό.

Ο Τάκιτος γράφει ότι γυναίκες, ζώα, αποσκευές και όπλα, προστέθηκαν στους σωρούς των νεκρών. Η Βοαδίκεια και οι κόρες της κατάφεραν να διαφύγουν, αλλά αργότερα αυτοκτόνησαν με δηλητήριο για να αποφύγουν την σύλληψη.

Μετά την ήττα των Βρετανών, ο Suetonius θέσπισε αυστηρότερους νόμους για τους αυτόχθονες πληθυσμούς της Βρετανίας μέχρι να αντικατασταθεί από τον Publius Petronius Turpilianus, ο οποίος διοίκησε την περιοχή εφαρμόζοντας ηπιότερα μέτρα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν από την εξέγερση της Βοαδίκειας, έγιναν και άλλες μικρότερες εξεγέρσεις, αλλά ουδεμία είχε την ίδια υποστήριξη και ενότητα μεταξύ των Βρετανικών φυλών. Οι Ρωμαίοι θα συνεχίσουν να κυριαρχούν στην Βρετανία χωρίς προβλήματα, μέχρι την αποχώρησή τους το 410 μ.Χ.

Παρόλο που έχασε την μάχη, η Βοαδίκεια τιμάται σήμερα ως εθνική ηρωίδα στην Βρετανία και παγκόσμιο σύμβολο της ανθρώπινης επιθυμίας για ελευθερία και δικαιοσύνη.

Πηγές

The Rebellion of Boudicca (1962) by Donald R. Dudley and Graham Webster

The Boudican Revolt Against Rome (1997) by Paul R. Sealey

Tacitus: The Annals of Imperial Rome (1959) μετάφραση του Michael Grant

http://penelope.uchicago.edu/

https://www.ancient.eu/Boudicca/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.