Η εκστρατεία του Petersburg (1864 – 5)

στις

Γράφει ο Χείλων

Η εκστρατεία στο Petersburg διεξήχθη στην περιοχή πέριξ του Petersburg της Βιρτζίνια κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού εμφυλίου πολέμου. Τον Μάϊο του 1864, ο αρχιστράτηγος των δυνάμεων της Ένωσης Ulysses Grant, είχε ξεκινήσει την πρώτη του εκστρατεία ανατολικά, βαδίζοντας προς το Ρίτσμοντ με στόχο τον στρατό του αρχιστρατήγου των Νοτίων Robert E. Lee.

Στρατηγός Ulysses Grant
Στρατηγός Ulysses Grant
Στρατηγός Robert E Lee
Στρατηγός Robert E Lee

Αυτή η εκστρατεία ανέδειξε ένα νέο είδος μάχης, καθότι το προηγούμενο μοντέλο με μικρές μάχες και διάσπαρτες περιόδους ανάπαυσης αντιστράφηκε. Για περισσότερο από ένα μήνα, οι δύο στρατοί βρίσκονταν σε διαρκή κίνηση μαχόμενοι συνεχώς. Στις μάχες της Wilderness (4-7 Μαΐου) Spotsylvania (8 έως 21 Μαΐου) ποταμού Anna (23 – 26 Μαΐου) και Cold Harbor (31 Μαΐου – 3 Ιουνίου) εκινούντο σε μια περιοχή που εκτεινόταν από τον ποταμό Rapidan – βόρεια του Richmond – στη χερσόνησο μεταξύ της Υόρκης και του ποταμού James – μέχρι ανατολικά της πρωτεύουσας της Συνομοσπονδίας.

Halleck
Στρατηγός Halleck

Σε αυτό το σημείο ο Grant σταμάτησε να κινείται και σε επιστολή που απέστειλε στις 5 Ιουνίου στον στρατηγό Halleck περιέγραφε το νέο του σχέδιο. Αρχικά ο ίδιος ήλπιζε να νικήσει τον στρατό του Lee βόρεια του ποταμού James και στη συνέχεια να πολιορκήσει τις δυνάμεις που απέμειναν στο Richmond. Για να υλοποιηθεί αυτό το σχέδιο, ο Grant έπρεπε με κάποιο τρόπο να αναγκάσει τον Lee να πολεμήσει μακριά από τις οχυρώσεις του. Ωστόσο, μετά τη μάχη της Wilderness, ο Lee ήταν σε θέση να αποτρέψει κάθε κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια τέτοια μάχη. Ο Grant αποφάσισε να περάσει στην νότια όχθη του ποταμού James και να προσπαθήσει να αποκόψει όλες τις οδούς εφοδιασμού του στρατού του Lee και της πρωτεύουσας Richmond.

Οι περισσότερες από αυτές τις γραμμές εφοδιασμού διέρχονταν από το Petersburg, όπου συναντώνταν τρεις σιδηροδρομικές γραμμές (Norfolk & PetersburgPetersburg & Weldon και η Νότια πλευρά). Αν Grant μπορούσε να αποκόψει αυτές τις γραμμές, τότε ο Lee έπρεπε να εγκαταλείψει το Richmond

benjamin-butler-300
Benjamin Butler

Εν τω μεταξύ είχε ήδη γίνει μια απόπειρα αποκοπής της σιδηροδρομικής γραμμής Richmond & Petersburg. Ο Benjamin Butler, που διοικούσε τον στρατό στην περιοχή του ποταμού James, είχε εγκατασταθεί μεταξύ των δύο πόλεων στις αρχές Μαΐου, αποκλείοντας για λίγο το Richmond. Ωστόσο, είχε χάσει την μεγάλη ευκαιρία να καταλάβει την πρωτεύουσα της Ομοσπονδίας, καθότι στις 16 Μαΐου 1864 ηττήθηκε στο Bluff Drewry και οπισθοχώρησε μεταξύ Appomattox και ποταμού James.

W.F. Smith
W.F. Smith

Παρά την αποτυχία αυτής της αποστολής, ο στρατός του Butler διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο νέο σχέδιο του Grant, ο οποίος χρησιμοποίησε ένα τμήμα του για υποστήριξη στο Cold Harbor. Αυτό το σώμα, υπό τις διαταγές του W.F. Smith, επέστρεψε στην βάση του, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την επίθεση κατά του Petersburg. Την νύχτα της 12 – 13 Ιουνίου, ο στρατός του Potomac αποσύρθηκε από το Cold Harbor, αφήνοντας ένα τμήμα ιππικού για να καλύψει την κίνηση. Στις 14 Ιουνίου, πέρασε πάνω από τον ποταμό James σε μια πλωτή γέφυρα μήκους περίπου 700 μέτρων και άρχισε να κινείται προς το Petersburg.

Μάχη Cold Harbor
Μάχη Cold Harbor

Ο Lee παραπλανήθηκε από αυτή την κίνηση. Ήταν μία μεγάλη επιτυχία του Grant στην προσπάθειά του να διεισδύσει στην δεξιά πλευρά του στρατού του Lee. Για αρκετές ημέρες, ο στρατός των Νοτίων παρέμενε καθηλωμένος στις θέσεις του μπροστά από το Richmond. Ο Lee δεν κινήθηκε νότια μέχρι τις 18 Ιουνίου, παρόλο που ακόμα και τότε δεν ήταν απόλυτα πεπεισμένος ότι ολόκληρος ο στρατός του Grant είχε μετακινηθεί νότια του ποταμού. Για ένα μικρό χρονικό διάστημα το Petersburg ήταν απίστευτα ευάλωτο και ένδειξη τούτου είναι το γεγονός ότι στις 15 Ιουνίου υπήρχαν μόνο 2.500 άνδρες στην πόλη.

Ευτυχώς για τον Lee, ο στρατός του Grant είχε επίσης υποστεί απώλειες κατά την διάρκεια των μαχών Μαΐου – αρχών Ιουνίου. Ο στρατός που έφτασε στο Petersburg ήταν μειωμένος κατά 50.000 άνδρες από την είσοδο στην Wilderness. Ακόμη ο W.F. Smith, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στο μεγαλύτερο τμημα της εκστρατείας, μόνο με την συμμετοχή του στο Cold Harbor, είχε χάσει 3.000 άνδρες.

Το 18ο Σώμα Στρατού εκτελεί έφοδο σε οχυρό στα δεξιά της γραμμής των Νοτίων πριν το Petersburg, στις 15 Ιουνίου_σκίτσο του E. Forbes_πηγή wikipedia commons
Το 18ο Σώμα Στρατού εκτελεί έφοδο σε οχυρό στα δεξιά της γραμμής των Νοτίων πριν το Petersburg, στις 15 Ιουνίου_σκίτσο του E. Forbes_πηγή wikipedia commons

Τις επόμενες τέσσερις ημέρες (δεύτερη μάχη Petersburg 15-18 Ιουνίου) οι δύο πλευρές μεγάλωναν αργά και σταθερά τον αριθμό των στρατευμάτων πέριξ της πόλης. Στις 15 Ιουνίου ο  Smith έχασε την τέλεια ευκαιρία να καταλάβει την πόλη όπως και επίσης μια σειρά από σποραδικές επιθέσεις κατά τις οποίες ο Ομοσπονδιακός στρατός απέτυχε να εισέλθει στην πόλη. Τελικά ο Grant αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι ο στρατός του απέτυχε και διέταξε να σταματήσουν οι εχθροπραξίες.

Ο Grant τώρα στρατοπεδεύει προκειμένου να διεξάγει τακτική πολιορκία στο Petersburg. Αυτό είναι το στάδιο του Εμφυλίου πολέμου, που παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το Δυτικό Μέτωπο, πενήντα χρόνια μετά. Αμφότερες οι πλευρές κατασκεύαζαν περίπλοκα συστήματα τάφρων κατά μήκος ενός μετώπου μήκους είκοσι έξι μιλίων. Οι υπόγειες αποθήκες, τα χαρακώματα και η συνεχής απειλή από ελεύθερους σκοπευτές παραπέμπουν στον πόλεμο 1914-1918.

Ο Grant αναδιατάσσει τα στρατεύματά του. Τα στρατεύματα των περιοχών James και Butler στέλνονταν βόρεια, στα χαρακώματα απέναντι από το Richmond. Ο George Meade και ο στρατός του Potomac τοποθετήθηκαν απέναντι από την Petersburg. Κύριος στόχος του ήταν να αποκόψει τις σιδηροδρομικές συνδέσεις του Lee από το νότο. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος της μάχης που ακολούθησε συνέβη στο νότιο άκρο των γραμμών, επεκτεινόμενες αργά προς Νότο και Δυτικά. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα του Lee. Κάθε επιτυχία της Ομοσπονδίας τον ανάγκαζε να επεκτείνει τις γραμμές πυρός με αποτέλεσμα κάθε φορά που το έπραττε αυτές να γινόντουσαν πιο αδύναμες. Ήταν πλέον θέμα χρόνου πριν το μέτωπο των στρατευμάτων της Συνομοσπονδίας κατέρρεε από τις επιθέσεις του Grant.

Αναπαράσταση της έκρηξης κατά την μάχη του Crater (κρατήρα)_πηγή βιβλιοθήκη Κονγκρέσσου
Αναπαράσταση της έκρηξης κατά την μάχη του Crater (κρατήρα)_πηγή βιβλιοθήκη Κονγκρέσσου

Οι εχθροπραξίες διαρκούσαν ήδη οκτώ μήνες. Προς το παρόν οι άνδρες του Lee ήταν σε θέση να αποκρούσουν τις επιθέσεις των Βορείων και να επεκτείνουν τις γραμμές τους, όταν απαιτείτο. Το πιο αξιοσημείωτο περιστατικό αυτής της περιόδου ήταν η μάχη του Crater (30 Ιουλίου) η οποία ήταν αποτέλεσμα μιας από τις πιο ευφάνταστες προσπάθειες να σπάσει το αδιέξοδο στο οποίο είχαν περιέλθει οι Βόρειοι λόγω της αντίστασης των στρατευμάτων των Νοτίων. Ο αντισυνταγματάρχης Henry Pleasants διοικητής ενός συντάγματος που είχε αναπτυχθεί σε μια περιοχή εξόρυξης, πρότεινε την διάνοιξη σήραγγας κάτω από τις γραμμές των Νοτίων και την ανατίναξη του ορυχείου. Αυτό συνεπαγόταν μια σήραγγα μήκους 170 μέτρων, την μεγαλύτερη μέχρι τότε σε μήκος στρατιωτική σήραγγα, αλλά όχι τόσο μεγάλη για έμπειρους ανθρακωρύχους. Ο  στρατηγός Burnside, υποστήριξε το σχέδιο και κατάφερε να πείσει τον Grant ότι άξιζε να δοκιμάσουν.

George_G._Meade
George_G._Meade

Τα πράγματα ξεκίνησαν καλά και η σήραγγα χτίστηκε με επιτυχία. Ένα σώμα από ξεκούραστους στρατιώτες επελέγη για την επίθεση και εκπαιδεύθηκε προσεκτικά για το τι έπρεπε να πράξει μετά την έκρηξη. Όλα ήταν έτοιμα για τις 30 Ιουλίου. Στο σημείο αυτό όμως έγινε η μοιραία παρέμβαση από τον στρατηγό Meade. Η μεραρχία που είχε εκπαιδευθεί για την επίθεση περιελάμβανε μαύρους στρατιώτες οι οποίοι ήταν ξεκούραστοι, πρόθυμοι και έτοιμοι. Παρ’ όλα αυτά, στις 29 Ιουλίου ο Meade αποφάσισε ότι δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Ως κίνητρο είχε εν μέρει την έλλειψη εμπιστοσύνης στους μαύρους στρατιώτες και την ανησυχία ότι θα κατηγορηθεί εάν υφίσταντο μεγάλες απώλειες κατά την επίθεση.

James_Ledlie
James_Ledlie

Η μεραρχία αντικαταστάθηκε με μία από τις χειρότερες του Burnside και επί πλέον είχε ως διοικητή τον «πιθανότατα» αλκοολικό James Ledlie. Με τα σχέδιά του να διαταράσσονται, ο Burnside έχασε κάθε ενδιαφέρον για την επιχείρηση. Τα νέα στρατεύματα ήταν απροετοίμαστα για την επίθεση και θα πολεμούσαν χωρίς πραγματικό ηγέτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 30 Ιουλίου ο Ledlie επέλεξε να διευθύνει την επίθεση μέσα από αποθήκη στην οποία φυλασσόταν ρούμι.

Το ορυχείο εξερράγη το πρωί της 30ης Ιουλίου, προκαλώντας αυτό που προέβλεπε το σχέδιο, δηλαδή να δημιουργήσει ένα τεράστιο κρατήρα στις γραμμές των Νοτίων και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις να εκδηλωθεί μια καλά οργανωμένη επίθεση. Αντ’ αυτού, τα νεοεπιλεχθέντα στρατεύματα προχωρούσαν αργά και πολλοί από αυτούς έπεσαν μέσα στον κρατήρα!!! Οι Νότιοι είχαν πλέον το χρόνο που χρειάζονταν για να οργανώσουν αντεπίθεση. Τελικά η πολλά υποσχόμενη επίθεση των Βορείων, έληξε χωρίς αποτέλεσμα και κόστισε απώλειες 4.000 ανδρών.

David_Hunter
David_Hunter

Ο Grant όμως είχε αποδυναμωθεί λόγω μίας ακόμη αποτυχίας στην κοιλάδα Shenandoah. Αυτή τη φορά ήταν ο στρατηγός David Hunter ο οποίος μετά από πορεία μέχρι την κοιλάδα στο Lynchburg, ευρισκόμενος να  αντιμετωπίζει ένα μεγαλύτερο από το αναμενόμενο στρατό υπό τον Jubal Early, υποχωρεί δυτικά στην Δυτική Βιρτζίνια, αφήνοντας την κοιλάδα χωρίς στρατεύματα των Βορείων. Ο Jubal Early εκμεταλλευόμενος την ευκαιρία διέσχισε την κοιλάδα, πέρασε το Potomac και ξεκίνησε την δική του εισβολή προς βορρά, φθάνοντας κυριολεκτικά μέχρι την εξωτερική γραμμή άμυνας της Ουάσιγκτον. Ο Grant αναγκάζεται τότε να στείλει ένα από τα καλύτερα τμήματα του στρατού του, το 6ο σώμα, πίσω στην Ουάσιγκτον για να ενισχύσει την άμυνα. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ακόμα και μετά την υποχώρησαν του Early, το σώμα δεν επέστρεψε στην πρώτη γραμμή μάχης, παρά μόνον όταν ο Grant αποφάσισε να στείλει τον Sheridan στην κοιλάδα Shenandoah, με διαταγή να την καταλάβει.

Jubal Early
Jubal Early

O Grant ξεκίνησε μια σειρά επιθέσεων εναντίον των Νοτίων προς τα τέλη του 1864 και αρχές του 1865. Σιγά – σιγά οι γραμμές των Νοτίων ήσαν ανεπτυγμένες σε μήκος τριάντα πέντε μιλίων. Οι δύο στρατοί διαβίωσαν εντελώς διαφορετικούς χειμώνες. Οι άνδρες του Grant επωφελήθηκαν από ένα υπέροχο σύστημα τροφοδοσίας. Οι προμήθειες συγκεντρώνονταν σε προκαθορισμένο σημείο, στη μέση των γραμμών και διανέμονταν απρόσκοπτα σε όλο το φάσμα ανάπτυξης του στρατεύματος.

Philip Sheridan
Philip Sheridan

Αντίθετα, το στράτευμα του Lee άρχισε να εμφανίζει έλλειψη σε προμήθειες, για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, ο Grant σιγά-σιγά άρχισε να αποκόπτει τις γραμμές εφοδοασμού και προς τα τέλη Αυγούστου υπήρχε μόνο μια σιδηροδρομική γραμμή Petersburg – Southside, που οδηγούσε στην πόλη. Τον Ιανουάριο του 1865 η τελευταία πηγή εφοδιασμού μέσω θαλάσσης χάθηκε όταν έκλεισε το λιμάνι του Wilmington μετά την κατάληψη του οχυρού Fisher και η κατάσταση άρχισε να επιδεινώνεται όταν οι νίκες του Grant διαδέχονταν η μία την άλλη. Αρχικά η προέλαση του Sherman στην Ατλάντα αρχές Σεπτεμβρίου ήταν επιτυχής και από εκεί ξεκίνησε την πορεία του προς τη θάλασσα, φτάνοντας στην Σαβάνα μέχρι τέλος του έτους. Το φθινόπωρο του 1864 βρήκε τους Βόρειους να ελέγχουν την κοιλάδα Shenandoah και ο Sheridan επικράτησε του Early σε μια σειρά μαχών, φθάνοντας στο Cedar Creek στις 19 Οκτωβρίου 1864. Η καλύτερη πηγή προμηθειών του Lee είχε χαθεί.

Ήταν πλέον εμφανές ότι την άνοιξη ο στρατός των Νοτίων δεν θα ήταν σε θέση να διατηρήσει τις ήδη εκτεταμένες γραμμές άμυνας. Ο Lee τότε σκέφτηκε ένα σχέδιο που ήλπιζε ότι θα σώσει την κατάσταση. Αντί να περιμένει την επίθεση του Grant, θα επιτίθετο αυτός στο κέντρο των γραμμών του Grant ελπίζοντας ότι θα αναγκαζόταν να συμπτύξει τις γραμμές του, δίδοντας την ευκαιρία στους Νοτίους να βγουν από τα χαρακώματα στο Richmond και Petersburg.

Μόλις απαλλασσόταν από την πίεση του Grant, θα κατευθυνόταν νότια για να ενωθεί με τις δυνάμεις που είχαν συγκεντρωθεί στη Βόρεια Καρολίνα υπό τον Joseph Johnston για να αντιταχθούν στον Sherman. Οι ενισχυένες δυνάμεις θα νικούσαν τον Sherman και τότε θα επέστρεφαν βόρεια για να αντιμετωπίσουν τον Grant. Το τι θα έπραττε όμως ο στρατός στο Potomac κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δεν είναι σαφές.

Το σχέδιο του Lee όμως απέτυχε σχεδόν εξ’ αρχής. Στις 25 Μαρτίου ξεκίνησε η επίθεση, και κατάφερε να καταλάβει το οχυρό Stedman, που κατείχαν οι Βόρειοι ανατολικά της Petersburg. Ωστόσο, μια γρήγορη αντεπίθεση της Ένωσης ανέκτησε όλο το χαμένο έδαφος, καθώς και έδαφος από την πρώτη γραμμή των Νοτίων. Ο Lee έχασε 5.000 άνδρες, έναντι 2.000 ανδρών που απώλεσε ο Grant.

Η κατάσταση επρόκειτο να επιδεινωθεί. Η αποτυχία στο οχυρό Stedman σήμαινε ότι ο Lee ήταν πλέον πολύ αδύναμος για να κρατήσει τις γραμμές του, όμως συνέχισε με το σχέδιό του, ελπίζοντας να «ξεγλιστρήσει» από την αριστερή πτέρυγα του Grant και να διαφύγει νότια. Προκειμένου να έχουν κάποια πιθανότητα επιτυχίας, οι άνδρες του Lee έπρεπε να διαθέτουν προμήθειες τουλάχιστον μιας εβδομάδας σε τρόφιμα, ώστε να μπορούν να κινηθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Ενώ λοιπόν ο Lee προσπαθούσε να συγκεντρώσει τις προμήθειες………….ο Grant χτύπησε.

George Pickett
George Pickett

Έστειλε μια δύναμη υπό τον Sheridan να πλαγιοκοπήσει την δεξιά πλευρά του Lee ο οποίος απήντησε στέλνοντας 10.000 άνδρες υπό τον στρατηγό Pickett να αποκρούσουν την επίθεση και να διαφυλάξουν την Νότια σιδηροδρομική γραμμή η οποία αποτελούσε οδό διαφυγής. Την 1η Απριλίου οι άνδρες του Sheridan διέσπασαν τις γραμμές των Νοτίων στο Five Forks και ο Pickett έχασε τουλάχιστον το ήμισυ των ανδρών του, ενώ η σιδηροδρομική γραμμή αποκόπηκε. Οι πιθανότητες διαφυγής του Lee προς νότο μειώνονταν συνεχώς.

Τρίτη μάχη του Ρetersburg
Τρίτη μάχη του Ρetersburg

Η μακρόχρονη υπεράσπιση του Petersburg και του Richmond πλησίαζε στο τέλος. Νωρίς το πρωί της 2ας Απριλίου ο Grant ξεκίνησε ολομέτωπη επίθεση και οι γραμμές άμυνας του Lee ήταν πάρα πολύ «λεπτές» για να την σταματήσουν. Λίγες ώρες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, ο Lee αναγκάστηκε να τηλεγραφήσει στο Richmond με την είδηση ότι δεν μπορούσε πλέον να κρατήσει την πόλη. Έντεκα μήνες μετά την έναρξη της εκστρατείας οι πόλεις Wilderness, Richmond και Petersburg έπεσαν. Τα απομεινάρια του στρατού των Νοτίων ξεκίνησαν μια απελπισμένη πορεία δυτικά, η οποία επρόκειτο να καταλήξει στο Δικαστικό Μέγαρο του Appomattox όπου έγινε και η τελική μάχη.

Βιβλιογραφία

Earl J. Hess «Trench Warfare Under Grant and Lee: Field Fortifications in the Overland Campaign» (2007).

Frances H. Kennedy «The Civil War Battlefield Guide» (1998).

William C. Davis «The Commanders of the Civil War» (1999)

Advertisements