Κουμπλάϊ Χαν………ο σοφός αυτοκράτωρ (1215 – 1294)

Στο εξώφυλλο απεικονίζεται άγαλμα του Κουμπλάϊ Χαν στην πλατεία Sükhbaatar στο Ulan Bator πρωτεύουσα της Μογγολίας, το οποίο μαζί με τα αγάλματα του Τζένγκις Χαν και Ογκεντέϊ Χαν συνθέτουν το σύμπλεγμα των επιφανών Μογγόλων αυτοκρατόρων.

Γράφει ο Χείλων

Ο Κουμπλάϊ Χαν ήταν ο 5ος Μεγάλος Χαν της Μογγολικής Αυτοκρατορίας (1260-1294) και ιδρυτής της δυναστείας Γιουάν της Κίνας. Ανεδείχθη σε αυτοκράτορα της Κίνας όταν κατέκτησε την Νότια Κίνα που ανήκε στην δυναστεία Σονγκ, κάνοντας το τελευταίο βήμα στις προσπάθειες των Μογγόλων να κυβερνήσουν την αχανή χώρα. Με αυτήν την κατάκτηση κατέστη άρχων όλων των Μογγολικών κτήσεων ήτοι της Χρυσής Ορδής στη νότια Ρωσία – του 2ου Χανάτου της Περσίας και όλων των περιοχών που ανήκαν παραδοσιακά σε Μογγόλους πρίγκιπες.

Ιστορικό

Πριν την εποχή του Τζένγκις Χαν, οι Μογγόλοι ήσαν μια ημιβάρβαρη ομάδα νομαδικών φυλών, η οποία μέχρι τότε ήταν ιστορικά ασήμαντη. Οι πολιτιστικές παραδόσεις τους ήσαν πρωτόγονες και είχαν μικρή εμπειρία στις οικονομικές δραστηριότητες, πλην ορισμένων οργανωμένων αποστολών κυνηγιού και κτηνοτροφίας. Στην πραγματικότητα λίγα χρόνια πριν την γέννηση του Κουμπλάϊ Χαν, οι Μογγόλοι παρέμεναν αναλφάβητοι και δεν έδιδαν μεγάλη σημασία σε αρχές πολιτειακής οργάνωσης και οικοδόμησης του έθνους.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως αυτή του Κουμπλάϊ Χαν (επίσης γνωστός ως Σέτσεν Χαν ή «σοφός Χαν») οι Μογγόλοι κυβερνήτες φαίνεται ότι θεωρούσαν την εξουσία ως προσωπική κατοχή και ευκαιρία για προσωπικό κέρδος, χωρίς σκέψεις να επεκτείνουν την επιρροή τους ή να δημιουργήσουν μια αυτοκρατορία, με αποτέλεσμα να μην καταφέρουν να θεμελιώσουν σταθερό κράτος. Επιπρόσθετα οι Μογγόλοι ανέλαβαν την εξουσία στην Κίνα, όπως και σε άλλα μέρη, με ωμή βία χωρίς να ενσωματώσουν τις υφιστάμενες πολιτικές δομές της χώρας. Χαρακτηριστικά ένας από τους συμβούλους του Κουμπλάι Χαν είχε πεί κάποτε στον αυτοκράτορα: «Έχω ακούσει ότι κάποιος μπορεί να κατακτήσει μια αυτοκρατορία ιππεύοντας άλογο, αλλά ουδείς μπορεί να κυβερνήσει ιππεύοντας» ένα αξίωμα που ο Κουμπλάϊ ενστερνίσθηκε κατά την διάρκεια της βασιλείας του. Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτή η πολιτική ανεπάρκεια συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην σχετικά ταχεία κατάρρευση της Μογγολικής αυτοκρατορίας.

Η άνοδος στην εξουσία

Ο Κουμπλάϊ ήταν ο τέταρτος γιος του Τολούι και εγγονός του Τζένγκις Χαν (1165-1227) ιδρυτού της αυτοκρατορίας των Μογγόλων. Όντας δυνατός, ατρόμητος και έξυπνος ο Κουμπλάϊ ακολουθούσε τον πατέρα του στις μάχες και σε ηλικία 12 ετών ήταν ένας έμπειρος ιππέας και η φήμη του ως πολεμιστή μεγάλωνε με την πάροδο του χρόνου. Ήταν 17 ετών όταν πέθανε ο πατέρας του, αλλά μέχρι τότε δεν είχε αρχίσει να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και επέκταση της Μογγολικής αυτοκρατορίας μέχρι το 1251, σε ηλικία περίπου 35 ετών. Εκείνη τη χρονιά, ο αδελφός του Μόνγκε έγινε Μεγάλος Χαν και στον Κουμπλάϊ δόθηκε ο έλεγχος των Κινεζικών εδαφών στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας.

Τζένγκις Χαν
Τζένγκις Χαν

Έχοντας τα ηνία της αυτοκρατορίας, ο Μόνγκε αποφάσισε να ολοκληρώσει την κατάκτηση της Δυναστείας Σόνγκ (η Δυναστεία Σόνγκ αποτελεί επίσης περίοδο της Κινεζικής ιστορίας από το 960 έως το 1279) και να υποτάξει την Περσία. Από την πλευρά του, ο Κουμπλάϊ τέθηκε επικεφαλής των αποστολών με στόχο την ενοποίηση της Κίνας υπό τον νέο αυτοκράτορα των Μογγόλων. Έχοντας μια εκτίμηση της Κινεζικής νοοτροπίας, οργάνωσε μια ομάδα Κομφούκιων Κινέζων συμβούλων για την εισαγωγή μεταρρυθμίσεων στην επικράτειά του. Η στάση του σχετικά με το ρόλο και τη δομή της κυβέρνησης διαμορφώθηκε από τις σοφές εισηγήσεις των εν λόγω συμβούλων οι οποίοι τον έπεισαν για την αναγκαιότητα αλληλεξάρτησης μεταξύ κυβερνήτη και πολιτών, ενισχύοντας την τάση του Κουμπλάϊ προς τον ανθρωπισμό και την φιλοσοφία. Αυτή η προσέγγιση, δηλαδή η προώθηση της φιλοσοφίας, της πολιτισμένης συμπεριφοράς, ήταν μια μεγάλη απόκλιση από τον τρόπο σκέψης των Μογγόλων, σε σχέση με τις μεθόδους που χρησιμοποιούνταν από τον Τζένγκις Χαν και τους συγχρόνους του Κουμπλάϊ, όταν επί παραδείγματι μετά την κατάληψη μιας πόλης ή εδάφους, ακολουθούσε η πλήρης καταστροφή και η σφαγή του πληθυσμού.

Το 1257, ο Μόνγκε δυσαρεστημένος με την εξέλιξη του πολέμου κατά της Κινεζικής δυναστείας Σονγκ, ηγείται εκστρατείας στην δυτική Κίνα, με αποτέλεσμα τον Αύγουστο του 1259 να σκοτωθεί και ο νεότερος αδελφός του Αριγκτζέ να καταστρώνει σχέδια διαδοχής. Όταν ο Κουμπλάϊ πληροφορήθηκε τα σχέδια του Αριγκτζέ, πραγματοποίησε συνέλευση, κατά την οποία εξελέγη ομόφωνα Χαν σε διαδοχή του Μόνγκε. Δέκα ημέρες αργότερα, ο ίδιος ανακοινώνει την διαδοχή του με μια ανακοίνωση γραμμένη στην κλασική Κινέζικη γλώσσα. Ωστόσο, επειδή εκείνη την εποχή η πρωτογένεια δεν ήταν αναγνωρισμένη προϋπόθεση διαδοχής (ο Κουμπλάϊ ήταν μεγαλύτερος) ο Αριγκτζέ αυτοανακηρύσσεται Χαν, αγνοώντας την δήλωση του Κουμπλάϊ.

Το 1264, ο Κουμπλάϊ νικά τον Αριγκτζέ ο οποίος μετά από δύο χρόνια πεθαίνει. Ωστόσο, η αμφισβήτηση της βασιλείας του Κουμπλάϊ δεν έληξε με τον θάνατο του Αριγκτζέ, καθώς ορισμένες οικογενειακές φατρίες έγειραν επανειλημμένα αξίωση στο θρόνο, χωρίς ωστόσο ο Κουμπλάϊ να απειληθεί, καθότι όλες οι προσπάθειες απέβησαν άκαρπες.

Η περίοδος βασιλείας

Κορυφαίο επίτευγμα του Κουμπλάϊ Χαν, θεωρείται η αποκατάσταση της ενότητας στο εσωτερικό της Κίνας, μιας χώρας που είχε διασπαστεί μετά το τέλος της δυναστείας των Τανγκ και η οποία έληξε το 901 μ.Χ. Το σημαντικότερο βήμα που έγινε για να ενοποιήσει την Κίνα ήταν η κατάκτηση της δυναστείας Σονγκ στην νότια περιοχή, ένα επίτευγμα που υλοποιήθηκε μετά από αρκετά έτη μαχών και συγκρούσεων.

Δυναστεία Yuan
Δυναστεία Yuan

Ο Κουμπλάϊ μπορεί αρχικά να μην είχε την πρόθεση να κυβερνήσει πέραν της περιοχής του στην βόρεια Κίνα, αφήνοντας φαινομενικά στην δυναστεία των Σονγκ τον έλεγχο της Νότιας Κίνας, αλλά η κακομεταχείριση των διπλωματών που είχε στείλει τον έπεισε ότι οι Σόνγκ πρέπει να αντιμετωπιστούν με αποφασιστικότητα και την εκδήλωση στρατιωτικών ενεργειών, οι οποίες άρχισαν το 1267. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1276, οι δυνάμεις του Κουμπλάϊ συλλαμβάνουν τον νεαρό αυτοκράτορα των Σόνγκ, αλλά η αντίσταση των τελευταίων πιστών οπαδών του Κινέζου αυτοκράτορα καθυστερούν μέχρι το 1279, την ούτως ή άλλως αναπόφευκτη πτώση της δυναστείας.

Ο Κουμπλάϊ προβλέποντας την επιτυχία του, οκτώ χρόνια νωρίτερα, είχε δώσει στην δυναστεία του την ονομασία «Τα Γιάν» ή αλλιώς «Μεγάλη Καταγωγή». Η μεγάλη διάρκεια της βασιλείας του Κουμπλάϊ οφείλεται στο γεγονός ότι μετά την ανατροπή των Σόνγκ άλλαξε εκ βάθρων η δομή – οι αρχές και το σύστημα εξουσίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόοδο και τον πολιτισμό.

Με την Κίνα υποταγμένη, η σφαίρα επιρροής των Μογγόλων είχε επεκταθεί σημαντικά, αλλά ο Κουμπλάϊ, σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει την περιφερειακή κυριαρχία της Κίνας, ενεπλάκη σε δαπανηρούς, άστοχους και τελικά άκαρπους πολέμους με περιφερειακά βασίλεια, όπως η Βιρμανία, η Ινδοκίνα και η Ιαπωνία τα οποία επέφεραν καταστροφικές ήττες στους Μογγόλους. Ιδιαίτερα καταστροφική ήταν η εκστρατεία στην Ιαπωνία, καθώς οι κακές καιρικές συνθήκες και η Ιαπωνική αντίσταση κατέστρεψαν όλες σχεδόν τις δυνάμεις του Κουμπλάϊ. Παρά τις βαριές απώλειες σε αυτές τις μάχες, ο Κουμπλάϊ δεν αποθαρρύνθηκε και οι εκστρατείες συνεχίστηκαν αμείωτες έως ότου τερματισθούν από τους διαδόχους του.

Στο εσωτερικό της χώρας, οι προσπάθειες του απέδωσαν καρπούς και οι μεταβάσεις έγιναν σχετικά ομαλά. Οι Μογγόλοι υιοθέτησαν την διπλωματική τακτική του διαίρει και βασίλευε, με τους Μογγόλους και Κεντρασιάτες να διαβιούν χωριστά από τους Κινέζους, ο τρόπος ζωής των οποίων παρέμεινε αμετάβλητος. Η ενοποίηση υπήρξε ιδιαίτερα εντυπωσιακή διότι ο Κουμπλάϊ ήταν ένας βάρβαρος, νομάς κατακτητής, το οποίο σημαίνει ότι υπερέβη τις ιστορικές επιτυχίες των προκατόχων του και τα εκάστοτε προβλήματα προσαρμογής. Είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμη και στην επίσημη Κινεζική ιστοριογραφία, ο Κουμπλάι Χαν αντιμετωπίζεται με μεγάλο σεβασμό.

Πυροβόλο της δυναστείας Yuan.
Πυροβόλο της δυναστείας Yuan.

Όπως και οι προηγούμενοι ηγεμόνες των Μογγόλων, ο Κουμπλάϊ ήταν θρησκευόμενος και γνωστός για την ανοχή του στις διαφορετικές θρησκείες, καθώς και την εκχώρηση προνομίων στις «αγαπημένες» του αιρέσεις. Τα εν λόγω θρησκευτικά στοιχεία απαλλάσσονταν από την φορολογία και οι Βουδιστικοί ναοί κατείχαν μεγάλες εκτάσεις και αγρότες οι οποίοι τις καλλιεργούσαν επ’ ωφελεία τους. Πληθυσμιακά οι Μογγόλοι αποτελούσαν μειοψηφία, αλλά διατηρούσαν την εξουσία, διαιρώντας τον υπόλοιπο πληθυσμό σε τέσσερις κοινωνικές τάξεις: τους Μογγόλους, τους Κεντρασιάτες, τους βόρειους Κινέζους και Κορεάτες και τους νότιους Κινέζους. Οι πρώτες δύο κατηγορίες, στην κορυφή της πυραμίδας εξουσίας, απολάμβαναν εκτεταμένα προνόμια, η τρίτη κατηγορία κατείχε σχεδόν ουδέτερη θέση και η τέταρτη η οποία ήταν η πολυπληθέστερη και προερχόταν από την δυναστεία Σόνγκ, είχε ουσιαστικά αποκλειστεί από τον δημόσιο βίο και χρησιμοποιούνταν ως εργάτες στα δημόσια έργα.

Όσοι ανήκαν στην τέταρτη κατηγορία έγιναν σταδιακά φτωχότεροι, καθώς το εμπόριο ασκούνταν προς το συμφέρον μιας προνομιούχας, συνήθως αλλοδαπής, εμπορικής τάξης και όχι για την κοινότητα στο σύνολό της. Επίσης καθιερώθηκαν ξεχωριστά συστήματα δικαίου τόσο για τους Κινέζους όσο και για τους Μογγόλους. Κατά ειρωνικό τρόπο, ενώ η πλειονότητα υπέφερε από φτώχεια, ο Κουμπλάϊ ετιμάτο για τη χρήση του χαρτονομίσματος. Παρόλο που οι προκάτοχοι της δυναστείας των Σόνγκ είχαν εφεύρει την χρήση χάρτινων νομισμάτων, ο Κουμπλάϊ ήταν αυτός που την καθιέρωσε ως τον μοναδικό τρόπο συναλλαγής. Αυτή η καινοτομία προέκυψε λόγω ανάγκης, επειδή ο χαλκός ήταν πολύ σπάνιος ώστε να κατασκευάσουν μεταλλικό νόμισμα σε εποχή άνθησης του εμπορίου και οι μεγαλύτερες ποσότητες χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή αγαλμάτων και άλλων αντικειμένων.

Αν και τιμάται ως Κινέζος αυτοκράτορας, ο Κουμπλάϊ συνέβαλλε τα μέγιστα στον σχηματισμό της πολιτικής «ραχοκοκαλιάς» των Μογγόλων. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της πολιτικής θεωρίας που είναι γνωστή ως η «διπλή αρχή» και εκφράζει την ισοτιμία της Εκκλησίας και του Κράτους σε πολιτικά ζητήματα, αποδίδεται στην Κουμπλάϊ και έναν σύμβουλό του. Η θεωρία αυτή απετέλεσε το θεμέλιο του Συντάγματος της θεοκρατικής μοναρχίας η οποία καθιερώθηκε περίπου 630 χρόνια αργότερα, το 1911, όταν η Μογγολία απέκτησε την ανεξαρτησία της από την Κίνα.

Ο Μάρκο Πόλο

Ο Μάρκο Πόλο ταξιδεύοντας μαζί με τον πατέρα του Niccolo και τον θείο του Maffeo έφθασαν στο Χανμπαλίκ (Πεκίνο) και συναντήθηκε με τον Κουμπλάι Χαν στο θερινό παλάτι Xanadu, ένα επιβλητικό οικοδόμημα από μάρμαρο και χρυσό, το οποίο κυριολεκτικά μάγεψε τον νεαρό Μάρκο. Ο Χαν υποδέχθηκε θερμά την οικογένεια Πόλο και μάλιστα πρότεινε στους Niccolo και Maffeo να γίνουν μέλη της αυλής του. Ο ίδιος ο Μάρκο εμβάθυνε στον Κινεζικό πολιτισμό, μαθαίνοντας γρήγορα την γλώσσα και τα έθιμα με αποτέλεσμα να εντυπωσιάσει τον Χαν ο οποίος του ανέθεσε τα καθήκοντα του ειδικού απεσταλμένου.

Μάρκο Πόλο
Μάρκο Πόλο

Η θέση αυτή επέτρεψε στον Πόλο να ταξιδέψει στα πέρατα της Ασίας σε μέρη όπως το Θιβέτ, η Βιρμανία και η Ινδία, χώρες τις οποίες οι Ευρωπαίοι δεν είχαν ξαναδεί. Με τα χρόνια, ο Μάρκο ανέλαβε αξιώματα όπως κυβερνήτης μιας μεγάλης Κινεζικής πόλης, έφορος στην Yanzhou και επίσημο μέλος του Συμβουλίου Επικρατείας του Χαν.

Μέσω αυτών των προνομίων ο Μάρκο Πόλο κατέστη κοινωνός των πολιτιστικών συνηθειών της Κίνας, του μεγάλου πλούτου και της πολύπλοκης κοινωνικής δομής. Είχε εντυπωσιαστεί με επιτεύγματα όπως το χαρτονόμισμα ως μέσο οικονομικών συναλλαγών της αυτοκρατορίας, το αποτελεσματικό σύστημα επικοινωνίας, την καύση του άνθρακα, την πυρίτιδα, την πορσελάνη και αποκαλούσε το Xanadu «το μεγαλύτερο παλάτι που υπήρξε ποτέ».

Απόγονοι

Chabi Khatun αυτοκράτειρα των Μογγόλων
Chabi Khatun αυτοκράτειρα των Μογγόλων

Ο Κουμπλάι αρχικά παντρεύτηκε την Tegulen η οποία όμως πέθανε σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια παντρεύτηκε την Chabi Khatun η οποία υπήρξε η πλέον αγαπημένη αυτοκράτειρά του. Μετά το θάνατό της το 1281, ο Κουμπλάϊ παντρεύτηκε την εξαδέλφη της Nambui, κατά πάσα πιθανότητα κατόπιν επιθυμίας της Chabi

Οι απόγονοι που απέκτησε ήσαν οι κάτωθι:

Ο Dorji ο οποίος διετέλεσε Γραμματέας και επικεφαλής Στρατιωτικών Σχέσεων, αλλά σύντομα αρρώστησε και πέθανε σε νεαρή ηλικία.

Ο Zhenjin ο οποίος ήταν πατέρας του Τεμούρ Χαν διαδόχου του Κουμπλάϊ.

Ο Manggala ο οποίος διετέλεσε αντιβασιλέας στο Shaanxi.

Ο Nomukhan

Ο Khungjil

Ο Aychi

Ο Saqulghachi

Ο Qughchu

Ο Toghan οδήγησε τον Μογγολικό στρατό στην Μπούρμα και το Βιετνάμ.

Ο Khulan-temur

Ο Tsever

Η Khutugh beki η οποία παντρεύτηκε τον βασιλέα Chungnyeol και έγινε αυτοκράτειρα της Goryeo (Κορέας)

Ο Κουμπλάϊ είχε ακόμα έναν γιό και δύο κόρες τα ονόματα των οποίων παραμένουν άγνωστα.

Πορτραίτο του Κουμπλάϊ Χαν σε νεαρή ηλικία φιλοτεχνημένο από τον Anige, ο οποίος καταγόταν από το Νεπάλ και ήταν στην αυλή του Κουμπλάϊ
Πορτραίτο του Κουμπλάϊ Χαν σε νεαρή ηλικία φιλοτεχνημένο από τον Anige, ο οποίος καταγόταν από το Νεπάλ και ήταν στην αυλή του Κουμπλάϊ

Επίλογος

Ο Κουμπλάι Χαν, μαθαίνοντας από τα λάθη των προκατόχων του, έγινε ο μακροβιότερος κυβερνών Χαν της Μογγολικής αυτοκρατορίας και ένας από τους πλέον αγαπητούς ηγέτες, τόσο των Μογγόλων όσο και των Κινέζων. Στα απομνημονεύματά του ο Μάρκο Πόλο περιγράφει τον Κουμπλάϊ ως υπόδειγμα παγκόσμιου κυρίαρχου, με κοινές ανθρώπινες αδυναμίες. Όπως αναφέρει, η αγάπη και ο σεβασμός του Κουμπλάϊ στον Κινεζικό τρόπο ζωής τον ανέδειξαν σε λαοφιλή και αγαπητό ηγέτη. Οι ενέργειες του όμως είχαν ως αποτέλεσμα να ατονίσουν τα Μογγολικά συμφέροντα επ’ ωφελεία της Κίνας, ώστε με την κατάρρευση της δυναστείας του Κουμπλάϊ, την τελευταία της Μογγολικής αυτοκρατορίας, οι Μογγόλοι αποχώρησαν και έκτοτε ουδέποτε διαδραμάτισαν κάποιο σημαντικό ιστορικό ρόλο.

Συμπερασματικά ο Κουμπλάϊ υπήρξε ένας διορατικός ηγέτης ο οποίος εξασφάλισε στον λαό του οργάνωση και πολιτισμό, τοποθετώντας τα θεμέλια για την μετέπειτα ιστορική του συνέχεια. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο που ως κατακτητής λατρεύτηκε από τους κατακτηθέντες Κινέζους οι οποίοι τον ανέδειξαν σε ιδρυτή του κράτους τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s