γράφει ο Χείλων

Ο Ρόμπερτ Έντουαρντ Λη κατεγράφη στην ιστορία ως επιφανής ηγέτης – υπόδειγμα αξιωματικού και τζέντλεμαν. Διέθετε επιβλητικό παράστημα καθώς είχε ύψος σχεδόν δύο μέτρα και ήταν ευπαρουσίαστος με μαύρα μάτια και περιποιημένη γκρίζα γενειάδα και μουστάκι. Απετέλεσε σύμβολο του αγώνα της Συνομοσπονδίας καταλαμβάνοντας ξεχωριστή θέση στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Είναι αξιοσημείωτο ότι όταν ανέλαβε την διοίκηση στρατού της Βόρειας Βιρτζίνια την 1^η Ιουνίου 1862 σε ηλικία 55 ετών δεν είχε διοικήσει μονάδα μεγαλύτερη από τέσσερις ίλες ιππικού, όμως η έλλειψη εμπειρίας δεν τον εμπόδισε να ηγηθεί του σημαντικότερου στρατού της Ομοσπονδίας επί τρία χρόνια με πρωτόγνωρα αποτελέσματα σε σχέση με τα μέσα που διέθετε.

Βιογραφικό

Γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 1807 στο Στράτφορντ της πολιτείας Βιρτζίνια. Ήταν ο τρίτος γιος του Χάρι Λη, ο οποίος υπηρέτησε ως διοικητής ιππικού κατά τη διάρκεια της Αμερικανικής επανάστασης. Η μητέρα του Αν Χιλ Κάρτερ Λη τον ανέθρεψε διδάσκοντας του υπομονή, αυτοέλεγχο και πειθαρχία, αρχές που τον χαρακτήριζαν καθ’ όλη την διάρκεια του βίου του. Οι διαδοχικές επαγγελματικές αποτυχίες του πατέρα του, γιγαντώνουν την αποφασιστικότητά του να βαδίσει τον δρόμο της επιτυχίας, αλλά οδηγούν την οικογένεια στην φτώχεια οπότε και αναγκάζονται να μετακομίσουν στην Αλεξάνδρεια της Βιρτζίνια, όπου ο Ρόμπερτ πέρασε μεγάλο μέρος της εφηβείας του.

Ο Λη φοιτά στο Ουέστ Πόιντ το 1825 και αναδεικνύεται σε υπόδειγμα δοκίμου καθώς αποφοιτά το 1829 με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού μηχανικού στην δεύτερη θέση, με την ένδειξη «ουδέν μεμπτόν» κάτι το οποίο αποτελεί ρεκόρ μέχρι σήμερα. Κατόπιν συμμετέχει στα οχυρωματικά έργα της προβλήτας του Σαίντ Λούις και εργάζεται στα παράκτια οχυρά του Μπράουνσβαϊκ και της Σαβάννα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου παντρεύεται την Μαίρη Κάστις εγγονή του Τζόρτζ Ουάσιγκτον και της Μάρθα Κάστις Ουάσιγκτον. Το 1836 προάγεται σε υπολοχαγό και δύο χρόνια αργότερα σε λοχαγό μηχανικού.  Εκτός από τα έργα στα οποία συμμετείχε, υπηρέτησε επίσης για ένα χρόνο ως προϊστάμενος μηχανικού στην Ουάσιγκτον.

Το 1845 ξεσπά ο πόλεμος μεταξύ Αμερικής και Μεξικού και το 1846 τοποθετείται στο Σαν Αντόνιο Τέξας ως βοηθός μηχανικός στο στράτευμα του στρατηγού Τζον Γουλ. Στον Λη ανατίθεται να χαρτογραφήσει την περιοχή για την προώθηση στρατευμάτων και κατόπιν να οδηγήσει τμήμα αυτών στη μάχη, δεξιότητες που θα του φανούν χρήσιμες τα επόμενα δεκαέξι χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου γνώρισε αξιωματικούς με τους οποίους επρόκειτο να είναι συμπολεμιστής, αλλά και αντίπαλος στον Εμφύλιο, όπως οι Τζείμς Λόνγκστριτ, Τόμας Τζάκσον, Τζόρτζ Πίκετ και o Οδυσσέας Γκράντ.

Ο Λη ως λοχαγός διακρίθηκε στην Μπουένα Βίστα τολμώντας μια θαρραλέα αναγνώριση των εχθρικών θέσεων. Κατόπιν μετατέθηκε στην  εκστρατεία της Βέρα Κρούζ όπου έκανε καλή εντύπωση στον στρατηγό Ουίνφιλντ Σκοτ, ο οποίος επίσης καταγόταν από την Βιρτζίνια, λόγω του ήθους, του επαγγελματισμού και των δεξιοτήτων του. Ο Σκοτ ανήκε στην παλαιά σχολή αξιωματικών και συμπάθησε αμέσως τον ευγενή λοχαγό, ο οποίος είχε ως πρότυπο τον Τζόρτζ Ουάσιγκτον και προσπαθούσε να μιμηθεί τον ήρωά του. Ο Λη συνέχισε να αποκτά φήμη κατά την διάρκεια της εκστρατείας στην πόλη του Μεξικού, όταν εντόπισε το βαρύ πυροβολικό του εχθρού, παρέχοντας πληροφορίες για την εξουδετέρωσή του, εξασφαλίζοντας την νίκη στο Σέρο Γκόρντο (18 Απριλίου 1847) μάχη στην οποία τραυματίσθηκε ελαφρά.

Ο Λη επέστρεψε από τον πόλεμο του Μεξικού ως μηχανικός του στρατού και του απονεμήθηκε ο επίτιμος βαθμός του συνταγματάρχη λόγω των διακεκριμένων πράξεων. Τα επόμενα χρόνια τα πέρασε στο Φόρτ Κάρολ της Βαλτιμόρης, έως το 1852 όταν έστω και απρόθυμα, αποδέχθηκε τη θέση του Επόπτη Σπουδών στο Ουέστ Πόιντ, ενώ όσο ήταν σε αυτήν την θέση επέφερε πολλές βελτιώσεις στο πρόγραμμα σπουδών και τις διδακτικές μεθόδους. Τον Μάρτιο του 1855 προήχθη σε αντισυνταγματάρχη και του ανατέθηκε η διοίκηση του 2^ου συντάγματος  ιππικού στο Τέξας, από τον μετέπειτα πρόεδρο της Συνομοσπονδίας, Τζέφερσον Ντέιβις. Το χρονικό διάστημα όμως μεταξύ 1857-1859 αναγκάζεται να απουσιάσει από το Σύνταγμα λόγω οικογενειακών προβλημάτων και σοβαρής ασθένειας της συζύγου του. Μεταξύ Φεβρουαρίου 1860 και 1861, του ανατέθηκε η διοίκηση του Στρατιωτικού Τμήματος του Τέξας.

Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο δεν έτρεφε ιδιαίτερη συμπάθεια στις αποσχιστικές τάσεις, αλλά πιεζόμενος παραδέχθηκε ότι αν αναγκαζόταν να επιλέξει θα ήταν με την πλευρά της Βιρτζίνια. Τον Φεβρουάριο 1861 ο Γουίφιλντ Σκοτ τον καλεί στην Ουάσιγκτον. Τον Μάρτιο γίνεται διοικητής στο 1^ο σύνταγμα ιππικού και ήταν πλέον προφανές ότι σε περίπτωση σύρραξης θα αναλάμβανε υψηλή θέση διοίκησης. Ενώ περνούσε τον περισσότερο χρόνο του στην Ουάσιγκτον αποφασίζει να μετακομίσει στο μέγαρο Κάστις μετέπειτα γνωστό ως Κάστις-Λη Μεμόριαλ και το οποίο σήμερα έχει θέα στο στρατιωτικό νεκροταφείο του Άρλινγκτον. Έτσι ο συνταγματάρχης Λη ήταν διαθέσιμος να καταστείλει μια πιθανολογούμενη εξέγερση στο Harper’s Ferry της Βιρτζίνια, τόπο του οπλοστασίου των ΗΠΑ, όπου με βοηθό τον υπολοχαγό Τζέιμς Στούαρτ και ένα απόσπασμα από πεζοναύτες, μεταβαίνουν σιδηροδρομικώς και συλλαμβάνουν τον ρεφορμιστή Τζον Μπράουν και τους οπαδούς του.

Τον Απρίλιο του προσφέρθηκε επισήμως η αρχηγία του στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών. Σημειώνεται ότι η ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική αν δεν είχε αρνηθεί, εξηγώντας στον Σκοτ, ότι δεν μπορούσε να στραφεί εναντίον των Νοτίων Πολιτειών. Ο Σκοτ απάντησε ότι η παραίτησή του ήταν η μόνη απάντηση και στις 25 Απριλίου 1861 παραιτείται επισήμως μετά την είδηση της ανεξαρτητοποίησης της Βιρτζίνια και την έναρξη του Αμερικανικού εμφυλίου πολέμου.

Στην υπηρεσία της Συνομοσπονδίας

Ο Λη ορίζεται διοικητής των στρατιωτικών δυνάμεων της πολιτείας Βιρτζίνια αμέσως μετά την παραίτησή του, οργανώνοντας με επιδεξιότητα την κινητοποίηση της πολιτοφυλακής και την οχύρωση στρατηγικών σημείων, χρησιμοποιώντας την εμπειρία του. Τον Αύγουστο του 1861 προάγεται σε στρατηγό και διορίζεται στρατιωτικός σύμβουλος του προέδρου Ντέιβις. Οι εννέα όμως μήνες που ακολούθησαν υπήρξαν απογοητευτικοί, καθότι ενώ διέθετε υψηλό τίτλο, στην ουσία είχε ελάχιστη δύναμη, ενώ η οργάνωση της Ομοσπονδίας βρισκόταν σε χαοτική κατάσταση, καθιστώντας κάθε συντονισμένη δράση σχεδόν αδύνατη. Αρχικά ο Λη βρέθηκε «εγκλωβισμένος» στην προσωπική σύγκρουση μεταξύ του προέδρου Τζέφερσον Ντέιβις και του στρατιωτικού διοικητή του Νότου Τζόζεφ Τζόνστον, αλλά τον Μάιο ο Τζόνστον τραυματίζεται και την θέση του αναλαμβάνει ο Λη ο οποίος μετονομάζει τον στρατό σε στρατό της βόρειας Βιρτζίνια.

Αρχικά ο Λη βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση, καθότι ο στρατηγός Μακλέλαν της Ένωσης (στρατός των Βορείων) απειλούσε το Ρίτσμοντ με 100.000 άνδρες (εκστρατεία της Χερσονήσου) ενώ ακόμη τρείς στρατοί απειλούσαν τον στρατηγό Τζάκσον στην κοιλάδα Σεναντόα και ακόμα ένας περίμενε να υποστηρίξει τον Μακλέλαν στον ποταμό Ραπαχάνοκ. Ο Λη ανακαλεί τον Τζάκσον ώστε να αντιμετωπίσουν ενωμένοι την επίθεση, ενώ ταυτόχρονα αναθέτει στον στρατηγό Μαγκρούντερ να κρατήσει τις δυνάμεις των Βορείων μακριά από το Richmond. Ο Τζάκσον οπισθοχωρεί από την κοιλάδα Σεναντόα μαχόμενος και ενώνει τις δυνάμεις του με αυτές του Λη, για την επίθεση στα τέλη Ιουνίου, γνωστή ως μάχη των «Επτά Ημερών».

Αυτή υπήρξε μια καλή στρατηγική, αλλά οι δυνάμεις της Συνομοσπονδίας δεν είχαν την εμπειρία για την ορθή εκτέλεση ενός τόσο σύνθετου σχεδίου και επιπλέον η υποστήριξη και ο εφοδιασμός ήσαν ανεπαρκείς. Παρά το γεγονός αυτό, αλλά και άλλων σφαλμάτων που έγιναν από την ηγεσία και τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα των αποτυχία όλων σχεδόν των επιθέσεων της Συνομοσπονδίας, εντούτοις οι δυνάμεις της Ένωσης κρατήθηκαν μακριά από το Ρίτσμοντ και καθηλώθηκαν σε μια τοποθεσία πλησίον του ποταμού Τζέιμς γνωστή ως Λάντιγκ Χάρισον. Ο στρατός των Νοτίων πήρε το βάπτισμα του πυρός, κέρδισε τα αποθέματα των όπλων που τόσο χρειαζόταν και ταυτόχρονα απέκτησε αυτοπεποίθηση και ανύψωσε το ηθικό του. Ο Λη αποκτώντας εμπειρία μετά από αυτό το συμβάν πραγματοποιεί αλλαγές στη δομή διοίκησης και ταυτόχρονα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις κινήσεις του στρατού των Βορείων.

Τον Αύγουστο ηγείται στρατού 55.000 ανδρών εναντίον του στρατηγού Πόουπ και με επιδέξιους ελιγμούς διασπά τους δύο στρατούς των Βορείων, ενώ την ίδια στιγμή ο Τζάκσον επιτιθέμενος στα μετόπισθεν του εχθρού λεηλατεί τις αποθήκες εφοδιασμού. Ο Πόουπ οπισθοχωρεί προκειμένου να αντιμετωπίσει τον Τζάκσον και στις 30 Αυγούστου εγκλωβίζεται μεταξύ Τζάκσον και Λη, στην δεύτερη μάχη του Μπουλ Ραν.

Σε αυτό το σημείο εκδηλώνεται η μεγάλη αδυναμία του. Ο Λη ήταν ο τέλειος τζέντλεμαν, αλλά όταν ήλθε αντιμέτωπος με την απειθαρχία ενός υφισταμένου, στην προκειμένη περίπτωση του στρατηγού Λόνγκστριτ, δεν επέδειξε πυγμή, καθώς θεώρησε ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυστηρότητα. Ο Λη πίστευε επίσης ότι ρόλος του ήταν να οδηγήσει το στρατό στη μάχη με τους ευνοϊκότερους δυνατούς όρους, ενώ η τακτική κατεύθυνση στο πεδίο ήταν καλύτερα να αφεθεί στους διοικητές. Δεδομένης όμως της απειρίας των περισσοτέρων στρατηγών των Νοτίων αυτό ήταν μεγάλο λάθος. Η εν λόγω πεποίθηση είχε μεν ευτυχή κατάληξη στην δεύτερη μάχη του Μπουλ Ραν, αλλά οδήγησε σε οδυνηρή ήττα, ένα χρόνο αργότερα στο Γκέττυσμπουργκ.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου εισβάλλει βόρεια επιδεικνύοντας στρατιωτική ισχύ, με την ελπίδα να ενθαρρύνει τις Ευρωπαϊκές δυνάμεις να αναγνωρίσουν την Συνομοσπονδία. Ο Λη διασπά το στρατό του σε τρία τμήματα σε ακτίνα 25 μιλίων ενδεχομένως σε μια προσπάθεια να μιμηθεί την Ναπολεόντειο στρατηγική. Ο στρατός του Μακλέλαν είχε πλήρη επίγνωση του σχεδίου, καθώς κατείχε αντίγραφο των διαταγών του Λη μετά την σύλληψη ενός αγγελιοφόρου, αλλά αποδείχθηκε πολύ δυσκίνητος για να εκμεταλλευθεί την διάσπαρτη ανάπτυξη του στρατού των Νοτίων, δίνοντας στην Συνομοσπονδία περιθώριο δύο ημερών για να ανασυγκροτηθεί στο Αντιέταμ Κρικ. Η μάχη που ακολούθησε στις 17 Σεπτεμβρίου 1862, ήταν μια από τις πλέον αιματηρές του πολέμου με πάνω από 12.000 απώλειες ανά πλευρά σε μία ημέρα. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν μια τακτική νίκη του Λη ο οποίος συγκράτησε μεν το μέτωπο, αλλά αναγκάσθηκε να διακόψει την εισβολή στον Βορρά και η ευκαιρία για μια στρατηγική νίκη χάθηκε «μέσα από τα χέρια του».

Στον απόηχο της μάχης ο στρατός της Βιρτζίνια αναδιοργανώθηκε σε δύο σώματα, το ένα υπό τις διαταγές του Τζάκσον και το άλλο υπό τις διαταγές του Λόνγκστριτ. Τον Νοέμβριο ο στρατός του Πότομακ απείλησε το Φρέντισμπουργκ, αλλά αναγκάσθηκε να οπισθοχωρήσει έχοντας μεγάλες απώλειες στις 13 Δεκεμβρίου. Τον Απρίλιο του 1863 έχοντας νέο διοικητή, τον στρατηγό Χούκερ διέσχισε τον ποταμό Ράπαχανοκ αποφασισμένος να βρει και να καταστρέψει τις δυνάμεις του Λη. Ο κύριος στρατός βάδισε βόρεια του Φρέντισμπουργκ και μια δευτερεύουσα επίθεση με επικεφαλής τον στρατηγό Σέντουικ εκδηλωνόταν μέσα στην ίδια την πόλη.

Επειδή όμως ο διοικητής ιππικού της Συνομοσπονδίας Τζεμπ Στούαρτ τηρούσε συνεχώς ενήμερο τον Λη για τις κινήσεις των Βορείων, αποφασίζει να επιτεθεί με 43.000 άνδρες στον στρατηγό Χούκερ, αφήνοντας στο Τζούμπαλ Έρλι 10.000 για να υπερασπιστούν την πόλη. Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στο Τσάνσελορβιλ την 1η Μαΐου και ο Λη αποφάσισε να ρισκάρει, διασπώντας τις δυνάμεις του για άλλη μια φορά και να αντιμετωπίσει τον Χούκερ ο οποίος διέθετε 73.000 με μόνο 17.000 άνδρες, ενώ ο Τζάκσον με 26.000 άνδρες επιτίθετο στη δεξιά πλευρά των δυνάμεων της Ένωσης. Το σχέδιο ήταν επιτυχές με τον Τζάκσον να διασπά την δεξιά πτέρυγα, αλλά να τραυματίζεται θανάσιμα κατά τη διάρκεια της μάχης, προκαλώντας μεγάλη προσωπική και στρατιωτική απώλεια στον Λη, ο οποίος έπρεπε να σπεύσει προς ενίσχυση του Τζούμπαλ Έρλι το οποίο θα αντιμετώπιζε υπεράριθμες δυνάμεις σε περίπτωση επίθεσης, αλλά ο Χούκερ αποφασίζει να οπισθοχωρήσει.

Ο Λη ήταν αποφασισμένος να διατηρήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων αναγκάζοντας την Ένωση να βρίσκεται «ένα βήμα πίσω». Έτσι επιχειρεί πάλι να εισβάλλει βόρεια με στόχο να ανεβάσει το ηθικό του στρατού, να αποκτήσει προμήθειες που χρειαζόταν επειγόντως και να  κρατήσει τις δυνάμεις των Βορείων μακριά από το Βίκσμπουργκ. Είχε χώρισε το στρατό σε τρία σώματα υπό τους στρατηγούς Χιλ, Γιούλ και Λόνγκστριτ, αλλά αυτή η αναδιοργάνωση ήταν ημιτελής όταν βρέθηκε υπό πίεση. Καθώς οι δυνάμεις των Νοτίων εισέρχονταν στην Πενσυλβάνια, ο διοικητής ιππικού Στούαρτ δρώντας αυθαίρετα, επιχειρεί επιδρομή στις δυνάμεις των Νοτίων, αφήνοντας τον Λη χωρίς ιππικό και πληροφόρηση για τις κινήσεις του εχθρού. Ο  στρατηγός Χιλ αντιμετωπίζει μια ισχυρή δύναμη της Ένωσης κοντά στο Γκέττυσμπουργκ στις 30 Μαΐου και νικά με την υποστήριξη του Γιούλ. Εν τω μεταξύ φθάνουν στην περιοχή ενισχύσεις του στρατού των Βορείων και στις 1-2 Ιουλίου λαμβάνουν θέσεις μάχης στο Νεκροταφείο Ρίτζ.

Στις 2 Ιουλίου η αδυναμία του Λη να επιβληθεί στους υφισταμένους του είχε ως συνέπεια ο  Γιούλ να ολιγωρήσει στην αριστερή πλευρά, παραλείποντας να καταλάβει τον ζωτικής σημασίας λόφο Κάλπ, με αποτέλεσμα οι δυνάμεις της Ένωσης να ισχυροποιήσουν την θέση τους στο Νεκροταφείο Ρίτζ. Μια πρόωρη επίθεση από τον Λόνγκστριτ θα μπορούσε να είχε σώσει την κατάσταση, αλλά επειδή ήταν θυμωμένος, νομίζοντας ότι ο Λη υποτιμούσε τις ικανότητές του, καθυστέρησε μέχρι το απόγευμα, γεγονός που οδήγησε στον αποδεκατισμό του.

Στις 3 Ιουλίου επιτέθηκαν και πάλι (η περίφημη επίθεση Πίκετ) αλλά αποκρούσθηκαν έχοντας μαζικές απώλειες. Ο αριθμός των νεκρών στις δύο πλευρές ήταν πάνω από 20.000 αλλά ο Λη διαθέτοντας λιγότερα μέσα δεν μπορούσε να αντέξει τέτοιες απώλειες. Ο στρατός του επέστρεψε στην Βιρτζίνια όπου υπέβαλλε την παραίτησή του η οποία όμως απορρίφθηκε.

Τον Μάιο 1864 έλαβαν χώρα μεγάλες συγκρούσεις μεταξύ του στρατού της Βιρτζίνια και των δυνάμεων της Ένωσης. Η οποιαδήποτε επιθυμία του Lee να επιτεθεί και πάλι ακυρώθηκε λόγω έλλειψης ανδρών – εφοδίων και απαιτήσεων που προέκυψαν σε άλλα θέατρα επιχειρήσεων. Τον Μάιο ο στρατηγός Γκράντ διέσχισε τον ποταμό Ράπινταν και κατευθύνθηκε προς το Ρίτσμοντ. Οι δυνάμεις της Συνομοσπονδίας υστερούσαν σε δύναμη με αναλογία δύο προς ένα και επιπλέον αντιμετώπιζαν έναν καλύτερα εξοπλισμένο στράτευμα. Ο στρατός των Νοτίων ήταν πεινασμένος και ισχνά εξοπλισμένος, με τα περισσότερα άλογα και τους άνδρες ασθενείς, αλλά παρά τις κακουχίες ο Λη ενέπνευσε τους άνδρες του να επιτύχουν μια σειρά από αμυντικές νίκες στο έρημο Σποτσιλβάνια και Κόλντ Χάρμπορ. Κάθε φορά o Λη προέβλεπε την επόμενη κίνηση του Γκράντ και την αντιμετώπιζε δεόντως.

Η μακρόχρονη εκστρατεία η οποία κόστισε στον Λη περίπου 25.000 άνδρες και διπλάσιους στον Γκράντ, ουσιαστικά ήταν «μαχόμενη υποχώρηση» καθότι η ήττα για τους Νότιους ήταν πλέον αναπόφευκτη. Με τον Λόνγκστριτ τραυματισμένο και τους λοιπούς στρατηγούς Γιούλ και Χιλ άρρωστους το βάρος για τον Λη ήταν τεράστιο. Η γραμμή άμυνας Πίτερσμπουργκ- Ρίτσμοντ ελάχιστα μπορούσε να κάνει και σιγά – σιγά άρχισε να φθείρεται. Ο στρατός υπέφερε από την πείνα και τις ασθένειες και τα στρατεύματα της Ένωσης επιδείνωναν την κατάσταση κάνοντας επιθέσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα σε όλο το μέτωπο. Επιπλέον σε μια ύστατη προσπάθεια η παραπλανητική επίθεση που επιχείρησε ο Τζούμπαλ Έρλι στον Ουάσιγκτον αρχές του 1865 απέτυχε φέρνοντας πιο κοντά το τέλος. Τον Φεβρουάριο του 1865 ο Λη προάγεται σε αρχιστράτηγο των δυνάμεων της Συνομοσπονδίας, αλλά ο στρατός ήταν σχεδόν διαλυμένος.

Η προέλαση του στρατηγού Σέρμαν στην Βόρεια Καρολίνα τον Μάρτιο 1865 διέλυσε την αμυντική γραμμή του Lee ο οποίος διέφυγε με 35.000 άνδρες προσπαθώντας να ενωθεί με τον στρατηγό Τζόνστον στη Δύση.  Ο Γκράντ τον ακολούθησε και τον εγκλώβισε αναγκάζοντάς τον να παραδοθεί στο Απόματοξ στις 9 Απριλίου έχοντας απομείνει με μόνο 7.500 άνδρες. Στον Λη δόθηκε χάρη και του επετράπη να επιστρέψει στο Ρίτσμοντ. Έχαιρε σεβασμού από τους νικητές εχθρούς του και παρά την ήττα παρέμενε αγαπητός στους άνδρες του. Τον Σεπτέμβριο του 1865, ανέλαβε την Προεδρία του κολλεγίου της Ουάσιγκτον στο Λέξινγκτον, Βιρτζίνια. Τα τελευταία του χρόνια τα αφιέρωσε στην ακαδημαϊκή εργασία. Υπηρέτησε έντιμα την πολιτική εξουσία και εργάσθηκε σκληρά για να ενισχύσει την οικονομική και πολιτιστική αποκατάσταση των Νοτίων Πολιτειών.

Επιμύθιο

Η προέλαση του στρατηγού Σέρμαν στην Βόρεια Καρολίνα τον Μάρτιο 1865 διέλυσε την αμυντική γραμμή του Λη ο οποίος διέφυγε με 35.000 άνδρες προσπαθώντας να ενωθεί με τον στρατηγό Τζονστον στη Δύση.  Ο Γκράντ τον ακολούθησε και τον εγκλώβισε αναγκάζοντάς τον να παραδοθεί στο Απόματοξ στις 9 Απριλίου έχοντας απομείνει με μόνο 7.500 άνδρες. Στον Λη δόθηκε χάρη και του επετράπη να επιστρέψει στο Ρίτσμοντ. Έχαιρε σεβασμού από τους νικητές εχθρούς του και παρά την ήττα παρέμενε αγαπητός στους άνδρες του. Τον Σεπτέμβριο του 1865, ανέλαβε την Προεδρία του κολλεγίου της Ουάσιγκτον στο Λέξινγκτον, Βιρτζίνια. Τα τελευταία του χρόνια τα αφιέρωσε στην ακαδημαϊκή εργασία. Υπηρέτησε έντιμα την πολιτική εξουσία και εργάσθηκε σκληρά για να ενισχύσει την οικονομική και πολιτιστική αποκατάσταση των Νοτίων Πολιτειών.

Ασθένεια και θάνατος

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1870, ο Λη υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο. Πέθανε δύο εβδομάδες αργότερα, λίγο μετά τις 9 π.μ. στις 12 Οκτωβρίου 1870, στο Λέξινγκτον της Βιρτζίνια, από πνευμονία. Σύμφωνα με μια αφήγηση, τα τελευταία του λόγια την ημέρα του θανάτου του, ήταν: «Πες στον Χιλ ότι πρέπει να ανέβει!» αλλά αυτό είναι συζητήσιμο λόγω αντικρουόμενων αφηγήσεων και επειδή το εγκεφαλικό επεισόδιο του είχε προκαλέσει  αφασία, καθιστώντας τον πιθανώς ανίκανο να μιλήσει.

Αρχικά δεν μπορούσε να βρεθεί κατάλληλο φέρετρο για το σώμα. Οι λασπωμένοι δρόμοι ήταν πολύ πλημμυρισμένοι για να μπει ή να βγει κανείς από την πόλη του Λέξινγκτον. Ένας νεκροθάφτης παρήγγειλε τρία από το Ρίτσμοντ που έφτασαν στο Λέξινγκτον, αλλά λόγω των πρωτοφανών πλημμυρών από τις έντονες βροχοπτώσεις, τα φέρετρα παρασύρθηκαν στον ποταμό Μόρι. Δύο νεαροί, ο Τσάρλι Τσίτουμ και ο Ρόμπερτ Χίλλις, βρήκαν ένα από τα φέρετρα που είχαν παρασυρθεί στην ξηρά, το οποίο ήταν άθικτο και χρησιμοποιήθηκε για το σώμα του στρατηγού, αν και ήταν λίγο κοντό γι’ αυτόν. Ως αποτέλεσμα, ο Λη θάφτηκε χωρίς παπούτσια κάτω από το παρεκκλήσι του κολεγίου που τώρα είναι γνωστό ως Πανεπιστήμιο Τσάπελ στην Ουάσιγκτον και Πανεπιστήμιο Λη, όπου παραμένει η σωρός του.

Αποφθέγματα

«Δεν μπορώ να εμπιστευθώ σε κάποιον να διοικήσει άλλους, όταν δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτόν του (I cannot trust a man to control others who cannot control himself)»

«Πρωταρχικό μου μέλημα είναι να προσπαθώ να είμαι ένας ταπεινός και πιστός Χριστιανός (My chief concern is to try to be a humble earnest Christian)»

«Η υπακοή στην νόμιμη αρχή είναι το θεμέλιο του ανδροπρεπούς χαρακτήρα (Obedience to lawful authority is the foundation of manly character)»

«Υπάρχει αληθινή δόξα και αληθινή τιμή…………είναι η δόξα της εκπλήρωσης του καθήκοντος και η τιμή της ακεραιότητας των αρχών (There is a true glory and a true honor: the glory of duty done – the honor of the integrity of principle)»

«Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι είμαι ένας φτωχός αμαρτωλός που έχει εναποθέσει την σωτηρία του στον Χριστό (I can only say that I am nothing but a poor sinner, trusting in Christ alone for salvation)»

Πηγές

John W. Blassingame, (1977). Slave Testimony: Two Centuries of Letters, Speeches, Interviews, and Autobiographies. Louisiana State University Press.

William C. Davis, (1999). The Commanders of the Civil War. London: Salamander Books Ltd. 

Michael Fellman, (2000). The Making of Robert E. Lee. Random House. 

Douglas S.Freeman,  (1934). R. E. Lee, A Biography. Charles Scribner’s Sons.

 

Το έργο με τίτλο Ρόμπερτ Λη από τον δημιουργό Χείλων διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές