Σκέψεις για την Ιστορία και την ιστορική μέθοδο

Σκέψεις επάνω στην Ιστορία, που μου γεννήθηκαν και γράφτηκαν στα πρώτα χρόνια της επιστημονικής μου σταδιοδρομίας κατά τη διάρκεια των ιστορικών ερευνών και μελετών μου, για προσωπική μου χρήση, σκέψεις που βγήκαν μέσ’ από την πράξη, από τη θέρμη της εργασίας, κατά την κυοφόρηση και επεξεργασία των ιστορικών θεμάτων σκέψεις που απέβλεψαν να συνειδητοποιή­σουν μέσα μου τα θεωρητικά ή μεθοδολογικά προβλήματα ή τις απορίες που μου παρουσιάζονταν, και να αποκρυσταλλώσουν τη στάση μου απέναντι σ’ αυτά._Απ. Ε. Βακαλόπουλος

Θουκυδίδης ο Αλιμούσιος (460 – 395 π.Χ.)

Ο Θουκυδίδης υπήρξε Αθηναίος στρατηγός, «πατέρας της πολιτικής ιστορίας» και κορυφαίος αναλυτής πολιτικών θεμάτων και διεθνών υποθέσεων. Το έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» αφηγείται τον πόλεμο μεταξύ Πελοποννησιακής Συμμαχίας της οποίας ηγείτο η Σπάρτη και της Συμμαχίας της Δήλου της οποίας ηγείτο η Αθήνα (431-404 π.Χ.) και θεωρείται «ιστορικό κειμήλιο διαχρονικής αξίας».

Ρήσος ο Θράξ

Ο Ρήσος ήταν βασιλέας των Θρακών, γιος του Ηιονέα, ή του Στρυμόνα και της Μούσας Καλλιόπης ή της Ευτέρπης. Αδελφή του ήταν η Σήτη (Στέφανος Βυζάντιος) και σύζυγός του η Αργανθώνη. Κατά τον Τρωικό ο Διομήδης τον σκότωσε σε μάχη κοντά στον ομώνυμο ποταμό Ρήσο (ο οποίος ρέει από το όρος Ίδα στην Τρωάδα) ενώ σύμφωνα με άλλες πηγές, ενώ κοιμόταν.

Η γυναίκα στην Τουρκοκρατία και την Επανάσταση του 1821

Οι πληροφορίες που διατίθενται για τη θέση των ελληνίδων στην Τουρκοκρατία προέρχονται κυρίως από τις αναφορές των περιηγητών, που επισκέπτονταν περιοχές κάτω από ποικίλες στρατιωτικές και πολιτικές συνθήκες και για διαφορετικούς λόγους, καθώς επίσης και από τα δημοτικά τραγούδια, πολλά από τα οποία αναφέρονται στην πολεμική δράση και τις ηρωικές πράξεις γυναικών.

Ιστορία Δικαίου

Στην αρχαιότητα παράλληλα με τις ελληνικές έννομες τάξεις πόλεων και βασιλείων, η Ρώμη αναπτύσσει δίκαιο, το οποίο και θα αποτελέσει τη βάση της νομικής επιστήμης. Το δίκαιο των ελληνικών πόλεων-κρατών διαδόθηκε μετά την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου στην ελληνιστική ανατολή. Με τη ρωμαϊκή κατάκτηση ελληνικό και ρωμαϊκό δίκαιο συναντώνται, ιδίως μετά την απονομή της ιδιότητας του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της αυτοκρατορίας (212 μ.Χ.).

Η μάχη της λίμνης Okeechobee (25 Δεκ. 1837)

Τα Χριστούγεννα του 1837, κατά την διάρκεια του 2ου Πολέμου Seninole, Αφρικανοί και ιθαγενείς που απάρτιζαν το ομώνυμο έθνος, επικράτησαν σε μάχη έναντι υπεράριθμων Αμερικανικών δυνάμεων. Για περισσότερο από μισό αιώνα μαχών στην Φλόριντα, αυτή ήταν η χειρότερη ήττα του Αμερικανικού στρατού, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη της ηπείρου.

Η συμβολή της γυναίκας στην Ελληνική Επανάσταση

Επισκοπώντας το μεγάλο εκείνο εθνικό γεγονός, διαπιστώνουμε κατ’ αρχήν ότι είναι εξωπραγματική οποιαδήποτε αβασάνιστη ένταξη του ’21 σε δογματικά σχήματα. Ο αγωνιστικός παλμός συγκλόνισε βαθιά ολόκληρο τον ελληνισμό και άγγιξε κάθε νεοελληνική ψυχή πέρα από ταξικές διαφορές και πικρίες. Τό όραμα της λευτεριάς είχε λάμψει στα μάτια των κλεφτών και των αρματωλών. Από τη λάμψη αυτή φωτίσθηκε και η γυναίκα, η Ελληνίδα της σκλαβιάς, που παραστέκει στον αγώνα των αντρών.

Το Ρωμαϊκό ιππικό

Είναι αποδεδειγμένο ότι βασικός κορμός του Ρωμαϊκού στρατού υπήρξε το πεζικό, οι διαβόητες Ρωμαϊκές λεγεώνες. Ο ρόλος του ιππικού ήταν να προσφέρει πλευρική κάλυψη στα πεζοπόρα τμήματα, να επιφέρει καίρια πλήγματα προκαλώντας σύγχυση στους εχθρικούς σχηματισμούς πεζικού και να καταδιώκει τον αντίπαλο όταν οπισθοχωρούσε. Κατά συνέπεια, πολλές αρχαίες μάχες κερδήθηκαν ή χάθηκαν ανάλογα με την απόδοση των έφιππων στρατιωτών.

Η έννοια της Δικαιοσύνης στην κλασσική αρχαιότητα

«Ἡ ἔννοια τῆς δικαιοσύνης», ἀποτελεῖ μία γραμματολογικὴ καὶ ἱστορικο-φιλολογικὴ μελέτη τῶν ἐννοιῶν τοῦ δικαίου καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ συναφῶν ὅρων. Στὴν πρώτη ἑνότητα, ποὺ ἔχει τὸν τίτλο «Σημασίες τοῦ ὅρου ‹δικαιοσύνη› καὶ συναφῶν ὅρων», διερευνᾶται ἡ ἐτυμολογία, σημασία καὶ ἐξέλιξη τῶν λέξεων «δίκη», «δίκαιος», «δικαιοσύνη», «δικαιόω», «δικαίωσις» καὶ «δικαίωμα», βάσει τῶν στοιχείων ποὺ παρέχει τόσο ἡ σύγχρονη ὅσο καὶ ἡ προγενέστερη λεξικογραφία. Παρατίθενται ἐνδεικτικὰ φράσεις καὶ σύντομα ἀποσπάσματα ἀπὸ συγγράμματα ποὺ καλύπτουν τὸ χρονικὸ διάστημα ἀπὸ τὴν ὁμηρικὴ ἐποχὴ ἕως καὶ τοὺς ἰουδαίους Φίλωνα καὶ Ἰώσηπο. Ἀκολουθεῖ μία σύντομη ἔκθεση ποὺ ἀφορᾶ στὸ «∆ίκαιο καὶ δικαιοσύνη στὴν κλασικὴ ἀρχαιότητα», ποὺ κρίθηκε ἀναγκαία γιὰ τὴν κατανόηση τῶν μορφωτικῶν καταβολῶν τοῦ Βασιλείου, ποὺ ἐπηρέσαν τὴ σκέψη καὶ τὴ γραφίδα του. Ἐδῶ χρησιμοποιεῖται τὸ κριτήριο τοῦ χρόνου. Ἀρχικὰ ἐξετάζεται ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο κατανοοῦσαν τὴ δικαιοσύνη οἱ Μιλήσιοι φιλόσοφοι, ἐρευνᾶται ἡ σημασία ποὺ ἔδιναν σ᾽ αὐτὴν οἱ σπουδαῖοι φιλόσοφοι τῆς χρυσῆς ἐποχῆς τοῦ Πλάτωνα καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη, καὶ ἡ ἑνότητα κατακλείεται μὲ ἀναφορὰ στὴ θεωρία τῶν στωικῶν περὶ δικαίου καὶ δικαιοσύνης.

Ιστορικά γεγονότα Πρωτοχρονιάς

Εν αναμονή του νέου έτους σας προσφέρουμε σε εικόνες (σλάϊντς) μια διαχρονική ανασκόπηση των κυριότερων γεγονότων που συνέβησαν την εν λόγω ημέρα. Να θυμίσουμε ότι μόλις τον 16ο αιώνα η πλειοψηφία των Δυτικών χωρών άρχισε να χρησιμοποιεί την 1η Ιανουαρίου ως πρώτη ημέρα του έτους, αφού μέχρι πρότινος ως πρωτοχρονιά θεωρείτο η ημερομηνία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μαρτίου).

Ιστορικά γεγονότα Χριστουγέννων

Ενώ τα Χριστούγεννα θεωρούνται παραδοσιακά οικογενειακή εορτή, ευκαιρία ανταλλαγής δώρων και γενικά θρησκευτικής περισυλλογής, εντούτοις υπήρξαν χρονικές περίοδοι που συνέπεσαν με μερικά από τα πιο κρίσιμα γεγονότα της ιστορίας. Η πλέον «αγαπητή περίοδος του έτους» διακόπηκε από θρυλικές μάχες, στέψεις βασιλέων, επιστημονικές ανακαλύψεις και ενέπνευσε μία από τις διασημότερες ανακωχές εν καιρώ πολέμου. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται σημαντικά ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα την ημέρα των Χριστουγέννων.

Γεώργιος Σφραντζής………μια σύντομη κριτική προσέγγιση

Όταν ο Edward Gibbon το 1786-1787 στη Λοζάνη της Ελβετίας συνέγραφε τον 6ο και τελευταίο τόμο του έργου με τίτλο «Η Ιστορία της παρακμής και πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» είχε στην διάθεσή του ελάχιστες πηγές για την συγγραφή του περιβόητου κεφαλαίου της ιστορίας που αφορούσε στην κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Οθωμανούς.

Ιπποκράτης ο Κώος 460/459-377/356 π.Χ

Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στη Κω, μάλλον το 460 ή 459 π.Χ. Θεωρείται 18ος στην σειρά των Ασκληπιαδών (κατά τον Σωρανό 20ος) από τον πατέρα του και 19ος απόγονος του Ηρακλή από την μητέρα του Φαιναρέτη, που ήταν μαία. Τις πρώτες γνώσεις για την ιατρική απέκτησε από τον πατέρα του Hρακλείδη, που ήταν ιατρός στο Ασκληπιείο της Κω και είναι βέβαιο ότι ανάμεσα στους εκπαιδευτές του συγκαταλέγονται ο Hρόδικος ο Σηλυβριανός, ο διάσημος ρήτορας Γοργίας ο Λεοντίνος και ο Δημόκριτος.

Ο «Πόλεμος της Ζαχαροπλαστικής» (27 Νοε. 1838 – 9 Μαρ. 1839)

Εάν υπήρχε κάποιο Έθνος στον κόσμο που θα επέλεγε τον πόλεμο «για λόγους ζαχαροπλαστικής» αυτό θα ήταν η Γαλλία. Αυτό ακριβώς συνέβη το 1838, όταν η Γαλλία και το Μεξικό ενεπλάκησαν σε ένοπλη σύγκρουση διάρκειας 5 μηνών, η οποία έμεινε στην ιστορία ως «ο πόλεμος της ζαχαροπλαστικής».

Επιδημία…………χορού το 1518 στο Στρασβούργο

Εκείνον τον Ιούλιο, πεντακόσια χρόνια πριν, μια παράδοξη μάστιγα έπληξε την πόλη του Στρασβούργου. Φαινομενικά χωρίς λόγο, εκατοντάδες πολίτες βρέθηκαν να χορεύουν μανιωδώς για μέρες, μέχρι που σωριάζονταν αναίσθητοι ή σε ορισμένες περιπτώσεις, έχαναν τη ζωή τους.

Περί καταγωγής του Ασκληπιού

Ασκληπιός … Ο Ησίοδος τον αναφέρει ως άνθρωπο με θεϊκή καταγωγή. Ο Σοφοκλής ως τον πραΰνοντα τις νόσους άνθρωπο. Ο Σωκράτης, κατά τον Πλάτωνα, ονομάζει αυτόν μέγαν ιατρόν και διδάσκαλον της ιατρικής. Η λατρεία του άρχισε μάλλον τον 8ο αιώνα π.Χ. από την Θεσσαλία και διαδόθηκε από τους Δωριείς στη υπόλοιπη Ελλάδα.

Η ιστορική μόρφωση των Νεοελλήνων

Η μελέτη αυτή αντιμετωπίζει το βασικό επίσης πρόβλημα της οπλοθήκης των ιστορικών τους γνώσεων, τί τους παρέχεται στη Μέση Εκπαίδευση και πώς, με ποιούς φορείς, αν αυτές οι γνώσεις ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής και αν αυτές αφομοιώνο­νται με ουσιαστική ωφέλεια από τους νέους. _Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος

Οι Aediles (Αίδιλες)

Η αρχαία Ρώμη χαρακτηρίζεται από την ενσωμάτωση των Ετρουσκικών βασιλείων και την καθιέρωση δημοκρατικού πολιτεύματος. Οι αριστοκρατικές οικογένειες (οι Πατρίκειοι) δημιούργησαν ένα διοικητικό σύστημα τριών κλάδων που περιλάμβανε την Senatus Romanus (Σύγκλητο) την Comitia Centuriata (Λοχίτιδα Εκκλησία) την Comitia Tributa (Φυλέτιδα Εκκλησία) και δύο Consules (Ύπατους) με μονοετή θητεία οι οποίοι εκλέγονταν από την Λοχίτιδα Εκκλησία και είχαν εξουσίες βασιλέα. Ωστόσο, η ανάπτυξη της αυτοκρατορίας και το βάρος διοίκησης των νεοαποκτηθέντων επαρχιών κατά μήκος της Μεσογείου απαιτούσαν επιπλέον αξιωματούχους, προκειμένου να χειρισθούν ορισμένες από τις εξουσίες των Υπάτων. Μεταξύ αυτών ήσαν οι Πραίτορες (Praetor=δικαστής) οι Kυαίστορες (Quaestor = ταμίας) οι Δήμαρχοι (Tribunus) και οι Αγορανόμοι (Aediles).

Γαληνός (129/131-199/201 μ.Χ.)

Ο Γαληνός επηρέασε περισσότερο από κάθε άλλον ιατρό της αρχαιότητας, την εξέλιξη της ιατρικής στη Δύση, μέχρι την Αναγέννηση. Τα βιβλία του μεταφράσθηκαν στα Λατινικά και επικράτησαν ως κλασσικά συγγράμματα στις ιατρικές σχολές της Ευρώπης. Σ’ αυτό συνετέλεσε και το γεγονός, ότι υιοθετήθηκαν από τους Άραβες ιατρούς, οι οποίοι, με τη σειρά τους, επηρέασαν αποφασιστικά τη Μεσαιωνική Δύση.

Φάλαρις … ο τύραννος του Ακράγαντα

Ο Περίλαος είχε φιλοτεχνήσει ομοίωμα ταύρου από χαλκό, προσαρμόζοντας λεπτούς αυλούς για την μεταφορά ήχων από την κοιλιά του ζώου προς τα ρουθούνια του και είχε ανοίξει κάτι σαν πόρτα σ᾽ ένα από τα πλευρά του. Στη συνέχεια το μετέφερε σαν δώρο προς τον Φάλαρι ο οποίος τον καλοσώρισε και έδωσε εντολές για την αφιέρωση του κατασκεύασματος στους θεούς.

Οι Ψυχοπομποί

Ο ψυχοπομπός ήταν θεός, πνεύμα ή δαίμονας με αποστολή να οδηγεί τα πνεύματα των νεκρών στον Κάτω Κόσμο. Η ιστορική μελέτη των μυθολογιών, αναδεικνύει μια σειρά από κοινά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της πεποίθησης ότι η ψυχή χρειάζεται καθοδήγηση προς την μετά θάνατον ζωή. Η λέξη ψυχοπομπός σημαίνει «οδηγός των ψυχών» και στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν είναι ο κριτής του νεκρού, αλλά αυτός που τους οδηγεί στην κρίση. Ορισμένες μορφές ήσαν καλοπροαίρετες ή ακόμα και φιλικές, ενώ άλλες ήσαν πηγές βασανιστηρίων και πόνου.

Κωνσταντίνος Κούμας (1777 – 1836)

Λόγιος, δάσκαλος και συγγραφέας, με αξιόλογη πανεπιστημιακή μόρφωση και αναμορφωτική δράση στα εκπαιδευτικά πράγματα, εμπνεόμενη από τα ιδεώδη του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Οπαδός του Κοραή με σημαντική φιλοσοφική κατάρτιση, ήρθε σε σύγκρουση με την κατεστημένη εκκλησιαστική αντίληψη στο χώρο της παιδείας προωθώντας αλλαγές προς ένα ‹θετικού› τύπου εκπαιδευτικό πρότυπο.