Η υπόθεση Rosenberg

στις

εξώφυλλο: O Julius και η Ethel Rosenberg, ενώ αναχωρούν από το δικαστήριο μετά την καταδίκη τους.

©copyright μετάφραση – επιμέλεια Χείλων

Η εκτέλεση του Νεοϋορκέζικου ζεύγους Julius και Ethel Rosenberg μετά την καταδίκη τους ως Σοβιετικοί κατάσκοποι αποτέλεσε σημαντικό γεγονός στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Η υπόθεση υπήρξε θυελλώδης, έντονα αμφιλεγόμενη, επηρεάζοντας όλη την Αμερικανική κοινωνία, ενώ αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μέχρι σήμερα.

Τα βασικά σημεία της υπόθεσης ήταν ότι ο Julius Rosenberg, ένας Αμερικανός κομμουνιστής, μεταβίβασε μυστικά της ατομικής βόμβας στην Σοβιετική Ένωση, τα οποία βοήθησαν την Ε.Σ.Σ.Δ να αναπτύξει δικό της πυρηνικό πρόγραμμα. Η σύζυγός του Ethel Rosenberg κατηγορήθηκε ότι συνεργάσθηκε μαζί του, όπως και ο αδελφός της David Greenglass, ο οποίος τελικά στράφηκε εναντίον τους και συνεργάστηκε με την κυβέρνηση.

Ο Klaus Fuchs το 1940 πηγή

Οι Rosenberg, που συνελήφθησαν το καλοκαίρι του 1950, αποκαλύφθηκαν όταν πριν μερικούς μήνες ένας Σοβιετικός κατάσκοπος, ονόματι Klaus Fuchs, ομολόγησε στις Βρετανικές αρχές. Οι αποκαλύψεις του Fuchs οδήγησαν το FBI στους Rosenberg, τον Greenglass και έναν Σοβιετικό σύνδεσμο, ονόματι Harry Gold.

Υπήρξαν και άλλοι που εμπλέκονταν και καταδικάστηκαν για συμμετοχή στο δίκτυο κατασκοπείας, αλλά οι Rosenberg προσέλκυσαν τα φώτα της δημοσιότητας. Το αντρόγυνο από το Μανχάταν είχε δύο νεαρούς γιους και η ιδέα ότι μπορούσε και αυτοί να είναι κατάσκοποι που επιβουλεύονταν την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών κέντριζε το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

Την νύχτα που εκτελέστηκαν, στις 19 Ιουνίου 1953, πραγματοποιήθηκαν σε Αμερικανικές πόλεις βίαιες διαμαρτυρίες από πολίτες οι οποίοι θεωρούσαν την απόφαση άδικη. Ωστόσο πολλοί Αμερικανοί, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Dwight Eisenhower, ο οποίος είχε αναλάβει καθήκοντα έξι μήνες νωρίτερα, παρέμειναν πεπεισμένοι για την ενοχή τους.

Τις επόμενες δεκαετίες, συνεχίσθηκε η διαμάχη για την υπόθεση Rosenberg ενώ οι γιοι τους, οι οποίοι εν τω μεταξύ υιοθετήθηκαν μετά τον θάνατο των γονέων τους, αγωνίστηκαν με πάθος για να αποκαταστήσουν τα ονόματά τους.

Την δεκαετία του ’90 αποχαρακτηρισμένο υλικό επιβεβαίωσε ότι οι Αμερικανικές αρχές ήσαν πεπεισμένες ότι ο Rosenberg μεταβίβασε απόρρητο εθνικό υλικό στους Σοβιετικούς κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, παρέμεινε ο ισχυρισμός που διατυπώθηκε κατά την διάρκεια της δίκης των Rosenberg , την άνοιξη του 1951, ότι ο Julius δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει πολύτιμα ατομικά μυστικά, ενώ ο ρόλος και ο βαθμός υπαιτιότητάς της Ethel Rosenberg αποτελούν θέμα συζήτησης.

Ιστορικό

Ο Julius Rosenberg γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1918 σε οικογένεια μεταναστών και μεγάλωσε στο Lower East Side του Μανχάταν. Φοίτησε στο γυμνάσιο του Seward Park στην γειτονιά του και αργότερα στο City College της Νέας Υόρκης, όπου έλαβε πτυχίο ηλεκτρολόγου μηχανικού.

Η Ethel Rosenberg γεννήθηκε ως Ethel Greenglass στην Νέα Υόρκη το 1915. Αρχικά ήθελε να ακολουθήσει καριέρα ως ηθοποιός, αλλά τελικά έγινε γραμματέας. Όντας ενεργή στις εργασιακές διεκδικήσεις, εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κόμμα και γνώρισε τον Julius το 1936 στις εκδηλώσεις που διοργάνωσε η Νεολαία του κόμματος.

Julius & Ethel Rosenberg

Ο Julius και η Ethel παντρεύτηκαν το 1939. Το 1940 ο Julius Rosenberg κατετάγη στον στρατό των Η.Π.Α και τοποθετήθηκε στο Σώμα διαβιβάσεων. Εργάστηκε ως επιθεωρητής και άρχισε να διαβιβάζει στρατιωτικά μυστικά σε παράγοντες του Σοβιέτ κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού είχε την δυνατότητα πρόσβασης σε έγγραφα, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για προηγμένα όπλα, τα οποία έδωσε σε έναν Σοβιετικό κατάσκοπο ο οποίος εργαζόταν ως διπλωμάτης στο Σοβιετικό προξενείο της Νέας Υόρκης.

Το κίνητρο του Julius Rosenberg ήταν η συμπάθειά του για τη Σοβιετική Ένωση πιστεύοντας ότι εφόσον οι Σοβιετικοί ήταν σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη διάρκεια του πολέμου, έπρεπε να είχαν πρόσβαση στα αμυντικά μυστικά της Αμερικής.

Το 1944, ο αδελφός της Ethel, David Greenglass, ο οποίος υπηρετούσε στον στρατό των Η.Π.Α. ως μηχανικός, εντάχθηκε στο άκρως απόρρητο «Πρόγραμμα Μανχάταν». Ο Julius Rosenberg ανέφερε το γεγονός στον Σοβιετικό χειριστή του, ο οποίος τον προέτρεψε να στρατολογήσει τον Greenglass.

Διακριτικό προγράμματος Manhatan πηγή

Με την κωδική ονομασία Πρόγραμμα Μανχάταν (επίσημα Manhattan District και ανεπίσημα Manhattan Project) αναφέρεται το άκρως απόρρητο Αγγλοαμερικανικό πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικών όπλων (ατομικών βομβών) που αναπτύχθηκε προς το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν ένα από τα πλέον δαπανηρά αμυντικά προγράμματα στην εποχή του και το μεγαλύτερο στο είδος του. Ο προϋπολογισμός του έφθασε τα 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια και σε αυτό απασχολήθηκαν συνολικά περίπου 42.000 υπάλληλοι, στους οποίους περιλαμβάνεται το προσωπικό 37 εργοστασίων σε 19 Πολιτείες των ΗΠΑ και του Καναδά. Επίσης, πολλές διοικητικές και άλλες κρατικές υπηρεσίες συνέβαλαν σε αυτό επικουρικά.

Στις αρχές του 1945 ο Julius Rosenberg απολύθηκε από τον στρατό όταν αποκαλύφθηκε η συμμετοχή του στο Κομμουνιστικό Κόμμα, ενώ η κατασκοπευτική του δράση πέρασε απαρατήρητη και συνεχίστηκε με την πρόσληψη του γαμπρού του, David Greenglass.

Ruth & David Greenglass πηγή

Αφού στρατολογήθηκε από τον Julius, ο Greenglass, με τη συνεργασία της συζύγου του Ruth Greenglass, άρχισε να διαβιβάζει σημειώσεις για το «Πρόγραμμα Μανχάταν» στα Σοβιέτ. Μεταξύ των μυστικών που διαβίβασε ο Greenglass ήταν σχέδια τμημάτων της βόμβας που έπεσε στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας.

Στις αρχές του 1946, ο Greenglass αποστρατεύτηκε τιμητικά από τον στρατό. Στην πολιτική του ζωή συνεργάσθηκε με τον Julius Rosenberg και άνοιξαν ένα μικρό συνεργείο στο Μανχάταν.

Αποκάλυψη & σύλληψη

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Julius Rosenberg και ο David Greenglass είχαν απεμπλακεί από τις κατασκοπευτικές τους δραστηριότητες. Ο Rosenberg παρέμενε συμπαθών προς την Σοβιετική Ένωση και αφοσιωμένος κομμουνιστής, αλλά η πρόσβασή του σε μυστικά είχε εκλείψει.

Η δράση τους ως κατάσκοποι ίσως είχε μείνει κρυφή, μέχρι την σύλληψη του Klaus Fuchs, ενός Γερμανού φυσικού που είχε εγκαταλείψει τους Ναζί στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και συνέχισε την προηγμένη του έρευνα στη Βρετανία. Ο Fuchs εργάστηκε σε μυστικά Βρετανικά σχέδια τα πρώτα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εντάχθηκε στο «Πρόγραμμα Μανχάταν».

Ο Fuchs μετά τον πόλεμο επέστρεψε στην Βρετανία, όπου θεωρήθηκε ύποπτος λόγω σχέσεων με το Κομμουνιστικό καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας. Αρχές του 1950 συνελήφθη ως ύποπτος κατασκοπείας και ανακρινόμενος από τους Βρετανούς ομολόγησε ότι διαβίβαζε ατομικά μυστικά στους Σοβιετικούς, εμπλέκοντας έναν Αμερικανό, ονόματι Harry Gold, ο οποίος ήταν ο σύνδεσμος με τους Ρώσους πράκτορες.

Ο Harry Gold μετά τη σύλληψή του από το FBI πηγή

Ο Harry Gold αφού συνελήφθη και ανακρίθηκε από το FBI, ομολόγησε ότι πέρασε ατομικά μυστικά στους Σοβιετικούς χειριστές του, εμπλέκοντας τον Greenglass, κουνιάδο του Julius Rosenberg. Ο David Greenglass συνελήφθη στις 16 Ιουνίου 1950.

Την επόμενη μέρα, ο τίτλος της πρώτης σελίδας στο περιοδικό New York Times έγραφε:

«Ο πρώην στρατιωτικός Greenglass ανακρίθηκε από το FBI και είπε πως είχε ενταχθεί σε κύκλωμα κατασκοπείας από τον σύζυγο της αδελφής του».

Ένα μήνα αργότερα, στις 17 Ιουλίου 1950, συνελήφθη ο Julius Rosenberg στο σπίτι του στην οδό Monroe στο Μανχάταν. Υπεραμύνθηκε της αθωότητάς του, αλλά με τον Greenglass να έχει συμφωνήσει να καταθέσει εναντίον του, η κυβέρνηση στοιχειοθετούσε την υπόθεση.

Τμήμα από το σχέδιο μηχανισμού πυρηνικών όπλων του David Greenglass, που υποτίθεται ότι έδωσε στους Rosenbergs να διαβιβάσουν στη Σοβιετική Ένωση. πηγή

Κάποια στιγμή, ο Greenglass έδωσε πληροφορίες στο FBI που ενέπλεκαν την αδελφή του Ethel Rosenberg, υποστηρίζοντας ότι είχε κρατήσει χειρόγραφες σημειώσεις στα εργαστήρια του Σχεδίου Μανχάταν στο Los Alamos τις οποίες δακτυλογράφησε η Ethel πριν διαβιβαστούν στους Σοβιετικούς.

Το δίκτυο

Μέχρι το 1945, οι Σοβιετικοί θεωρούσαν ότι ο Rosenberg και το δίκτυο κατασκοπείας προσέφεραν πολύτιμες πληροφορίες. Το δίκτυο περιελάμβανε: μηχανικούς (Rosenberg, Nathan Sussman, Joel Barr, Alfred Sarant, Morton Sobell) έναν επιστήμονα στρατιωτικών αεροσκαφών (William Perl) έναν πολιτικό μηχανικό (Russell McNutt) και έναν μηχανικό (David Greenglass). Ο Greenglass υπηρέτησε στο Στρατιωτικό Ειδικό Τμήμα Μηχανικού (Special Engineer Detachment) ως μηχανικός στο Los Alamos. Ο McNutt ήταν μηχανικός που εργάστηκε στο γραφείο σχεδιασμού Kellex στην Νέα Υόρκη, τον οποίο είχε στρατολογήσει ο Julius το 1944,. Ο Perl συνέβαλε στην ανάπτυξη του πρώτου μαχητικού αεριωθούμενου αεροσκάφους στις Η.Π.Α. Οι μηχανικοί εργάστηκαν σε κορυφαίες εταιρίες ηλεκτρονικών και διαβίβασαν εμπιστευτικές και χρήσιμες πληροφορίες στη Σοβιετική Ένωση.

Ο Greenglass διαβίβαζε πληροφορίες στον Julius, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με εκρηκτικούς μηχανισμούς που αναπτύχθηκαν στο Los Alamos για την βόμβα. Ο Harry Gold, χημικός εργαστηρίου πέρασε αυτές τις πληροφορίες στην Ε.Σ.Σ.Δ. Ο Gold κατέβαλε στον Greenglass 500$ σε αντάλλαγμα για πληροφορίες σχετικά με την εκρηκτική γόμωση της ατομικής βόμβας. Συνεργάστηκε επίσης με τον Klaus Fuchs στο Los Alamos, προκειμένου να μεταβιβάσει μυστικά ατομικής έρευνας στους Σοβιετικούς.

Η δίκη

Η δίκη των Rosenberg πραγματοποιήθηκε στο Ομοσπονδιακό δικαστήριο του Μανχάταν τον Μάρτιο του 1951. Η κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι τόσο ο Julius όσο και η Ethel είχαν συνωμοτήσει για να περάσουν ατομικά μυστικά σε Σοβιετικούς πράκτορες. Καθώς η Σοβιετική Ένωση είχε πυροδοτήσει την δική της ατομική βόμβα το 1949, η δημόσια αντίληψη ήταν ότι οι Rosenberg είχαν μεταβιβάσει τεχνογνωσία που επέτρεψε στους Ρώσους να κατασκευάσουν την δική τους βόμβα.

Κατά τη διάρκεια της δίκης, η ομάδα υπεράσπισης ισχυρίστηκε ότι ένας χαμηλόβαθμος μηχανικός όπως ο David Greenglass, δεν μπορούσε να παράσχει οιαδήποτε χρήσιμη πληροφορία στους Rosenberg. Αλλά στο επιχείρημα ότι ακόμη και αν οι πληροφορίες που διακινήθηκαν δεν ήταν χρήσιμες, η κυβέρνηση αντέτεινε ότι οι Rosenberg σκόπευαν να βοηθήσουν την Σοβιετική Ένωση η οποία μπορεί να ήταν σύμμαχος κατά την διάρκεια του πολέμου, αλλά την άνοιξη του 1951 θεωρείτο αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Morton Sobell (αριστερά) ενώ συνοδεύεται από αστυνομικό κατά την μεταγωγή του από τις φυλακές στο ομοσπονδιακό δικαστήριο στις 6 Μαρτίου 1951. Alamy Stock Photo πηγή

Ο Rosenberg, μαζί με έναν άλλο ύποπτο στο δίκτυο κατασκοπείας, τον ηλεκτρολόγο Morton Sobell, κρίθηκαν ένοχοι στις 28 Μαρτίου 1951. Σύμφωνα με άρθρο των New York Times την επόμενη μέρα, οι ένορκοι συνεδρίαζαν επί 7 ώρες και 42 λεπτά μέχρι να καταλήξουν σε απόφαση.

Κατά τη διάρκεια της δίκης, τόσο ο Ethel όσο και ο Julius επικαλέστηκαν την 5η Τροπολογία, όταν δέχθηκαν επανειλημμένα ερωτήματα σχετικά με την κατασκοπεία και αν ήσαν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Η μη απάντηση στις ερωτήσεις επιβάρυνε την θέση τους, διότι την εποχή του Μακαρθισμού, πολλοί πίστευαν ότι η άρνηση απάντησης ήταν παραδοχή ενοχής. Η Ethel και ο Julius αρνήθηκαν όλες τις κατηγορίες για κατασκοπεία και αρνήθηκαν να δώσουν ονόματα.

Στις 29 Μαρτίου 1951, το δικαστήριο έκρινε ένοχους το ζεύγος Rosenberg για συνωμοσία με σκοπό την κατασκοπεία. Στις 5 Απριλίου, ο δικαστής Irving R. Kaufman τους καταδίκασε σε θάνατο και τον Sobell σε 30 χρόνια φυλάκιση. Ορισμένες αναφορές υποστηρίζουν ότι στους Rosenberg προσφέρθηκε συμφωνία, όπου η αποδοχή της ενοχής θα τους απέφερε ποινή φυλάκισης. Στον David Greenglass επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 15 ετών και απελευθερώθηκε το 1960. Στις αρχές του 1953, έγραψε επιστολή στον Πρόεδρο Eisenhower, ζητώντας να καταργηθούν οι ποινές του Ethel και του Julius στην φυλακή αλλά το αίτημα απορρίφθηκε. Ο δικαστής Kaufman δικαιολόγησε την απόφασή του για τη θανατική ποινή, δηλώνοντας:

«Θεωρώ τα εγκλήματά σας χειρότερα από τη δολοφονία. Πιστεύω ότι οι ενέργειες σας να παραδώσετε στα χέρια των Σοβιετικών στοιχεία της ατομικής βόμβας, νωρίτερα από την πρόβλεψη των επιστημόνων μας για τον χρόνο που η Σοβιετική Ένωση θα τελειοποιήσει τη βόμβα, έχει ήδη προκαλέσει, κατά τη γνώμη μου, την Κομμουνιστική επιθετικότητα στην Κορέα, με απώλειες που ήδη ξεπέρασαν τις 50.000, χωρίς ουδείς να γνωρίζει πόσα ακόμα εκατομμύρια αθώων ανθρώπων θα πληρώσουν το τίμημα της προδοσίας σας ».

Οι Αμερικανοί τις δεκαετίες του 1940 και 1950 γνώριζαν ότι η Σοβιετική κατασκοπεία ήταν υπαρκτή και ορισμένοι όπως ο Fuchs, συνεργάζονταν με τους Σοβιετικούς. Παρά τους φόβους, η δίκη των Rosenberg προκάλεσε ανάμικτα συναισθήματα στην κοινή γνώμη. Πολλοί αριστεροί Αμερικανοί πίστευαν ότι οι Rosenberg διώχθηκαν αποκλειστικά για την συμμετοχή τους στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Η νομική τους ομάδα εργάστηκε για να ανατραπεί η ετυμηγορία, αλλά οι προσπάθειές τους απέτυχαν, αφού ούτε ο Πρόεδρος Truman ούτε ο Πρόεδρος Eisenhower ενέκριναν τα αιτήματα κατάργησης της θανατικής ποινής. Οι δικηγόροι άσκησαν έφεση στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ εννέα φορές, αλλά αυτό ουδέποτε εξέτασε τα αιτήματα.

J. Edgar Hoover διευθυντής FBI

Ο John Edgar Hoover ως διευθυντής του FBI αντιτάχθηκε δημοσίως στην δίκη. Θεωρούσε ότι η εκτέλεση της Ethel, μιας νέας μητέρας, θα είχε αρνητικό αντίκτυπο τόσο στο FBI όσο και στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. Πολλοί σχολιαστές της εποχής ισχυρίστηκαν ότι η θανατική ποινή χρησιμοποιήθηκε άδικα στα δικαστήρια ως ένας τρόπος για να αναγκάσουν τους Rosenberg και άλλους να ομολογήσουν την κατασκοπεία ή να ονομάσουν άλλους εμπλεκόμενους. Ωστόσο, η πλειοψηφία των εφημερίδων στις ΗΠΑ υποστήριξε την θανατική ποινή, υποστηρίζοντας ότι η τιμωρία ήταν δίκαιη. Σε αντίθεση με τα Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, οι Ευρωπαϊκές εφημερίδες δεν υποστήριξαν την απόφαση και υπήρξαν διαμαρτυρίες εναντίον της σε όλη την Ευρώπη.

Εκτέλεση και διαμάχη

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι δημόσιες αμφιβολίες για τη δίκη των Rosenberg και η αυστηρότητα της ποινής οδήγησαν σε διαδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων συγκεντρώσεων που πραγματοποιήθηκαν στη Νέα Υόρκη.

Υπήρξαν σοβαρά ερωτηματικά σχετικά με το αν ο δικηγόρος υπεράσπισης είχε διαπράξει κατά τη διάρκεια της δίκης σοβαρά λάθη που οδήγησαν στην καταδίκη τους και λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρήματα σχετικά με την αξία του υλικού που είχαν περάσει στους Σοβιετικούς, η θανατική ποινή φαινόταν υπερβολική.

Σημερινή άποψη των φυλακών Sing Sing όπου εκτελέσθηκαν οι Rosenberfg πηγή

Οι Rosenberg εκτελέστηκαν στην ηλεκτρική καρέκλα στη φυλακή Sing Sing στο Ossining της Νέας Υόρκης στις 19 Ιουνίου 1953. Η τελευταία προσφυγή τους στο Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών είχε απορριφθεί 7 ώρες πριν εκτελεστούν.

Ο Julius Rosenberg κάθισε πρώτος στην ηλεκτρική καρέκλα και έλαβε τον πρώτο κλονισμό των 2.000 volts στις 8:04 μ.μ. και απεβίωσε στις 8:06 μ.μ.

Η Ethel Rosenberg τον ακολούθησε στην ηλεκτρική καρέκλα αμέσως μετά την αφαίρεση του σώματος του συζύγου της, σύμφωνα με εφημερίδα της εποχής. Δέχθηκε τον πρώτο κλονισμό στις 8:11 μ.μ. και απεβίωσε στις 8:16 μ.μ.

Ήσαν οι μόνοι Αμερικανοί πολίτες που εκτελέσθηκαν για κατασκοπεία κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Ο απόηχος

Ο David Greenglass, ο οποίος είχε καταθέσει εναντίον της αδελφής του και του γαμπρού του, καταδικάστηκε σε ομοσπονδιακή φυλακή και τελικά απολύθηκε το 1960. Όταν έληξε η ομοσπονδιακή επιμέλεια, στις 16 Νοεμβρίου 1960, κοντά στις αποβάθρες του Μανχάταν, δέχθηκε επίθεση από έναν ναυτεργάτη, ο οποίος τον αποκάλεσε «κακό κομμουνιστή» και «βρώμικο αρουραίο».

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο Greenglass, ο οποίος είχε αλλάξει το όνομά του και ζούσε με την οικογένειά του μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, έδωσε συνέντευξη σε ρεπόρτερ των New York Times λέγοντας ότι η κυβέρνηση τον ανάγκασε να καταθέσει εναντίον της αδελφής του απειλώντας να διώξει την δική του σύζυγο (η Ruth Greenglass ουδέποτε διώχθηκε).

Ο Morton Sobel, ο οποίος καταδικάστηκε μαζί με τους Rosenberg, φυλακίστηκε σε ομοσπονδιακή φυλακή και αποφυλακίστηκε τον Ιανουάριο του 1969.

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ – Διαδηλωτές κατά την διάρκεια της δίκης των  Julius και Ethel Rosenberg, 1951.

Οι δύο γιοι των Rosenberg, ορφανοί από την εκτέλεση των γονιών τους, υιοθετήθηκαν από οικογενειακούς φίλους και μεγάλωσαν ως Michael και Robert Meeropol, προσπαθώντας επί δεκαετίες να αποκαταστήσουν τα ονόματα των γονέων τους.

Το 2016, το τελευταίο έτος διοίκησης Obama, οι γιοι της Ethel και του Julius Rosenberg επικοινώνησαν με τον Λευκό Οίκο αιτούμενοι δήλωση απαλλαγής για τη μητέρα τους. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Δεκεμβρίου του 2016, αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου δήλωσαν ότι θα εξετάσουν το αίτημα, χωρίς ωστόσο να υπάρξει κάποιο αποτέλεσμα.

Πρόγραμμα «Venona» & πρόσφατα στοιχεία

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940, η Υπηρεσία Πληροφοριών των Διαβιβάσεων του Αμερικανικού Στρατού (SIS) εκπόνησε το «Πρόγραμμα Venona». Το εν λόγω πρόγραμμα αποσκοπούσε στην συγκέντρωση και αποκωδικοποίηση μηνυμάτων που έστελναν οι Σοβιετικές στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες (KGB και GRU) στις ΗΠΑ γεγονός που θα βοηθούσε την κυβέρνηση να εντοπίσει δίκτυα κατασκοπείας. Τα έγγραφα του προγράμματος Venona παρέμειναν διαβαθμισμένα μέχρι τη δίκη και συνεπώς δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία.

Πολλά από αυτά τα αποκωδικοποιημένα μηνύματα αναγνώρισαν Σοβιετικούς κατασκόπους στο πλαίσιο του προγράμματος Μανχάταν. Ο Theodore Hall είναι ένα παράδειγμα. Ήταν φυσικός στο Los Alamos και πολύτιμη πηγή για τους Σοβιετικούς. Απέφυγε την δίωξη διότι δεν αποδείχθηκε η εμπλοκή του μέχρι να αποχαρακτηρισθούν τα έγγραφα του Venona. Ορισμένοι ιστορικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι αν ήταν δυνατή η χρήση των εγγράφων Venona στο δικαστήριο, τόσο ο Hall όσο και ο McNutt θα είχαν αποκαλυφθεί ως κατάσκοποι και θα διώκονταν μαζί με τους Greenglass και Fuchs. Τα έγγραφα αποχαρακτηρίστηκαν το 1995.

Rosenbergs and the Greenglasses intercept page 1Rosenbergs and the Greenglasses intercept page 2

στην φωτο απεικονίζεται αποκρυπτογραφημένο από το πρόγραμμα Venona μήνυμα του δικτύου κατασκοπίας με τους Σοβιετικούς πηγή

Τα έγγραφα του Venona απέδειξαν ότι ο Julius Rosenberg βοήθησε στην δράση δικτύου Σοβιετικών κατασκόπων. Τα Σοβιετικά μηνύματα αποκρυπτογραφήθηκαν, αποκαλύπτοντας την κωδική ονομασία του Julius η οποία ήταν «LIBERAL» όπως αναφέρεται σε πολλά εξ’ αυτών. Τα έγγραφα υποδηλώνουν ότι η συμμετοχή του αφορούσε στην στρατιωτική και βιομηχανική κατασκοπεία και όχι στην ατομική, όπως θεωρείτο μέχρι τότε. Τα έγγραφα δείχνουν επίσης ότι η Ethel ενήργησε ως συνεργός στη δραστηριότητα του συζύγου της, αλλά δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι πιθανότητες εκτέλεσης της Ethel θα ήταν μικρότερες εάν τα έγγραφα του Venona είχαν αποχαρακτηρισθεί και χρησιμοποιηθεί στη δίκη.

Το 2008 δημοσιοποιήθηκαν 43 από τις 46 καταθέσεις μαρτύρων, συμπεριλαμβανομένης της μαρτυρίας της Ruth Greenglass. Τα εν λόγω αντίγραφα αποκάλυψαν αντιφάσεις μεταξύ των καταθέσεων της Greenglass πριν το δικαστήριο και κατά την διάρκεια της δίκης. Την ίδια χρονιά, ο Sobell έδωσε συνέντευξη στους New York Times, όπου δήλωσε ότι αυτός και ο Julius έδωσαν στρατιωτικές και βιομηχανικές πληροφορίες στην Σοβιετική Ένωση, ελπίζοντας ότι θα τους βοηθούσαν να νικήσουν τους Ναζί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είπε επίσης ότι πίστευε ότι η Ethel θεωρήθηκε ένοχη επειδή «ήταν σύζυγος του Julius» και δεν συμμετείχε ενεργά στο δίκτυο κατασκοπείας.

Δημοσίευμα των New York Times της εποχής. πηγή

Απόψεις ιστορικών

Μεταξύ των ιστορικών ερευνητών υπάρχουν ορισμένες αντιφατικές εκτιμήσεις σχετικά με την έκβαση της δίκης Rosenberg. Ο Walter Schneir, στο Final Verdict (Τελική ετυμηγορία) υποστηρίζει ότι τα στοιχεία εναντίον της Ethel κατασκευάστηκαν από το ζεύγος Greenglass. Εξήγησε επίσης ότι ο Rosenberg απολύθηκε από το Σώμα Μηχανικών του Στρατού τον Ιανουάριο του 1945 και τα αρχεία της KGB δηλώνουν ότι οι δραστηριότητες κατασκοπείας του έληξαν το 1945, οπότε η συνάντηση την οποία ανέφερε ο David Greenglass δεν θα μπορούσε ποτέ να συμβεί. Ο Schneir υποστηρίζει ότι η Ruth δρούσε μόνη της και συναντήθηκε με έναν Σοβιετικό πράκτορα για να παραδώσει ένα σχέδιο βόμβας, το οποίο τοποθετήθηκε σε αρχείο της KGB στις 27 Δεκεμβρίου 1945. Η έρευνά του βασίστηκε σε πρόσφατα δημοσιευμένα αρχεία της KGB.

Άλλοι υποστηρίζουν ότι ο Julius και η Ethel ήσαν ένοχοι, με την Ethel να διαδραματίζει μικρό ρόλο, αλλά η δίκη και η ποινή τους ήταν άδικες εξαιτίας της έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Ο καθηγητής Δικαίου του Harvard, Alan Dershowitz, δήλωσε ότι οι Rosenberg ήσαν «ένοχοι και παγιδευμένοι», υπονοώντας ότι ήσαν κατάσκοποι, αλλά τα στοιχεία ήσαν κατασκευασμένα εναντίον τους, προκαλώντας μια άδικη δίκη και τιμωρία.

Το 2014, πέντε ιστορικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα έγγραφα της Σοβιετικής Ένωσης δείχνουν ότι η Ethel συμμετείχε ενεργά και ήταν παρούσα σε συναντήσεις με τον Julius και τις πηγές του, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι έγραψε συγκεκριμένες σημειώσεις. Ο Ronald Radosh καταλήγει, μετά τις ομολογίες του Sobell το 2008, ότι οι Rosenberg ήσαν Σοβιετικοί κατάσκοποι. Ωστόσο, πιστεύει ότι οι εισαγγελείς εργάστηκαν για να εξασφαλίσουν την καταδίκη κακοποιώντας το νομικό σύστημα. Σύμφωνα με την άποψή του, η Ethel ασχολήθηκε ελάχιστα και ως εκ τούτου η εκτέλεσή της ήταν άδικη.

Η δίκη εξακολουθεί να είναι αμφιλεγόμενη μέχρι σήμερα. Πολλά άτομα εξακολουθούν να αμφισβητούν εάν υπήρχαν ή όχι αρκετά έγκυρα αποδεικτικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της δίκης για να καταδικάσουν και να εκτελέσουν τους Rosenbergs. Άλλοι διερωτώνται εάν η τιμωρία αφορούσες μόνο στα εγκλήματά τους. Ορισμένοι ατομικοί επιστήμονες ισχυρίστηκαν ότι η πληροφορίες που δόθηκαν από τον David και τον Julius δεν θα είχαν μεγάλη σημασία για την ΕΣΣΔ, επειδή ήσαν ελλιπείς και όχι πολύ λεπτομερείς.

Λόγω των πρόσφατων αποδεικτικών στοιχείων από την συνέντευξη του Sobell, τις καταθέσεις μαρτύρων και τα έγγραφα Venona, έχουν γίνει αιτήσεις για την απαλλαγή της Ethel. Τα παιδιά του Julius και Ethel, Michael και Robert, υποστηρίζουν ότι η μητέρα τους ήταν αθώα και δημιούργησαν μια διαδικτυακή αναφορά για την απαλλαγή της. Λόγω των εγγράφων Venona, πιστεύουν τώρα ότι ο Julius ήταν Σοβιετικός κατάσκοπος ισχυριζόμενοι: «τα ψέματα του ζεύγους Greenglass συνέβαλλαν καθοριστικά στην καταδίκη της Ethel. Αφού η K.G.B. δεν της έδωσε κωδικό όνομα, σημαίνει ότι δεν την θεωρούσε κατάσκοπο και η στρατηγική της εισαγγελίας ήταν να χρησιμοποιήσει την Ethel για να εξαναγκάσει τον σύζυγό της να ομολογήσει».

Πηγές – βιβλιογραφία

https://www.thoughtco.com/rosenberg-espionage-case-4143573

https://www.atomicheritage.org/history/rosenberg-trial

John Earl Haynes, Harvey Klehr, and Alexander Vassiliev «Spies: The Rise and Fall of the KGB in America» (2009)

Mike Rossiter «The Spy Who Changed the World: Klaus Fuchs and the Secrets of the Atomic Bomb» (2014)

Peter Wright «Spymaster» (1987)