Αγγλία vs Ζανζιβάρης….ο συντομότερος πόλεμος της ιστορίας.

στις

μετάφραση – επιμέλεια Χείλων

Η σύγκρουση μεταξύ της Βρετανικής αυτοκρατορίας και του Σουλτανάτου της Ζανζιβάρης, η οποία έλαβε χώρα στις 27 Αυγούστου 1896 θεωρείται ως ο συντομότερος πόλεμος της ιστορίας, αφού διήρκεσε μόλις 38 λεπτά.

Η Ζανζιβάρη και η Αφρικανική ενδοχώρα wikipedia

Προοίμιο

Η Ζανζιβάρη είναι νησιωτική χώρα στον Ινδικό Ωκεανό, κοντά στην ακτή της πρώην Τανγκανίκας, σήμερα αποτελεί τμήμα της Τανζανίας. Το νησί από το 1698 βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του Σουλτάνου του Ομάν όταν έδιωξαν τους Πορτογάλους αποίκους οι οποίοι το διεκδικούσαν από το 1499. Ο Σουλτάνος Majid bin Said το 1858 ανακήρυξε το νησί ανεξάρτητο από το Ομάν, κίνηση που αναγνωρίστηκε από την Μεγάλη Βρετανία. Οι επόμενοι Σουλτάνοι εγκατέστησαν την πρωτεύουσα και την έδρα της κυβέρνησής τους στην Πόλη της Ζανζιβάρης όπου χτίστηκε και το σύμπλεγμα του παλατιού στην ακτή της. Το 1896 το σύμπλεγμα αποτελείτο από το παλάτι, το χαρέμι Beit alHukm και το  Beit al-Ajaib ή «Σπίτι των Θαυμάτων»—ένα επίσημο οίκημα που λέγεται ότι ήταν το πρώτο κτήριο στην Ανατολική Αφρική που ηλεκτροδοτήθηκε. Το σύμπλεγμα κατασκευάστηκε κατά κύριο λόγο από τοπική ξυλεία, δεν διέθετε κάποιου είδους οχύρωση και τα τρία κύρια κτίσματα ήσαν το ένα δίπλα στο άλλο σε ευθεία και συνδέονταν με ξύλινες σκεπαστές γέφυρες.

Σουλτάνος Khalifa I bin Said wikipedia

Η Βρετανία είχε διαχρονικά φιλικές σχέσεις με την Ζανζιβάρη και το 1886 αναγνώρισε την κυριαρχία και μοναρχία του νησιού. Εντούτοις η Γερμανία ενδιαφερόταν και αυτή για την Ανατολική Αφρική και οι δύο δυνάμεις ανταγωνίζονταν για τον έλεγχο των εμπορικών δικαιωμάτων στην περιοχή κατά τον 19ο αιώνα. Ο Σουλτάνος Khalifah bin Said είχε παραχωρήσει δικαιώματα για την Κένυα στην Βρετανία και για την Τανγκανίκα στην Γερμανία, μια διαδικασία που είχε ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της δουλείας σε αυτές της χώρες. Πολλοί από τους Άραβες της άρχουσας τάξης ήταν δυσαρεστημένοι από την διακοπή του προσοδοφόρου δουλεμπορίου, γεγονός το οποίο οδήγησε σε αναταραχές. Επιπροσθέτως, οι Γερμανικές αρχές της Τανγκανίκας αρνούνταν την έπαρση  σημαίας του Σουλτανάτου της Ζανζιβάρης, ενέργεια η οποία προκάλεσε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των Γερμανικών στρατευμάτων και του τοπικού πληθυσμού.

Ο Σουλτάνος Khalifah bin Said έστειλε Ζανζιβαρινά στρατεύματα υπό την ηγεσία του Lloyd Mathews, πρώην υποπλοιάρχου του Βασιλικού Ναυτικού ώστε να αποκαταστήσει την τάξη στην Τανγκανίκα. Η επιχείρηση ήταν κατά κύριο λόγο επιτυχημένη, αλλά τα αντιγερμανικά αισθήματα των Ζανζιβαρινών παρέμεναν έντονα. Περαιτέρω συγκρούσεις ξέσπασαν στο Μπαγκαμόγιο όπου 150 ιθαγενείς σκοτώθηκαν από τις Γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις και στην Κέτβα όπου δολοφονήθηκαν Γερμανοί αξιωματούχοι και οι υπηρέτες τους. Ο Khalifah εν συνεχεία εξασφάλισε εκτεταμένα εμπορικά δικαιώματα στην Αυτοκρατορική Βρετανική Εταιρία Ανατολικής Αφρικής (Imperial British East Africa Company, IBEAC) η οποία με την βοήθεια των Γερμανών έκανε ναυτικό αποκλεισμό ώστε να σταματήσει το συνεχιζόμενο εγχώριο δουλεμπόριο. Με τον θάνατο του Khalifah το 1890 ανέβηκε στον θρόνο ο  Ali bin Said. Ο Σουλτάνος Ali απαγόρευσε το εγχώριο δουλεμπόριο (αλλά όχι την δουλοκτησία) ανακήρυξε την Ζανζιβάρη Βρετανικό προτεκτοράτο και διόρισε Βρετανό Πρωθυπουργό ως αρχηγό της κυβέρνησής του. Παραχωρήθηκε επίσης βέτο στους Βρετανούς για τον μελλοντικό διορισμό Σουλτάνων.

Η ιστορία αρχίζει το 1890 με την υπογραφή της συνθήκης Heligoland – Zanzibar μεταξύ Βρετανίας και Γερμανίας. Η εν λόγω συνθήκη υπεγράφη από τον καγκελάριο Leo von Caprivi Friedrich και Richard Krauel εκ μέρους της Γερμανίας και των Sir Edward Baldwin Malet και Sir Henry Percy εκ μέρους της Μεγάλης Βρετανίας και επ’ ονόματι της βασίλισσας Βικτώριας.

εκ μέρους της Γερμανίας και από δημιούργησε τις σφαίρες επιρροής μεταξύ των αυτοκρατορικών δυνάμεων στην Ανατολική Αφρική. Συγκεκριμένα παραχωρήθηκαν τα δικαιώματα της Γερμανίας στην Ζανζιβάρη, στο Ηνωμένο Βασίλειο ενώ η Γερμανία ανέλαβε τον έλεγχο της Τανγκανίκας. Αυτό έδωσε στην Βρετανική κυβέρνηση περισσότερη επιρροή στην Ζανζιβάρη την οποία σκόπευε να χρησιμοποιήσει για την εξάλειψη του δουλεμπορίου, στόχος που υπήρχε από το 1804.

Σουλτάνος  Hamad bin Thuwaini

Με την νέα προσθήκη, η Βρετανία κήρυξε την Ζανζιβάρη προτεκτοράτο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και αφού εγκαταστάθηκε διόρισε τον δικό της Σουλτάνο για να διοικήσει την περιοχή. Ο Hamad bin Thuwaini, ο οποίος ήταν οπαδός των Βρετανών στην περιοχή, ανέλαβε καθήκοντα το 1893.

Αίτια της σύγκρουσης

Ο Hamad κυβέρνησε αυτό το σχετικά φιλήσυχο προτεκτοράτο για λίγο περισσότερο από 3 χρόνια μέχρι τις 25 Αυγούστου 1896, που πεθαίνει αιφνιδίως στο παλάτι του. Αν και τα αίτια θανάτου δεν έχουν εξακριβωθεί, πιστεύεται ευρέως ότι τον δηλητηρίασε ο ξάδερφός του, Khalid bin Barghash.

Σουλτάνος  Khalid bin Barghash

Αυτή η υποψία ενισχύεται από το γεγονός ότι μέσα σε λίγες ώρες από το θάνατο του Hamad, ο Khalid είχε ήδη μετακομίσει στο παλάτι και ανέλαβε καθήκοντα Σουλτάνου, χωρίς την Βρετανική έγκριση.

Περιττό να αναφερθεί ότι οι ντόπιοι Βρετανοί διπλωμάτες δεν ήσαν καθόλου ευχαριστημένοι με αυτή την εξέλιξη των γεγονότων και ο επικεφαλής της αποστολής πρόξενος Basil Cave, απέστειλε τελεσίγραφο στον Khalid πρέπει να αποσυρθεί. Ο Khalid αγνόησε τις προειδοποιήσεις του Cave και οι δυνάμεις του ξεκίνησαν να παρατάσσονται στην πλατεία του παλατιού υπό τις διαταγές του Λοχαγού Σαλέχ, της σωματοφυλακής του παλατιού. Μέχρι το τέλος της ημέρας, είχαν συγκεντρωθεί 2.800 άντρες οπλισμένοι με τυφέκια και μουσκέτα. Οι πλειοψηφία τους ήταν πολίτες, αλλά περιλαμβάνονταν και 700 Ζανζιβαρινοί Ασκάρι που πήγαν με το μέρος του Χαλίντ. Το πυροβολικό του Σουλτάνου, το οποίο αποτελείτο από μερικά πολυβόλα Maxim, ένα πολύκαννο πολυβόλο, ένα μπρούτζινο κανόνι του 17ου αιώνα και δύο πυροβόλα πεδίου 12 λιβρών, τοποθετήθηκε ώστε να στοχεύει τα Βρετανικά πλοία που βρίσκονταν στο λιμάνι. Τα δύο κανόνια των 12 λιβρών ήταν δώρο προς τον Σουλτάνο από τον Γερμανό Αυτοκράτορα, Γουλιέλμο Β’. Μέχρι το πέρας της 25ης Αυγούστου, ο Khalid είχε το παλάτι του ασφαλισμένο με σχεδόν 3.000 άνδρες, πολλά όπλα πυροβολικού και ακόμη το HHS Glasgow μια Αγγλική φρεγάτα η οποία είχε διασκευασθεί σε ελαφρά οπλισμένο βασιλικό γιοτ.

Basil Cave

Ταυτόχρονα, o Cave άρχισε επίσης να συντάσσει τις δυνάμεις του, που αποτελούνταν από 900 Ζανζιβαρινούς Ασκάρι υπό τις διαταγές του υπολοχαγού Arthur Edward Harington Raikes του συντάγματος Wiltshire ο οποίος ήταν αποσπασμένος στον Ζανζιβαρινό στρατό με τον βαθμό του ταξίαρχου. Επιπλέον αποβιβάστηκαν 150 ναύτες από το καταδρομικό HMS Philomel και την κανονιοφόρο HMS Thrush τα οποία ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι. Το ναυτικό απόσπασμα, υπό τις διαταγές του λοχαγού O’ Callaghan αποβιβάστηκε σε δεκαπέντε λεπτά αφότου του ζητήθηκε, προκειμένου να αντιμετωπίσει ενδεχόμενες ταραχές που θα προκαλούνταν από τον γενικό πληθυσμό. Ένα μικρότερο απόσπασμα ναυτών υπό τον Υποπλοίαρχο Watson του Thrush αποβιβάστηκε ώστε να φρουρήσουν το Βρετανικό προξενείο, στο οποίο είχαν συγκεντρωθεί οι Βρετανοί πολίτες για λόγους προστασίας. Μία ακόμη κανονιοφόρος, η HMS Sparrow, μπήκε στο λιμάνι και αγκυροβόλησε απέναντι από το παλάτι δίπλα στο Thrush.

Το HMS St George και το HMS Philomel στο λιμάνι wikipedia

Παρόλο που ο Cave είχε σημαντική ένοπλη παρουσία στο λιμάνι, ήξερε ότι δεν είχε την εξουσία να αρχίσει εχθροπραξίες χωρίς την ρητή έγκριση της Βρετανικής κυβέρνησης. Για κάθε ενδεχόμενο εκείνο το απόγευμα, έστειλε ένα τηλεγράφημα στο Υπουργείο Εξωτερικών, αναφέροντας: «Σε περίπτωση που όλες οι προσπάθειες ειρηνικής λύσης αποτύχουν, έχουμε την άδεια να επιτεθούμε στο παλάτι;» περιμένοντας την απάντηση από το Whitehall (Βασιλικό οίκο) ο Cave συνέχισε να στέλνει τελεσίγραφα στον Khalid αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Την επόμενη μέρα, ακόμη δύο Βρετανικά πολεμικά πλοία εισήλθαν στο λιμάνι, το HMS Racoon και το HMS St. George, στο οποίο επέβαινε ο υποναύαρχος Harry Rawson, διοικητής του Βρετανικού στόλου στην περιοχή, ενώ την ίδια στιγμή, ο Cave λάμβανε τηλεγράφημα από το Whitehall το οποίο ανέφερε:

«Είστε εξουσιοδοτημένος να εφαρμόσετε τα μέτρα που θεωρείτε απαραίτητα και οι δράσεις σας θα υποστηριχθούν από την Κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητας. Μην επιχειρήσετε ωστόσο οιαδήποτε ενέργεια αν δεν είστε σίγουρος για την επιτυχή έκβαση».

Παλάτι Ζανζιβάρης στα τέλη του 1800

Το τελικό τελεσίγραφο προς τον Khalid εκδόθηκε στις 26 Αυγούστου, ζητώντας να εγκαταλείψει το παλάτι μέχρι τις 9 π.μ. της επομένης ημέρας. Εκείνη την νύχτα, ο Cave απαίτησε επίσης όλα τα μη στρατιωτικά σκάφη να εγκαταλείψουν το λιμάνι εν όψει πολέμου.

Στις 8 π.μ. το επόμενο πρωί, μόλις μία ώρα πριν λήξει το τελεσίγραφο, ο Khalid απάντησε λέγοντας: «Δεν έχουμε πρόθεση να υποστείλουμε την σημαία μας και δεν πιστεύουμε ότι θα μας επιτεθείτε».

Ο Cave απάντησε με το γνωστό Βρετανικό διπλωματικό στυλ, δηλώνοντας ότι δεν είχε καμία διάθεση να επιτεθεί στο παλάτι «αλλά αν δεν πράξετε όπως σας ζητήθηκε, θα το κάνουμε σίγουρα».

Η σύγκρουση

Αυτή ήταν η τελευταία συνομιλία μεταξύ Khalid & Cave και στις 9 π.μ. δόθηκε εντολή στα Βρετανικά πλοία να βομβαρδίσουν το παλάτι. Μέχρι το 09:02 η πλειονότητα του πυροβολικού του Khalid είχε καταστραφεί και η ξύλινη δομή των παλατιών άρχισε να καταρρέει με τους 3.000 υπερασπιστές να βρίσκονται εντός του παλατιού. Περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα, δύο λεπτά μετά την έναρξη του βομβαρδισμού, λέγεται ότι ο Khalid διέφυγε από την πίσω έξοδο του ανακτόρου, αφήνοντας τους υπηρέτες και τους μαχητές του να υπερασπιστούν το μέγαρο μόνοι τους.

Θέσεις ναυτικών δυνάμεων στις 09:00 wikipedia

Μέχρι τις 09:40 είχε σταματήσει ο βομβαρδισμός, υπεστάλη η σημαία του Σουλτάνου και ο συντομότερος πόλεμος στην ιστορία έληξε επισήμως μετά από μόλις 38 λεπτά.

Παλάτι της Ζανζιβάρης μετά τον βομβαρδισμό

Για έναν τόσο σύντομο πόλεμο, ο αριθμός των θυμάτων ήταν απρόσμενα υψηλός, με περισσότερους από 500 μαχητές του Khalid να είναι νεκροί ή τραυματίες, κυρίως λόγω των βομβών που έπληξαν την ισχνή οχύρωση του παλατιού. Ένας Βρετανός αξιωματικός τραυματίστηκε επίσης σοβαρά, αλλά αργότερα ανάρρωσε στο νοσοκομείο. Το HHS Glasgow βυθίστηκε και επειδή τα νερά στο συγκεκριμένο σημείο ήσαν ρηχά προεξείχαν τα ιστία του.

Βρετανοί πεζοναύτες στέκονται δίπλα σε ένα πυροβόλο όπλο.

Μετά την απομάκρυνση του Khalid, το Ηνωμένο Βασίλειο τοποθέτησε τον Hamoud bin Mohammed στο θρόνο της Ζανζιβάρης, ο οποίος κυβέρνησε εξ ονόματος της Αυτής Μεγαλειότητας για τα επόμενα έξι χρόνια. Αρκετούς μήνες μετά τον πόλεμο, ο Hamoud, με Βρετανική προτροπή κατάργησε την δουλεία σε όλες της τις μορφές. Η διαδικασία απελευθέρωσης των σκλάβων απαιτούσε να παρουσιάζονται σε κυβερνητικό γραφείο, αλλά η διαδικασία αποδείχθηκε πολύ αργή, καθώς σε δέκα χρόνια μόνο 17.293 σκλάβοι είχαν ελευθερωθεί από έναν εκτιμώμενο πληθυσμό 60.000 το 1891.

Hamoud bin Mohammed

Το σύμπλεγμα του παλατιού υπέστη μεγάλες καταστροφές στον πόλεμο και υπέστη πολλές αλλαγές κατά την ανοικοδόμηση. Το χαρέμι, ο φάρος και το παλάτι κατεδαφίστηκαν καθώς δεν ήσαν πλέον ασφαλή. Ο χώρος που βρισκόταν το παλάτι έγινε περιοχή κήπων, ενώ ανεγέρθηκε νέο κτίσμα στην θέση του χαρεμιού. Το Σπίτι των Θαυμάτων έμεινε σχεδόν ανέπαφο και αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως γραμματεία των Βρετανικών αρχών, ενώ κατά την ανακαίνισή του προστέθηκε στην όψη ένας πύργος ρολογιού αντικαθιστώντας τον φάρο.

Ζανζιβάρη_Σπίτι των Θαυμάτων_1907

Όσο για τον Khalid, κατάφερε να δραπετεύσει με μια μικρή ομάδα πιστών οπαδών στο τοπικό Γερμανικό προξενείο. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις από τους Βρετανούς για την έκδοσή του, διέφυγε λαθραία από την χώρα στις 2 Οκτωβρίου και μεταφέρθηκε από το Γερμανικό ναυτικό στην Τανγκανίκα. Όταν οι Βρετανικές δυνάμεις εισέβαλαν το 1916 στην Ανατολική Αφρική, ο Khalid συνελήφθη και εξορίσθηκε στην Αγία Ελένη. Αργότερα του επετράπη να επιστρέψει στην Ανατολική Αφρική όπου πέθανε στην Μομπάσα το 1927.

Πηγές

https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Shortest-War-in-History/

Cecil Thompson «The Sultans of Zanzibar», 1984

Kevin Patience «Zanzibar and the Shortest War in History» 1994

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.