Η εκπαίδευση των παίδων στην Περσική κοινωνία

στις

Αφορμή για την παρούσα δημοσίευση αποτέλεσε η μελέτη του χαρακτήρα των Ελλήνων από το ομώνυμο έργο του καθηγητή Απ. Ε. Βακαλόπουλου και συγκεκριμένα η αναφορά:  «Την ανάγκη να εμφυτευθεί η έννοια της δικαιοσύνης στις ψυχές των Ελλήνων την είχε δοκιμάσει βαθύτατα και προβάλλει ο Ξενοφών στην «Κύρου Παιδεία», σ᾽ ένα κείμενο διδακτικό, με ηθοπλαστικούς σκοπούς, μέσ᾽ από το οποίο διαβλέπει κανείς ότι ο συγγραφέας επιθυμούσε να καλλιεργηθεί από τα σχολεία ακόμη στους μαθητές, όπως στην αρχαία Περσία, η έννοια και η ανεκτίμητη αξία της δικαιοσύ­νης. Θα μπορούσε μάλιστα κανείς —κατά το σύγχρονο σχολείο εργασίας— να ονομάσει το φανταστικό εκείνο σχολείο της Περσίας σχολείο δικαιοσύνης. Ο Ξενοφών με την «Κύρου Παιδεία» δεν θέλησε να κάνει τίποτε άλλο παρά να διδάξει, να τονίσει την ανάγκη να οργανωθεί και να λειτουργήσει στην Ελλάδα μια πολιτεία με βάση τη δικαιοσύνη και τη διαπαιδα­ γώγηση των νέων σύμφωνα με το νόημά της, ν’ ανιδρυθεί, θα έλεγε κανείς, η «πολιτεία της δικαιοσύνης» του Πλάτωνα.»

Screen Shot 2017-11-12 at 20.46.15

Επιμέλεια παρουσίασης: Πυθεύς

Στο έργο αυτό ο Ξενοφών αναφέρεται στην προσωπικότητα και τον βίο του βασιλιά των Περσών Κύρου Β´του Μεγάλου, γιου του Καμβύση Α´, τον οποίο θαύμαζε για τη δύναμη και το μεγαλείο του και τον θεωρούσε πρότυπο χρηστού βασιλιά. Αφού εξέφρασε αυτόν του τον θαυμασμό στο εισαγωγικό κεφάλαιο, ο Ξενοφών ανέτρεξε στα πρώτα χρόνια της ζωής του Κύρου. Έτσι του δόθηκε η ευκαιρία να περιγράψει το εκπαιδευτικό σύστημα των Περσών.

Οι Περσικοί όμως νόμοι προκαταβολικά φροντίζουν πως οι πολίτες εξ᾽ αρχής δε θα γίνουν τέτοιοι, ώστε να επιθυμούν να διαπράττουν κακές και αισχρές πράξεις. Και το επιδιώκουν κάπως έτσι: διαθέτουν τη λεγόμενη ελεύθερη αγορά, όπου βρίσκονται και τα βασιλικά ανάκτορα και των άλλων αρχόντων οι κατοικίες. Από ‘κει έχουν απομακρυνθεί και μεταφερθεί σ’ άλλο τόπο τα εμπορεύματα και οι έμποροι και οι φωνές και οι χυδαιότητές τους, για να μην ανακατεύεται ο θόρυβός τους με την ευκοσμία των μορφωμένων.

Η αγορά αυτή που βρίσκεται γύρω από τα μέγαρα των αρχόντων είναι χωρισμένη σε τέσσερα μέρη∙ από αυτά το ένα προορίζεται για τα παιδιά, το δεύτερο για τους εφήβους, το τρίτο για τους ώριμους ανθρώπους και το τελευταίο για ᾽κείνους που πέρασαν τη στρατεύσιμη ηλικία. Σύμφωνα με το νόμο, πρέπει ο καθένας απ’ αυτούς, ανάλογα με την ηλικία του, να βρίσκεται στον καθορισμένο χώρο· τα παιδιά και οι ώριμοι άντρες, μόλις ξημερώσει, ενώ οι γέροι, όταν προτιμά ο καθένας, εκτός από τις καθορισμένες μέρες, κατά τις οποίες επιβάλλεται οπωσδήποτε να παρευρίσκονται. Οι έφηβοι κοιμούνται με τον ελαφρό οπλισμό τους γύρω από τα μέγαρα των αρχόντων, εκτός από τους έγγαμους· αυτοί δεν είναι υποχρεωμένοι να κοιμούνται ούτε να αναζητούνται εκεί, εκτός αν από πριν ειδοποιούνται να παρευρίσκονται∙ ούτε όμως το να απουσιάζουν συχνά θεωρείται σωστό.

Στο καθένα από αυτά τα τμήματα υπάρχουν δώδεκα άρχοντες· γιατί και οι φυλές των Περσών είναι δώδεκα. Για επιστασία των παιδιών έχουν εκλεγεί όσοι από τους γεροντότερους θεωρούνται ικανοί να καταστήσουν τα παιδιά άριστα. Για επιστασία επίσης των εφήβων, όσοι από τους ώριμους άντρες θεωρούνται πώς μπορούν να τους αναδείξουν αρίστους. Για τους ώριμους πάλι άντρες, όσοι θεωρούνται πως μπορούν να τους κάνουν να εκτελούν άριστα τις διαταγές και όσα παραγγέλλονται από την ανώτατη εξουσία.

Έχουν επίσης εκλεγεί επόπτες και για τους γέροντες, που επιβλέπουν πώς και αυτοί να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους. Θα διηγηθώ τώρα όσα κάθε ηλικία είναι υποχρεωμένη να εκτελεί, για να γίνει πια φανερό πώς φροντίζουν, ώστε να γίνουν οι πολίτες όσο το δυνατό πιο άριστοι.

Λοιπόν τα παιδιά πηγαίνοντας καθημερινά στο σχολείο διδάσκονται δικαιοσύνη και λένε πως γι’ αυτό φοιτούν στα σχολεία· όπως ακριβώς σε μας, για να μάθουν γράμματα και οι άρχοντές τους (επιμελητές) περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας με το να δικάζουν για χάρη τους. Γιατί, καθώς είναι φυσικό, συμβαίνουν και μεταξύ των παιδιών, όπως ακριβώς και μεταξύ των αντρών, παραπτώματα και για κλοπή, και γι’ αρπαγή, και για κακολογία, και άλλα που είναι φυσικό να συμβαίνουν. Όσους ανακαλύψουν ενόχους σ’ ένα απ’ αυτά τά παραπτώματα τους τιμωρούν. Τιμωρούν επίσης και όποιον πιάσουν νά κατηγορεί άλλους άδικα. Δικάζουν ακόμα και για αδίκημα για το οποίο οι άνθρωποι πάρα πολύ μισούνται μεταξύ τους, κι ωστόσο ελάχιστα καταφεύγουν στα δικαστήρια, δηλαδή την αχαριστία. Και όποιον καταλάβουν πως μπορεί να ανταποδώσει την ευεργεσία που του έγινε, αλλά δέν την ανταποδίδει, κι αυτόν τον τιμωρούν αυστηρά· γιατί πιστεύουν πως οι αχάριστοι και τους θεούς και τους γονείς και την πατρίδα και τους φίλους τους θα παραμελούσαν εντελώς. Και φαίνεται πως την αχαριστία προπάντων σχεδόν πάντοτε ακολουθεί η αναισχυντία· και ορθά τη θεωρούν σαν τη μεγαλύτερη αίτια όλων των κακών πράξεων.

Διδάσκουν ακόμα στα παιδιά και σωφροσύνη. Πολύ συντελεί στο να συνηθίζουν αυτοί στη σωφροσύνη το ότι βλέπουν κάθε μέρα και τους γεροντότερους να ζουν με εγκράτεια. Διδάσκουν επίσης και την υπακοή στους άρχοντες· πολύ και σε τούτο συντελεί το ότι βλέπουν τους πρεσβύτερους με προθυμία να υπακούνε στους άρχοντες. Τους διδάσκουν ακόμα να είναι εγκρατείς στην πείνα και τή δίψα· πολύ μάλιστα και σε τούτο συντελεί το ότι βλέπουν πως οι μεγαλύτεροι δεν πηγαίνουν πρωτύτερα για φαγητό, παρά αφού τους επιτρέψουν οι άρχοντες, και το ότι τα παιδιά δεν τρώνε κοντά στη μάνα τους, αλλά κοντά στο δάσκαλο, όταν δώσουν το σύνθημα οι άρχοντες. Φέρνουν από το σπίτι τους για φαγητό ψωμί, για προσφάγι κάρδαμο, και για να πιουν, αν κανείς διψάσει, ποτήρι, ώστε να παίρνουν νερό από το ποτάμι.

Εκτός απ’ αυτά μαθαίνουν να χειρίζονται το τόξο και τα ακόντιο. Μέχρι να γίνουν τα παιδιά δέκα έξι ή δέκα επτά χρονών, ασχολούνται βέβαια μ’ αυτά και μετά περνούν στην τάξη των εφήβων.

Screen Shot 2017-11-12 at 20.46.15

Μτφρ. Β. Καλαμπαλίκης, 1975, Ξενοφώντος Κύρου Παιδεία

Διαδικτυακή αναφορά 

Screen Shot 2018-05-01 at 14.25.55

Εικόνα εξωφύλλου

Ο Σωκράτης και ο νεαρός Ξενοφών (λεπτομέρεια τοιχογραφίας του Ραφαήλ της Σχολής των Αθηνών) στο Βατικανό (wikiwand)

Advertisements