Ψυχής καθέδρα

στις

Σύμφωνα με παλαιά δοξασία των Σχολαστικών η ψυχή ήταν διακεγχυμένη σε ολόκληρο το σώμα. Βλέποντας την ταχύτητα με την οποία η ψυχή αισθάνεται τον πόνο όταν κεντηθεί ένα χέρι ή ένα πόδι και αγνοώντας ότι η προσβολή αυτή έπρεπε να διαπορθμευθεί στον εγκέφαλο, θεώρησαν ότι η έδρα της ψυχής βρίσκεται στο χέρι ή το πόδι. Αυτή η δόξα απορρίφθηκε όταν ανακαλύφθηκε ότι αν κοπεί, ή δεθεί ένα νεύρο, στο τμήμα που μένει κάτω από την τομή, ή το δέσιμο και δεν έχει καμία επικοινωνία με τον εγκέφαλο, η ψυχή δεν λαμβάνει πλέον κανένα αίσθημα. Οι σύγχρονοι φιλόσοφοι από τη σταθερή παρατήρηση ότι η ψυχή δεν αισθάνεται τίποτε, αν οι προσβολές δεν διαπορθμευθούν στον εγκέφαλο, συμπέραναν ότι η καθέδρα της ψυχής έπρεπε να μετατοπισθεί στον εγκέφαλο.

Η άποψη αυτή όμως συναντάται και στους παλαιούς. Ο Ερασίστρατος έθετε την έδρα της ψυχής στη μεμβράνη που περιζώνει τον εγκέφαλο, την οποία ονόμαζε επικρανίδα και η οποία διαστέλλεται σε λεπτή και σκληρά μήνιγγα. Ο Ηρόφιλος την έθετε στη βάση του ιδίου του εγκεφάλου. Ο Πλάτων σε ολόκληρη την κεφαλή. Ο Πυθαγόρας έθετε τη λογική δύναμη στην κεφαλή και τη ζωτική στην καρδιά. Αντιθέτως ο Χρύσιππος και άλλοι Στωικοί την έθεταν όλη στην καρδιά. Ο Διογένης στη διώνυμη κοιλία της καρδιάς. Ο Εμπεδοκλής στο αίμα και άλλος αλλού. Ο Καρτέσιος, επειδή βρέθηκε στον εγκέφαλο ένας αδενίσκος, ομοιόσχημος με καρυδάκι πίτυος (πεύκου), που γι’ αυτό ονομάσθηκε αδήν πιτυώδης ή πίτειος, εστοχάσθη ότι εκεί πρέπει να τεθεί η καθέδρα της ψυχής και ότι εκεί, σαν σε θρόνο, λάμβανε τις εξωτερικές προσβολές και από εκεί έδινε τους ορισμούς της στα άλλα μέρη του σώματος. Όμως δεν φαίνεται κανένα νεύρο να βγαίνει από τον πιτυώδη αδένα.

Αντίθετα ο Σλαύδος, ιατρός και ανατόμος στο Άμστερνταμ, βρήκε στο πιτυώδη αδένα πολλές φορές πετρίτζες. Κατά τον Βονέτ, ο περίφημος Ρουίσχιος βρήκε τρεις πέτρες και άλλοι βρήκαν τον αδένα εντελώς απολιθωμένο, χωρίς όσοι έπασχον από αυτό, να χάσουν τη δύναμη του αισθάνεσθαι. Ο Διγβαίος θέτει την έδρα της ψυχής στο φαεινό φραγμό, μια μυελώδη και διαφανή μεμβράνη, που χωρίζει τα μπροστινά γαστρίδια του εγκεφάλου. Όμως και από εκεί δεν αρχίζει κανένα νεύρο. Άλλοι, όπως οι Λάνκισος, Μπερζέρ, Πεϋρόνιος κ.α. τη θέτουν στο τυλώδες σώμα, δηλαδή στο λευκότερο και τραχύτερο μέρος στο οποίο τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου στα οπίσθια μέσα ενώνονται σε μία και την αυτή βάση και από το οποίο βγαίνουν αληθινά νεύρα, όπως τα οπτικά, τα οποία αρχίζουν από τα μέρη εκείνα που ονομάζονται θάλαμος των οπτικών νεύρων και τα παθητικά, που γεννιώνται εκεί κοντά, χρησιμεύουντας στις κινήσεις των οφθαλμών. Όμως και άλλα νεύρα αναφύονται όλα αμέσως από τον προμήκη μυελό, τον ακανθώδη ή νωτιαίο. Και επειδή δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν ότι τα νεύρα ακολουθούσαν μέσα στην υπόσταση των προειρημένων μυελών τον δρόμο τους, για να ενωθούν ή με το τυλώδες σώμα ή με κάποιο άλλο μέρος, δεν μπόρεσαν να βεβαιώσουν μήτε το κοινό αισθητήριο, μήτε την έδρα της ψυχής.

Πρώτος που μπόρεσε να ανιχνεύσει ότι τα νεύρα μπαίνουν στην υπόσταση των μυελών και αυτού του εγκεφάλου, ήταν ο Αββάς Τοφφόλης, του οποίου κάποιες παρατηρήσεις τυπώθηκαν στα Επίλεκτα Συγγραμμάτια περί Επιστημών και Τεχνών. Αυτός βρήκε τρόπο να στερεοποιήσει τον εγκέφαλο, αφήνοντάς τον πολύ καιρό μέσα σε πνεύμα οίνου (ρακί) και έτσι μπόρεσε, ανατέμνοντάς τον, να ιχνηλατήσει τις ίνες των νεύρων και από αυτό να δει ότι τα οσφραντικά τελειώνουν στα δύο πρώτα γαστρίδια του εγκεφάλου, τα γευστικά στο τρίτο γαστρίδιο, τα ακουστικά στα πτυχώδη σώματα κ.α. Από τις παρατηρήσεις του συνάγεται ότι κανένα μέρος του εγκεφάλου δεν μπορεί κατά προτίμηση να ονομασθεί κυρίως κοινό αισθητήριο ή καθέδρα ιδιάζουσα της ψυχής.

 

Πηγή: Γρηγορίου Ιεροδιακόνου Κωνσταντά του Μηλιώτου, Στοιχεία της Λογικής, Μεταφυσικής και Ηθικής, τομ. Γ´, Βενετία 1804, σ. 44-48.

 

 

Αναφορές

http://www.lib.uoa.gr/katoptron/LEXICON/ISTORIKO_LEXICON_KATOPTRON_2007.pdf

http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/b/4/2/metadata-87-0000001.tkl&do=83778_03.pdf&pageno=32&pagestart=1&width=840&height=595&maxpage=179&lang=el

 

 

Screen Shot 2017-12-14 at 9.58.26 AM

Advertisements