Ο Εμίλ Μπερλίνερ και η ανάδυση της ηχογραφικής βιομηχανίας

στις

©Πυθεύς

Τα πρώτα χρόνια (1851-75)

Ο Εμίλ Μπερλίνερ (Emil Berliner) γεννήθηκε στο Ανόβερο τής Γερμανίας στις 20 Μαΐου 1851. Το ζεύγος, Samuel και Sarah Friedman Berliner, απέκτησε συνολικά δώδεκα παιδιά, δύο από τα οποία πέθαναν στην βρεφική τους ηλικία. Ο πατέρας ήταν έμπορος και μαθητής τού Ταλμούδ, η δε μητέρα, ερασιτέχνης μουσικός. Από αμφότερους τους γονείς, ο Εμίλ και τ᾽ αδέλφια του κληρονόμησαν σπουδαία αίσθηση ακεραιότητας χαρακτήρα, πίστη στις ικανότητες και υπερηφάνεια για τα επιτεύγματά τους.

Μετά από λίγα σχολικά χρόνια στην γενέτειρά του, ο Μπερλίνερ στάλθηκε στην γειτονική πόλη Wolfenbüttel για να παρακολουθήσει το δημόσιο Εβραϊκό σχολείο Samsonschule, από το οποίο αποφοίτησε το 1865 σε ηλικία δεκατεσσάρων χρόνων. Όπως αναφέρει αργότερα ο ίδιος, αυτό σημάδεψε το τέλος τής τυπικής σχολικής του εκπαίδευσης. Από τότε, ο Μπερλίνερ δραστηριοποιήθηκε για αρκετά χρόνια σε ασυνήθιστες εργασίες στο Ανόβερο, ενισχύοντας τα εισοδήματα τής πολυμελούς οικογένειάς του. Παρασυρμένος από την προσφορά υπαλληλικής θέσης στο κατάστημα μερικής ιδιοκτησίας κάποιου ονόματι Behrend, ενός Ανοβεριανού ο οποίος είχε μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες κάμποσα χρόνια νωρίτερα και πιθανόν με την επιθυμία να αποφύγει την υποχρεωτική στράτευση με την οποία έρχονταν αντιμέτωποι οι περισσότεροι νέοι τον καιρό τού ΓαλλοΠρωσικού πολέμου, ο Μπερλίνερ έπεισε τους γονείς του να τού επιτρέψουν να δεχτεί την προσφορά εργασίας και να αποδημήσει στην Αμερική. Στα τέλη Μαρτίου τού 1870 εγκατέλειψε το Ανόβερο. 

Το κατάστημα υφασμάτων για το οποίο προοριζόταν, βρισκόταν στην Ουάσινγκτον, Π.Κ. Για τρία χρόνια, ο Μπερλίνερ εργάσθηκε στην εταιρία Gotthelf, Behrend and Co., μέχρι το 1873, οπότε έκρινε ότι τον περίμενε καλύτερη μοίρα στην πόλη της Νέας Υόρκης. Όσο έμεινε εκεί, ανέλαβε και πάλι πρωινές κοπιώδεις εργασίες, ενόσω προσπαθούσε να βελτιώσει τον εαυτό του, μελετώντας τα βράδια ιδιατέρως στην πολυτεχνική σχολή Cooper. Μετά από σύντομη καριέρα σαν ταξιδιωτικός εμπορικός αντιπρόσωπος οίκου ανδρικών ενδυμάτων και αξεσουάρ με έδρα το Μιλγουόκι, ο Μπερλίνερ επέστρεψε στην Νέα Υόρκη όπου αυτή την φορά στάθηκε πιό τυχερός εξασφαλίζοντας θέση υπεύθυνου καθαριότητας στο εργαστήριο του Constantine Fahlberg, εφευρέτη της σακχαρίνης. Αυτή η εμπειρία σε ερευνητικό εργαστήριο, πυροδότησε την φιλοδοξία του Μπερλίνερ κάνοντάς τον να νοιώσει ότι είχε γεννηθεί για την επιστήμη, την έρευνα και τις ανακαλύψεις.

download (1)
Alexander Graham Bell (source)

Έργα για το τηλέφωνο και το μικρόφωνο (1876-84)

Το 1876 ο Μπερλίνερ επέστρεψε στην Ουάσινγκτον και ξανάρχισε να εργάζεται στην Behrend and Co., όπως ήταν πλέον η σύγχρονη μορφή της.  Εκείνος ήταν ο χρόνος των εορτασμών για την εκατονταετηρίδα από την Αμερικανική Επανάσταση και μεταξύ των αξιομνημόνευτων εκδηλώσεων που έγιναν στην Ουάσινγκτον, ήταν η παρουσίαση ενός νέου τηλεφώνου από τον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ.  Ο Μπερλίνερ ενθουσιάστηκε στη θέα της συσκευής την οποία έβλεπε για πρώτη φορά. Άρχισε να μελετά το τηλέφωνο. Για το  ερευνητικό πνεύμα του, μία από τις αδυναμίες τού μηχανισμού, ήταν ο πομπός του. Εργαζόμενος μόνος στο μικρό διαμέρισμά του, κατασκεύασε νέο είδος αναμεταδότη τον οποίο ονόμασε «πομπό χαλαρής σύζευξης», είδος μικροφώνου, το οποίο ενίσχυε την ένταση της διαβιβαζόμενης φωνής. Αυτό που κατάφερε κατέχοντας μόνο στοιχειώδεις γνώσεις ηλεκτρισμού και φυσικής ήταν πράγματι εκπληκτικό. 

Berlinerpatent.jpg

Γνώριζε από προγενέστερη εργασία τού  Philipp Reis , ότι αν ένα καλώδιο δεν βιδωθεί σφιχτά πάνω σε κάποιο τερματικό, από την χαλαρή επαφή θα προέκυπτε μεταβλητή υψηλή αντίσταση. Χρησιμοποίησε αυτή την ιδιότητα για τον σχεδιασμό πομπού χαλαρής επαφής. [http://www.telephonecollecting.org/]

Όταν τα μέλη της νεοσύστατης Αμερικάνικης Τηλεφωνικής Εταιρίας Μπελ [American Bell Telephone Company (ABT Co.)] πληροφορήθηκαν ότι στην Ουάσινγκτον κάποιος νεαρός και εντελώς άγνωστος, είχε υποβάλλει αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (ο Μπερλίνερ την συνέταξε δίχως την βοήθεια κάποιου νομικού συμβούλου) προς το αρμόδιο γραφείο, στην οποία περιλαμβανόταν νέου τύπου πομπός, δεν μπορούσαν να το πιστέψουν. Ο Τόμας Γουότσον [Thomas Watson], ο τηλεφωνικής φήμης «Κος Γουότσον», στάλθηκε στην Ουάσινγκτον για ερευνήσει το θέμα. Επέστρεψε με μια τόσο ένθερμη αναφορά για την εφεύρεση και τον ίδιο τον Μπερλίνερ, που η εταιρία προσφέρθηκε να αγοράσει τα δικαιώματα της κατασκευής και να προσλάβει τον Μπερλίνερ σε θέση βοηθού έρευνας. Για τα επόμενα επτά χρόνια, ο Μπερλίνερ απασχολήθηκε από την ABT Co., αρχικά στη Νέα Υόρκη και αργότερα στη Βοστώνη. Κατά τη διάρκεια εκείνων των χρόνων, εργάσθηκε πάνω σε πολυάριθμα προβλήματα που σχετίζονταν με την πρωτόπειρη τηλεφωνική βιομηχανία κι εξελίχθηκε σε πρώτης τάξεως θεωρητικό ηλεκτρολόγο.

download-e1511163003755.png

Τον καιρό που εργαζόταν στη Βοστώνη, ο Μπερλίνερ έγινε Αμερικανός πολίτης και την ίδια χρονιά, το 1881,  παντρεύτηκε μια νέα γυναίκα, Γερμανικής καταγωγής, ονόματι Κόρα Άντλερ (Cora Adler). Το 1884, ο Μπερλίνερ αποφάσισε να δραστηριοποιηθεί επαγγελματικά ως ανεξάρτητος ερευνητής και εφευρέτης, πραγματοποιώντας το όνειρό του. Παραιτήθηκε από την ABT Co. και μαζί με την Κόρα, έφυγαν από την Βοστώνη κι έστησαν το νοικοκυριό τους στην Ουάσινγκτον Π.Κ. [Περιφέρεια της Κολούμπια]. 

download (2)

Διάφορες εφευρέσεις

Στο μικρό του σπίτι στην Ουάσινγκτον, ο Μπερλίνερ προχώρησε σε περαιτέρω βελτιώσεις για το τηλέφωνο τού Μπελ, πουλώντας τα νόμιμα δικαιώματα των εφευρέσεών του στην Τηλεφωνική Εταιρία. Ακολούθως, το 1886 άρχισε να εργάζεται πάνω στην επινόηση που έμελλε ν᾽αναδειχθεί η μεγαλύτερή του συνεισφορά στην ανθρωπότητα. Αυτή ήταν η εξέλιξη του γραμμοφώνου, η εγγραφή και αναπαραγωγή του ήχου μέσω δίσκων. Ανάμεσα στις άλλες εφευρέσεις του ήταν: 

 

Υλικά επίστρωσης δαπέδων

Ἠδη από το 1883 κι ενώ δούλευε ακόμη για την τηλεφωνική εταιρεία, ο Μπερλίνερ απέκτησε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα νέο είδος επίστρωσης δαπέδων το οποίο ονόμασε «πάτωμα παρκέ». Από καιρό σε καιρό επανερχόταν στο έργο αυτό και απέσπασε επιπρόσθετες πατέντες το 1899 και το 1900. 

Ακουστικές πλάκες

Θιασώτης συναυλιών, έργων όπερας και μουσικών δρώμενων, ευρισκόμενος δε συχνά σε ακροατήρια διαλέξεων, παραστάσεων και κηρυγμάτων, ο Μπερλίνερ γνώριζε καλά το πρόβλημα της κακής ακουστικής πολλών αιθουσών, θεάτρων εκκλησιών και συναγωγών. Έχοντας μελετήσει την ακουστική για πολλά χρόνια, αποφάσισε να κάνει κάτι για την κατάσταση αυτή. Σύντομα επινόησε νέο είδος πλακιδίων τα οποία μπορούσαν να τοποθετηθούν στους υπάρχοντες τοίχους των δωματίων. Τα ακουστικά πλακίδια, όπως διατυπώθηκε από τον εφευρέτη τους «…κατασκευάζονται από πορώδες τσιμέντο, είναι σκληρά σαν πέτρα κι εντούτοις διαθέτουν αντήχηση ξύλου όταν δονούνται από ένα διαπασών». Το 1926 έλαβε για εκείνα, το υπ᾽αριθμόν 1,573,475 δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και η πορεία τους ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη. Προστέθηκαν στους τοίχους πολλών κτιρίων όπως, μεταξύ άλλων, το αμφιθέατρο του Drexel University στην Φιλαδέλφεια, το θέατρο Stanley στην πόλη Τζέρσεϊ, το Ναό του Μεσσία στο Μόντρεαλ, το θέατρο Leicester στο Λονδίνο, το Προαστιακό Θέατρο στην Φιλαδέλφεια, τη Δεύτερη Πρεσβυτεριανή Εκκλησία στο Πίτσμπεργκ και την αίθουσα συνεδρίων της ομοσπονδιακής υπηρεσίας που επέβλεπε την λειτουργία του εμπορικού λιμένα στο Καράτσι του σημερινού Πακιστάν.

Το ελικόπτερο και ο ελαφρύς κινητήρας εσωτερικής καύσης

Το 1906 (ή 1907) ο Μπερλίνερ γοητεύθηκε από τις δυνατότητες της ιπτάμενης μηχανής. Αυτό αποτέλεσε έναυσμα για την εμπλοκή του στην ανάπτυξη του ελικοπτέρου, το οποίο, όπως είπε ο ίδιος, ήταν από τις πρωιμότερες μορφές μηχανών βαρύτερων από τον αέρα που επινοήθηκαν, αν ανατρέξει κανείς μέχρι την εποχή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Ο Μπερλίνερ σχεδίασε και κατοχύρωσε νέο είδος ελαφριάς μηχανής εσωτερικής καύσης για την κίνηση των στροφείων. Μέχρι το 1909 είχε κατασκευάσει ενεργό μοντέλο, ικανό να ανυψώνει το βάρος δύο ενηλίκων, ωστόσο το ελικόπτερο ήταν δεμένο στο έδαφος και δεν επιχειρήθηκε ελεύθερη πτήση. Παρότι ο Μπερλίνερ έμελλε να παραιτηθεί από το έργο αυτό, ο γιός του Ερρίκος ήταν αυτός που το συνέχισε. 

Η φήμη του Μπερλίνερ και άλλοι εφευρέτες 

Ο Μπερλίνερ δεν φημιζόταν για την διατήρηση τεταμένων σχέσεων με συναδέλφους του εφευρέτες· φαίνεται ότι υπήρξε άνθρωπος αξιοσημείωτα ήρεμης ιδιοσυγκρασίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν κάποιες προσβολές σκίασαν την πορεία του, δεν ήταν ο ίδιος αλλά οι θαυμαστές του αυτοί που ανέλαβαν την υπεράσπιση της φήμης του. Για παράδειγμα, στις αρχές του αιώνα, κάποιοι συγγραφείς διακήρυξαν αυθαίρετα ότι ήταν ο Τόμας Έντισον εκείνος ο οποίος εφηύρε τον πομπό χαλαρής σύζευξης. Ο Θίοντρορ Βέιλ, πρόεδρος της Αμερικάνικης Τηλεφωνικής και Τηλεγραφικής Εταιρίας (ΑΤ&T Co.) συνέταξε επιστολή με την οποία διαβεβαίωνε ότι σύμφωνα με όσα γνώριζε, εφευρέτης εκείνου του είδους μικροφώνου ήταν ο Εμίλ Μπερλίνερ. Και πάλι όταν απονεμήθηκε στον Έντισον αγαλματίδιο με τον Ορφέα να ανακαλύπτει το γραμμόφωνο, δεν ήταν ο Μπερλίνερ αλλά ομάδα φίλων του αυτοί οι οποίοι διαμαρτυρήθηκαν και το ίδιο έκαναν όταν το Κογκρέσο σχεδίαζε να τιμήσει τον Έντισον με μετάλλιο για την ανάπτυξη του γραμμοφώνου ξέχωρα από τις πολυάριθμες αυθεντικές εφευρέσεις του. 

 

RSF86276.jpg
Copyright Historic Images 

Όμως, η ανησυχία του Μπερλίνερ για την φήμη του και τις αμφίβολες διεκδικήσεις άλλων, γίνεται εμφανής στις συλλογές της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου. Η Βιβλιοθήκη διαθέτει λεύκωμα με αποκόμματα από άρθρα και επιστολές σχετικές με την απονομή ευφήμου μνείας στον Έντισον για την εφεύρεση του Μπερλίνερ, τα οποία προφανώς συγκέντρωσε ο ίδιος. Επίσης, όπως σημείωσε στο εξώφυλλο δικογραφίας σχετικής με την υπόθεση του τηλεφώνου, θα ήταν αναγκαίο να διαβαστεί εκείνο το βιβλίο ώστε να προστατευθεί η φήμη του.  

 

RSF86275_ac4cb47e-961d-4898-a812-2aa9f959769a.jpeg
Copyright Historic Images 

Συμμετοχή στα κοινά και κοινωνικά ζητήματα

Για πολλά χρόνια ο Εμίλ Μπερλίνερ διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην κοινωνία και τα κοινωνικά θέματα, ιδιαίτερα στον τομέα της δημόσιας υγείας.  Το 1909 δώρισε πόρους για την ανέγερση πτέρυγας ιατρικής φροντίδας στο σανατόριο Starmont στην Ουάσινγκτον Γκρόουβ του Μέριλαντ, αφιερωμένη στην μνήμη του πατέρα του.  Διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Φυματίωσης στην Ουάσινγκτον για μερικά χρόνια και το 1924, εγκαινίασε το Γραφείο Αγωγής Υγείας για να προάγει τα οφέλη της δημόσιας υγιεινής και να παρέχει υπηρεσίες επιμόρφωσης σε μητέρες και παιδιά. 

Το ζήτημα της παιδικής υγείας τον πονούσε. Στα 1900 η νεότερη κόρη του, Αλίκη, αρρώστησε βαριά, πιθανότατα από βακτήρια τροφίμων ή ποτών. Με αφορμή την περιπέτεια αυτή ο Μπερλίνερ διεξήγαγε καμπάνια για την αντιμετώπιση της υψηλής θνησιμότητας που καταγραφόταν σε μωρά και νεαρά παιδιά [Saving lives of babies]. Εξελίχθηκε σε ένθερμο υποστηρικτή του αποστειρωμένου γάλακτος και με όλα τα μέσα που είχε στην διάθεσή του συμβούλευε τις μητέρες να βράζουν το γάλα πριν το σερβίρουν. Ό,τι αντιλαμβανόταν σαν ολιγωρία σχετικά με την καθαριότητα στα παιδιά, προκαλούσε τον αποτροπιασμό του. Το 1919 συνέγραψε —με ορισμένους συνεργάτες του— και δημοσίευσε βιβλίο με έγχρωμα εικονογραφήματα που απεικόνιζαν τίς παθήσεις που απειλούν τα παιδιά όταν εκείνα αμελούν την καθαριότητά τους. Οι εικόνες συνοδεύονταν από ρίμες τις οποίες είχε συντάξει ο ίδιος ο Μπερλίνερ. Με τίτλο «Ο λασπωμένος Τζιμ» το βιβλίο παραχωρήθηκε σε σχολεία της περιοχής της Ουάσινγκτον και αλλού, σύντομα δε, μεταφράστηκε στα Γαλλικά, πιθανόν για την διανομή του στην Καναδική επαρχία του Κεμπέκ.

Ο Σιωνισμός αποτέλεσε ένα ακόμη αίτιο, για την κάθε άλλο παρά επιφανειακή ενασχόληση του Μπερλίνερ με τα κοινά. Την τετραετία 1913-1918, έγραψε τέσσερα άρθρα γι᾽ αυτό το ζήτημα: «Η Κοινωνική Θέση των Εβραίων», «Σιωνισμός και Αμερικανικό Πνεύμα», «Αμερικανισμός και Σιωνισμός» και «Σκέψεις για τον Σιωνισμό». Το 1919 προσφωνήθηκε πρόεδρος της Επιτροπής Διευθετήσεων, σε εκδήλωση υποδοχής του διάσημου ραβίνου Stephen S. Wise. Κατά την διάρκεια του ίδιου έτους, απηύθυνε επιστολή σε αμφότερους τους εκδότες των εφημερίδων, Washington Star και Washington Post, υπενθυμίζοντας την μνεία που, για δεύτερη φορά μέσα στο 1917, είχε κάνει ο πολιτικός Arthur Balfour, σε εορταστική ομιλία του, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι: «Η Κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος, συνηγορεί με την εγκαθίδρυση του Εβραϊκού Έθνους στην Παλαιστίνη». Μέσα στο 1919 ο Μπερλίνερ έγραψε ένα ακόμη σχετικό άρθρο: «Μελέτη προς επίλυση βιομηχανικών προβλημάτων στη Νέα Σιωνιστική Κοινοπολιτεία.»

Ο Μπερλίνερ κληρονόμησε από την μητέρα του μεγάλη αγάπη για την μουσική και ήταν ενθουσιώδης ακροατής συναυλιών. Το ότι μπορούσε να παίξει πιάνο, βεβαιώνει ένας από τους συνεργάτες του στο εργαστήριο του γραμμοφώνου, ο οποίος υποστηρίζει ότι σε μερικές πρώιμες ηχογραφήσεις, πιανίστας ήταν ο Μπερλίνερ. Το 1897 συνέθεσε τραγούδι με τίτλο «Ύμνος για την Κολούμπια» προς τιμήν της πρωτεύουσας του έθνους, την Περιοχή της Κολούμπια. Διασκευάστηκε για αντρικό κουαρτέτο και ηχογραφήθηκε το 1897 στον δίσκο του Μπερλίνερ με αριθμό 4288, φαίνεται δε, ότι είχε ηχογραφηθεί αρκετές φορές μέχρι τον Ιούνιο του 1900. 

Ο θάνατος του Μπερλίνερ (1929)

Γράφοντας στην συζυγό του τον Μάϊο του 1928, σχετικά με το είδος της κηδείας που επιθυμούσε, ο Μπερλίνερ εξέφρασε αμφότερα τα ανθρωπιστικά και πατριωτικά αισθήματά του []:

«Όταν φύγω, δεν θέλω ακριβή κηδεία. Οι πομπώδεις τελετές μοιάζουν με ποινικά κολάσιμη σπατάλη χρημάτων. Θα ήθελα την Αλίκη να παίξει το πρώτο μέρος από την Σονάτα υπό το Σεληνόφως του Μπετόβεν και για κλείσιμο, ας ερμηνεύσει η Ιωσηφίνα το Επικήδειο Εμβατήριο του Σοπέν.  Δώσε μερικά χρήματα σε φτωχές μητέρες με παιδιά και ενταφίασέ όταν θα δύει ο ήλιος. Είμαι ευγνώμων που έζησα στις Ηνωμένες Πολιτείες κι έχω να πω στα παιδιά και τα εγγόνια μου, ότι εκείνο που οφείλουν να επιδιώκουν, είναι η πνευματική ηρεμία. »

Ο Εμίλ Μπερλίνερ πέθανε στις 3 Αυγούστου 1929, στα εβδομηντα-εννέα του χρόνια.

 

vg.jpg
credits to Library & Archives Canada

ColumbiaCylLabelPortion.jpg

Γραμμόφωνο

Πρώιμες συσκευές ηχογραφήσεων

Στις αρχές της δεκαετίας του 1880 αναπτύχθηκε ανταγωνισμός ανάμεσα στον Τόμας Έντισον και τους Τσίτσεστερ Α. Μπελ και Τσάρλς Σόμνερ Τέιντερ, από την ομάδα του Εργαστηρίου Βόλτα, αλλιώς γνωστού ως Εργαστήριο Αλεξάντρου Γκράχαμ Μπελ. Στόχος ήταν να μετατραπεί ο φωνογράφος του Έντισον από το 1877, η μηχανή που μιλάει, σε εργαλείο ικανό να τοποθετηθεί πλάι στην γραφομηχανή, σαν συσκευή επαγγελματικής αλληλογραφίας. Αυτό προϋπέθετε όχι μόνο την καλύτερη μηχανουργία, αλλά και την εξεύρεση υλικού για την αντικατάσταση του ηχογραφικού μέσου, δηλαδή του λεπτού φύλλου από κασσίτερο, με το οποίο ήταν επικαλυμένος ο ξύλινος κύλινδρος (σε πρώιμα στάδια είχε χρησιμοποιηθεί αλουμινόχαρτο). 

Tinfoil.jpg
Tinfoil PhonographRutgers Schooll of Arts and Sciences

Brownwaxcylinders.jpg

Στις αρχές του 1887 και οι δύο πλευρές είχαν ανακοινώσει την εφεύρεση μηχανήματος που χρησιμοποιούσε κέρινους κυλίνδρoυς οι οποίοι, περιστρεφόμενοι με το χέρι, θα εγχαράσσονταν από σταθερά τοποθετημένη βελόνα, κάθετα στην επιφάνειά τους, ακολουθώντας τις ηχητικές δονήσεις. Εγγραφή και αναπαραγωγή γίνονταν μέσω της ίδιας μηχανής, όπως συνέβαινε και μ´ εκείνη που χρησιμοποιούσε φύλλα κασσίτερου. Ο Έντισον, όπως είχε κάνει παλαιότερα, ονόμασε την συσκευή του με τους κέρινους κυλίνδρους, φωνογράφο, οι δε Μπελ και Τέιντερ, ονόμασαν την δική τους γραμμόφωνο. Οι επαγγελματίες προτίμησαν την πρώτη, αλλά καμιά τους δεν έτυχε ευρείας αναγνώρισης. Εφόσον ο φωνογράφος δεν σημείωσε επιτυχία ως συσκευή υπαγόρευσης, η εταιρία του Έντισον προώθησε στην αγορά προ-εγγεγραμμένους κέρινους κυλίνδρους δημοφιλούς μουσικής, η οποία θα μπορούσε να αναπαραχθεί με τον φωνογράφο, στο γραφείο, στο σπίτι ή ακόμη και σε μηχανήματα που δέχονταν κέρματα, σε εμπορικές στοές, μπαρ και αλλού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1890, είχαν γίνει τα πρώτα βήματα μιας στοιχειώδους ηχογραφικής βιομηχανίας. Στο μεταξύ, οι Μπελ και Τέιντερ, έκαναν σημαντικές βελτιώσεις στο γραμμόφωνό τους, ενώ προσχώρησαν κι εκείνοι στον τομέα της ψυχαγωγίας. Αμφότερες οι πλευρές κατέθεσαν αίτηση τίτλου ευρεσιτεχνίας για την κάθετη κοπή ή την εγχάραξη των ηχητικών δονήσεων σε κέρινο κύλινδρο και πραγματοποίησαν ηχογραφήσεις, κάτι το οποίο είχε ως αποτέλεσμα ο φωνογραφικός κύλινδρος να μπορούσε να παιχθεί σε γραμμόφωνο και αντίστροφα.

Καθώς ο ανταγωνισμός μεταξύ Έντισον και Μπελ-Τέιντερ συνεχιζόταν, ο Μπερλίνερ στην Ουάσινγκτον εκδήλωνε μεγάλο ενδιαφέρον για το μέλλον της εγγραφής και της αναπαραγωγής. Όπως είχε κάνει και νωρίτερα με το τηλέφωνο τού Μπελ, ξεκίνησε με την λεπτομερή εξέταση τού φωνογράφου και τού γραμμοφώνου, ώστε να γνωρίσει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του καθενός. Σύντομα κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

  • Ο κύλινδρος από κερί, παρότι αποτελούσε τεράστια βελτίωση του κυλίνδρου με τον κασσίτερο ή το αλουμινόχαρτο, ήταν πολύ μαλακός και εύθραυστος για την παραγωγή μόνιμης ηχογράφησης —η σύντομη φθορά του έκανε την αναζήτηση νέου, ανθεκτικότερου υλικού, επιτακτική.
  • Η κατακόρυφη χάραξη συχνά δεν έδινε στο αυλάκι το απαραίτητο βάθος ώστε να συγκρατεί την κεφαλή από ολίσθηση στην επιφάνεια του κυλίνδρου. Για να το αποφύγουν αυτό,  τόσο στον φωνογράφο όσο και στο γραμμόφωνο, η βελόνα στερεωνόταν πάνω σε βίδα, μέσω της οποίας ακουμπούσε στον κύλινδρο. Ενα σταθερά βαθύ αυλάκι, θα μπορούσε να οδηγήσει στην απάλειψη της βίδας, αλλά θα χρειαζόταν εντούτοις, να μην γίνεται η χάραξη κάθετα στον άξονα περιστροφής του κυλίνδρου.
  • Ο κύλινδρος από μαλακό κερί ήταν αδύνατον να παραχθεί σε μεγάλες ποσότητες κι έτσι, εφόσον οι ηχογραφήσεις θα απευθύνονταν στο ευρύ κοινό, ήταν αναγκαία η επινόηση μεθόδου μαζικής παραγωγής πανομοιότυπων αντιγράφων.

Όλα αυτά έρχονταν να προστεθούν στο γεγονός ότι υπήρχε ανάγκη διαφορετικού είδους μηχανής για τους τομείς εγγραφής και αναπαραγωγής: κάποιας που δεν θα χρησιμοποιούσε κέρινους κυλίνδρους, δεν θα βασιζόταν στην αρχή της κατακόρυφης αυλάκωσης —από την οποία προέκυπταν ήχοι που εναλλάσσονταν από δυνατοί, όταν η χάραξη ήταν βαθειά, σε ασθενείς όταν ήταν επιφανειακή—και θα λειτουργούσε με σχετικά σκληρό και μακράς διάρκειας μέσο, το οποίο θα μπορούσε να αναπαραχθεί σε τεράστιους αριθμούς.

Τα προβλήματα αυτά είχαν αναγνωρισθεί βέβαια από τους Έντισον και Τέιντερ, οι οποίοι ήσαν, κατά κύριο λόγο, υπεύθυνοι για το γραμμόφωνο, αλλά τον καιρό που ξεπέρασαν πολλά από τα ελαττώματα του κυλίνδρου, αυτός ήταν ήδη καταδικασμένος σε εξαφάνιση από τον ηχογραφικό δίσκο. 

Η εφεύρεση του γραμμοφώνου από τον Μπερλίνερ

Ο Εμίλ Μπερλίνερ έκανες πολλές δοκιμές και λάθη εξελίσσοντας το γραμμόφωνο. Κάποια από αυτά περιγράφησαν από τον ίδιο σε διάλεξη-παρουσίαση από το βήμα του Ινστιτούτου Franklin στην Φιλαδέλφεια στις 16 Μαΐου 1888, η οποία καταγράφηκε στα πρακτικά του  ιδρύματος (τεύχος 125, no.60).  Σε πολύ αρχικό στάδιο του έργου του, ο Μπερλίνερ αποφάνθηκε για το είδος του δίσκου, σε συνδυασμό με την πλευρική δόνηση που είχε χρησιμοποιήσει ο Εντουάρ Λεόν Σκοτ στον φωνοαυτογράφο του. Ο Σκοτ είχε κατασκευάσει αυτή την μηχανή την δεκαετία του 1950 με μοναδικό σκοπό την γραφική απεικόνιση των ηχητικών κυμάτων της φωνής ώστε να μπορεί να μελετηθεί από εκείνους που ασχολούνταν με τον ανθρώπινο λόγο. 

Οι δονήσεις προκαλούνταν από την ομιλία μπροστά σ᾽ένα ευμεγέθες χωνί σε ρόλο μεγαφώνου, στη μικρή τρύπα του οποίου είχε τοποθετηθεί λεπτό διάφραγμα που μπορούσε να δονηθεί ανεμπόδιστα. Ένα λεπτό βουρτσάκι τοποθετημένο στο διάφραγμα θα άφηνε μικροσκοπικά σημάδια σε γυαλί καλυμένο με φούμο. Στην συνέχεια, αυτές οι πλάγιες δονήσεις θα μπορούσαν να φωτογραφηθούν και να μελετηθούν.

 

nlc004278-v6.jpg
Léon Scott de Martinville’s phonautograph, 1857 Source: Talking machines
V.K. Chew – 2nd ed. — London : H.M.S.O., 1981. — iv, 80 p. : ill. ; 20 cm. — ISBN 0112903290 (pbk.).– P. 17 © Public Domain
nlc-4278

Προφανώς ποτέ δεν πέρασε απ᾽το μυαλό του Σκοτ ή οποιουδήποτε άλλου εκείνη την εποχή, ότι εφόσον αυτά τα πολύ μικρά ίχνη μπορούσαν να σταθεροποιηθούν και ακολούθως μια βελόνα να περάσει εκ νέου από μέσα τους, θα εκτυλισσόταν η αντίστροφη διαδικασία και οι ήχοι θα αναπαράγονταν από την μεγάλη τρύπα του μεγαφώνου. Ο φωνοαυτογράφος σίγουρα έπαιξε κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη του φωνογράφου/γραμμοφώνου, παρότι αυτά χρησιμοποιούσαν κυλίνδρους κάθετης ή οριζόντιας κοπής, αντί δίσκου.  

Ο Μπερλίνερ αποφάσισε να εργασθεί πάνω στον φωνοαυτογράφο. Πρώτα προσπάθησε να αντιγράψει τα ευαίσθητα ίχνη από το μαυρισμένο γυαλί, σε πιο σταθερό υλικό με την μέθοδο της φωτοχάραξης. Παρότι άγνωστη για τον Μπερλίνερ εκείνο τον καιρό, η διαδικασία είχε υποστηριχθεί τον Απρίλιο του 1877 από τον Γάλλο Τσαρλς Κρος σε αξιόλογη μελέτη του, κατατεθιμένη στην Γαλλική Ακαδημία. Στην εργασία του, ο Κρος διατύπωνε για πρώτη φορά, θεωρία εγγραφής και αναπαραγωγής ήχου. Δυστυχώς ο ίδιος ουδέποτε προέβη σε σχετικές ενέργειες. Αν το είχε κάνει θα ήταν αυτός ο εφευρέτης της μηχανής που μιλάει και όχι ο Τόμας Έντισον, αλλά όπως ο Μπερλίνερ, ο Έντισον ποτέ δεν γνώρισε τον Κρος και η δική του μηχανή με κυλίνδρους δεν όφειλε την ύπαρξή της στην θεωρία του Κρος. Σε κάθε περίπτωση, ο Μπερλίνερ ανακάλυψε στην πορεία ότι η προσπάθεια φωτοχάραξης μιας γυάλινης επιφάνειας ήταν προβληματική και ακολούθως στράφηκε στην χάραξη. 

1024px-Emile_Berliner_with_phonograph.jpg
Ο Μπερλίνερ πειραματίζεται με το γραμμόφωνό του _wikipedia

Αφού πειραματίσθηκε με πολλά διαφορετικά υλικά, κατέληξε στον τσίγκο. Έπειτα από αρκετές αποτυχημένες δοκιμές, έφθασε σε διαδικασία επικάλυψης της τσίγκινης επιφάνειας, υλικό που χρησιμοποιούσαν συνήθως στις στόφες, με μίγμα κηρήθρας και κρύας βενζίνης. Οι λεπτές γραμμές που χάραζε πάνω στην επιφάνεια η βελόνα στερεωμένη σε διάφραγμα κινούμενη οριζοντίως, απομάκρυνε την επίστρωση. Έπειτα, εφαρμόζοντας το βερνίκι και στην άλλη πλευρά, βύθιζε το δίσκο σε διάλυμα χημικών. Μετά από λίγη ώρα τα οξέα βάθαιναν τις λεπτές γραμμές δημιουργώντας αυλάκια και αφήνοντας τα υπόλοιπα μέρη του δίσκου ανέπαφα. Έτσι, με τις ηχητικές δονήσεις σταθερά αποτυπωμένες στην επιφάνεια του τσίγκου, ο δίσκος μπορούσε να τοποθετηθεί σε κάποιο άλλο μηχάνημα και ο ήχος να αναπαραχθεί με μια μεταλλική βελόνα. Έτσι κατασκευάστηκαν τελικά τα πρώτα αρχεία καταγραφής ήχων.

 

nlc004271-v6.jpg

Αντίθετα με τις μηχανές των κυλίνδρων, οι οποίες μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την εγγραφή όσο και την αναπαραγωγή, η μέθοδος του Μπερλίνερ απαιτούσε δύο συσκευές, μία για κάθε διαδικασία. Ο εφευρέτης επινόησε την λέξη γραμμόφωνο για την όλη διαδικασία (σε πρώιμες διαφημίσεις γραφόταν συχνά Gram-O-phone). Τα παλαιότερα διπλώματα ευρεσιτεχνίας με τα οποία τιμήθηκε, ήταν το #372.786 στις 8 Νοεμβρίου 1887 και το #382.790 στις 15 Μαΐου 1888. Ο Μπερλίνερ συνέχισε να κατοχυρώνει βελτιώσεις στο γραμμόφωνό του μέχρι το τέλος του 19ου αλλά και τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, την εποχή που έχασε τον έλεγχο της υπόθεσης τού γραμμοφώνου του.

Το επόμενο πρόβλημα που αντιμετώπιζε ο εφευρέτης ήταν να βρεί μέθοδο αναπαραγωγής του πρωτότυπου δίσκου από ψευδάργυρο. Προείχε ο γαλβανισμός του μέσω ηλεκτρόλυσης.  Αποτέλεσμα της διαδικασίας ήταν μια μεταλλική ανάποδη όψη ή αρνητικό αντίγραφο, στο οποίο τα αυλάκια προέβαλλαν προς τα έξω αντί προς το εσωτερικό.  

Κατόπιν, αυτό το αρνητικό μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν καλούπι το οποίο θα πιεζόταν πάνω σε μια θετική επιφάνεια που θα διατηρούσε την αποτύπωση με ακρίβεια. Ο Μπερλίνερ δοκίμασε πολυάριθμα υλικά, όπως η γύψος του Παρισιού και το βουλοκέρι, με πενιχρά όμως αποτελέσματα. Τελικά του πέρασε από το μυαλό η ιδέα ότι ένα νέο υλικό που είχε κάνει την εμφάνισή του στην αγορά και ονομαζόταν κυτταρινοειδές [celluloid]  ίσως ήταν η απάντηση.  Επικοινώνησε με τον εφευρέτη της πλαστικής αυτής ύλης, Τζον Γουέσλι Χάιετ [J. W. Hyatt] ο οποίος πίστευε ότι ήταν σε θέση να παράγει πιστά αντίγραφα των δίσκων τού Μπερλίνερ. Αρχικά φάνηκε πράγματι ότι το κυτταρινοειδές θα είχε λαμπρό μέλλον, αλλά σύντομα αποδείχτηκε ότι δεν ήταν ικανό ν᾽ αντέξει την πίεση των επαναλαμβανόμενων αναπαραγωγών με χρήση μεγάλων και σκληρών μεταλλικών ακίδων κάτω από το βάρος του φέροντος βραχίονα και της χοάνης. 

Ο Μπερλίνερ έπρεπε να εγκαταλείψει το υλικό αυτό. Πρώιμοι δίσκοι του από κυτταρινοειδές, είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Στην συνέχεια άρχισε να επικοινωνεί με κατασκευαστές υλικών από σκληρό καουτσούκ. Δεν είναι γνωστό με ποιά εταιρία συνεργάστηκε, αλλά όπως παραδίδεται, διατηρούσε επαφές με την India Rubber Comb Company στο Νιούαρκ της πολιτείας Νιου Τζέρσεϊ. Θερμαίνοντας το ελαστικό, ήταν εφικτή η παραγωγή αντιγράφων από τον αρνητικό δίσκο ψευδαργύρου. 

 

02_grammophon
Το αυθεντικό γραμμόφωνο του Εμίλ Μπερλίνερ έτοιμο για την γραμμή παραγωγής το 1889, εξοπλισμένο με χοάνη κατασκευασμένη από πολτοποιημένο χαρτί [papier-mâché]. _ EMIL BERLINER STUDIOS [http://www.emil-berliner-studios.com/en/chronik1.html]

Η εμπορική πορεία του γραμμοφώνου

Γύρω στις αρχές της δεκαετίας του 1890, ο Μπερλίνερ είχε ήδη  παρουσιάσει το γραμμόφωνο στην αγορά. Τα πρώτα δείγματα δίσκων πλευρικής κοπής παγκοσμίως, δεν εμφανίστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά στην Γερμανία. Το 1887 ο Μπερλίνερ είχε κατοχυρώσει δικαιώματα ευρεσιτεχνίας τα οποία του παρείχαν κάλυψη σε αμφότερες την Γερμανία και την Αγγλία.  Το 1889 βρέθηκε στην Γερμανία για να παρουσιάσει την νέα του εφεύρεση σε ντόπιους επιστήμονες. Κατά την διάρκεια επίσκεψης στην γενέτειρά του, το Ανόβερο, τον πλησίασε αντιπροσωπεία της εταιρείας Kammerer & Reinhardt, η οποία κατασκεύαζε παιχνίδια με έδρα την πόλη Waltershausen. Προσφέρθηκαν να προωθήσουν στην αγορά παιχνιδιού, δίσκους και χειροκίνητες μηχανές, μικρού μεγέθους.

Ο Μπερλίνερ συμφώνησε και κατά συνέπεια για αρκετά χρόνια κατασκευάζονταν στην Γερμανία δίσκοι 5″ [πέντε ιντσών] με εττικέτα Berliner Grammophon και μερικοί από αυτούς  εξήχθησαν στην Αγγλία. Ορισμένοι από τους πρώτους ήσαν κατασκευασμένοι από κυτταρινοειδές [celluloid] ενώ οι τελευταίες εκδόσεις είχαν κοπεί σε σκληρό καουτσούκ. Εντούτοις η όλη διαδικασία ήταν μικρής κλίμακας και σήμερα πράγματι σπανίζουν εκείνοι οι μικροί δίσκοι.

download-10-e1511162895394.png

Επιστρέφοντας στην Αμερική, ο Μπερλίνερ ήρθε σε συμφωνία με κάμποσους Νεοϋορκέζους επενδυτές και μαζί τους ίδρυσε την ελάχιστα γνωστή Αμερικάνικη Εταιρεία Γραμμοφώνου [American Gramophone Company] —η οποία παρέμεινε παντελώς άγνωστη μέχρι να αποκαλυφθεί από την έρευνα του Raymond Wile την δεκαετία του 1990 (βλ. άρθρα The ARSC Journal: vol. 21, no. 1 and vol. 24, no. 2). Ωστόσο αποδείχθηκε βεβιασμένη κίνηση και στην πραγματικότητα δεν δραστηριοποιήθηκε ποτέ. Στη συνέχεια ο Μπερλίνερ οργάνωσε την Εταιρία Γραμμοφώνου Ηνωμένων Πολιτειών στην Ουάσινγκτον [United States Gramophone Company]. Το 1913, αναφέρει σε δήλωσή του ότι συγκρότησε την εταιρία την εποχή που στράφηκε από το κυτταρινοειδές στο καουτσούκ. Το αίτημα διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τους δίσκους από σκληρό καουτσούκ κατατέθηκε το 1893. Σε δίκη που διεξήχθη το 1905, οι δικηγόροι της εταιρίας Victor Talking Machine Co., δήλωσαν ότι « το έτος 1894…το γραμμόφωνο και οι δίσκοι του Μπερλίνερ, έγιναν ξαφνικά δημοφιλή … Τοποθετήθηκαν στην αγορά το 1894, έτος που ακολουθεί την αίτηση (για δίσκους από καουτσούκ)».  Η σύσταση της εταιρίας United States Gramophone Company στην Ουάσινγκτον το 1894, σημάδεψε την πραγματική αρχή της τεράστιας βιομηχανίας δίσκων, όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά παγκοσμίως. 

Σε ποιά χαρακτηριστικά του δίσκου και τού μηχανήματος, οφείλεται η ραγδαία αύξηση της δημοτικότητάς τους; Μέχρι το 1894 οι δίσκοι ήταν κυλινδρικοί, σχεδιασμένοι να παίζονται σε μηχανές που «διάβαζαν» κυλίνδρους. Αυτοί οι κύλινδροι ήταν κατασκευασμένοι από συστατικά κεριού, εύθραυστοι και φθαρτοί. Δεν ήταν δυνατή η μαζική παραγωγή τους και μπορούσαν να αντιγραφούν σε περιορισμένο αριθμό μόνο με μηχανικά και παντογραφικά μέσα. Επειδή χαράσσονταν κατακόρυφα, η βελόνα αναπαραγωγής ερχόταν σε επαφή με την επιφάνεια τους ρυθμιζόμενη μέσω κάποιου εξαρτήματος με βίδες  ώστε να αποφεύγεται η ολίσθηση εκτός των αυλακιών· αυτός ο μηχανισμός απορρυθμιζόταν εύκολα. Η φύλαξη των κυλίνδρων παρουσίαζε προβλήματα εξαιτίας του πλάτους τους και της απαραίτητης συσκευασίας τους σε προστατευτικό κουτί. Η αναγραφή του μουσικού έργου και του εκτελεστή δεν μπορούσε να γίνει απ᾽ευθείας πάνω στους κυλίνδρους και κατά συνέπεια τυπωμένες χάρτινες λωρίδες, οι οποίες ήταν εύκολο να χαθούν, τοποθετούνταν μέσα στο κουτί φύλαξής τους. Αντιθέτως, ο ηχογραφικός δίσκος, κατασκευασμένος από σκληρό καουτσούκ, έσπαγε δύσκολα. Η μαζική παραγωγή του ήταν εφικτή κι έτσι η αγορά μπορούσε να γεμίσει με δίσκους. Με σταθερά βαθύ κανάλι και τις ηχητικές δονήσεις να είναι χαραγμένες στα τοιχώματά του, η βελόνα μπορούσε να φτάσει βαθιά στο εσωτερικό του αυλακιού, το οποίο από μόνο του θα την τραβούσε  (μαζί με τον βραχίονα και την χοάνη) σε όλη την επιφάνεια του δίσκου. Οι δίσκοι δεν χρειάζονταν κουτιά φύλαξης και μπορούσαν να αποθηκευτούν όρθιοι καταλαμβάνοντας ελάχιστο χώρο. Παρείχαν επίσης, μια άγραφη περιοχή στο κέντρο όπου θα μπορούσαν να χαραχτούν —ή στους μελλοντικούς, να εκτυπωθούν σε χάρτινη εττικέτα μόνιμα κολλημένη— ο τίτλος του έργου, ο εκτελεστής και ο αριθμός του δίσκου. Το γεγονός ότι το γραμμόφωνο δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για εγγραφές στο σπίτι, όπως μπορούσε να κάνει το μηχάνημα με τους κυλίνδρους, δεν φαίνεται να είχε μεγάλη επίπτωση στο κοινό. 

Όχι πολύ αργότερα από την σύσταση της Αμερικάνικης Εταιρίας Γραμμοφώνου, ο Μπερλίνερ έχασε την πίστη του στα αντίγραφα από καουτσούκ: Κάποια είχαν σταλεί από την εταιρία ελαστικού με λείες περιοχές και άλλα ελαττώματα. Ο Μπερλίνερ στράφηκε στην εταιρία Duranoid, η οποία κατασκεύαζε ηλεκτρικά εξαρτήματα από κάποια ένωση γομολάκκας (ζωική φυσική ρητίνη). Το 1895, ο Μπερλίνερ έστειλε στην Duranoid Co., επινικελωμένη μήτρα και η εταιρία του επέστρεψε αντίγραφο γομολάκκας, σε κάθε τομέα ανώτερο αυτών από καουτσούκ. Μέχρι τα μέσα του χρόνου όλοι οι δίσκοι του Μπερλίνερ είχαν κατασκευαστεί από την Duranoid Co.

Η Εταιρία Γραμμοφώνου του Μπερλίνερ

Το 1896, ο Μπερλίνερ αδειοδότησε μια ομάδα επιχειρηματιών για την πώληση και διακίνηση των προϊόντων του. Εκείνοι συγκρότησαν την Εταιρία Γραμμοφώνου Μπερλίνερ στην Φιλαδέλφεια και προσέλαβαν τον Φρανκ Σίημαν να οργανώσει την Εθνική Εταιρία Γραμμοφώνου στην Νέα Υόρκη και να διαχειριστεί την διανομή τόσο των δίσκων όσο και των μηχανημάτων. Οι εγγραφές γίνονταν στην Ουάσινγκτον και την Φιλαδέλφεια, οι εκτυπώσεις στο εργαστήριο της Ουάσινγκτον, τα αντίτυπα κατασκευάζονταν από την Duranoid και οι πωλήσεις οργανώνονταν στην Νέα Υόρκη. 

download-13-e1511162779112.png

Το μόνο βασικό πρόβλημα ήταν τώρα οι μηχανές αναπαραγωγής. Αρχικά ήταν όλες χειροκίνητες. Μηχανισμοί ελατηρίων είχαν τοποθετηθεί σε μερικές, αλλά τα ελατήρια αποδείχθηκαν πολύ αδύναμα. Χρειαζόταν πολύ μεγαλύτερη δύναμη στρέψης για το γραμμόφωνο με τον βαρύ βραχίονα και την χοάνη να ακουμπούν στην επιφάνεια του δίσκου, από ότι για την μηχανή με τον κύλινδρο και τον επιπλέοντα αναπαραγωγέα της.  Ο Μπερλίνερ συνεργάστηκε με το μηχανουργείο του Έλντριτζ Τζόνσον [Eldridge R. Johnson] στην πόλη Κάμντεν του Νιού Τζέρσι για την κατασκευή μηχανών με κινητήρες ελατηρίων. Ο Τζόνσον προμηθευόταν τα μοτέρ από διαφορετική πηγή, αλλά ο σχεδιασμός του μηχανισμού ήταν εξ᾽ολοκλήρου δικός του. Παρότι όχι απόλυτα ικανοποιητική, η μηχανή του Τζόνσον ήταν το καλύτερο δυνατό.

Μια αναποδιά συνέβη την νύχτα της 29ης Σεπτεμβρίου 1897, όταν η ηλεκτροπαραγωγική μονάδα της Εταιρίας Μεταφορών της Ουάσινγκτον, όπου έδρευε το εργαστήριο της γραμμοφωνικής εταιρίας, τυλίχθηκε στις φλόγες και καταστράφηκε ολοσχερώς. Όπως παραδίδεται, οι απώλειες για την εταιρία ήταν τουλάχιστον εκατό μήτρες, πρωτότυπα από ψευδάργυρο τα οποία δεν είχαν προλάβει να εκτυπωθούν, όλες οι μηχανές και ο εξοπλισμός. Τα πάντα έπρεπε να αντικατασταθούν. 

 

download (14)

Προς τα τέλη της δεκαετίας του 1890, η αγορά για τους δίσκους του Μπερλίνερ είχε αρχίσει να ανοίγεται σε χώρες του εξωτερικού. Ο Μπερλίνερ κατείχε τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για την Γερμανία και την Αγγλία, από το 1887, τα τελευταία δύο χρόνια δε, προσέθεσε την Ιταλία, την Γαλλία, το Βέλγιο και την Αυστρία.  Το 1897 ο Μπερλίνερ έστειλε τον Ουίλλιαμ Μπάρυ Όουεν [William Barry Owen] της εθνικής εταιρίας για το γραμμόφωνο [National Gramophone Company] στην Αγγλία και τον Απρίλιο του 1898, με την υποστήριξη αρκετών Άγγλων επιχειρηματιών συνέστησε εταιρία για το γραμμόφωνό του στο Λονδίνο [Berliner Gramophone Company of London]. Με παρόμοιο τρόπο, δύο άλλοι συνεργάτες, ο Ιωσήφ Σάντερς [Joseph Sanders] και ο Φρεντ Γκέισμπεργκ [Fred Gaisberg] στάλθηκαν στην Γερμανία για την ίδρυση παραρτήματος, με τα κεντρικά γραφεία, διόλου παραδόξως, να εγκαινιάζονται στο Αννόβερο, την γενέτειρα του Μπερλίνερ.  Σύντομα συστάθηκαν εταιρίες για το γραμμόφωνο σε όλες τις μεγάλες Ευρωπαϊκές πόλεις αλλά και την Ρωσσία. Οι γιοί του Μπερλίνερ, Χέρμπερτ [Herbert] και Έντγκαρ [Edgar] εγκαθίδρυσαν εταιρία γραμμοφώνου στο Μόντρεαλ το 1899 [Berliner Gramophone Company of Montreal]. Τα χρόνια που ακολούθησαν και χάνοντας ο Μπερλίνερ την μάχη ενάντια σε αθέμιτους ανταγωνιστές, το όνομά του παραλήφθηκε σταδιακά από τον διακριτικό τίτλο κάθε εταιρίας κι έτσι, για παράδειγμα το παράρτημα τού Λονδίνου έγινε Εταιρεία Γραμμοφώνου [The Gramophone Company, αντί Berliner Gramophone Company of London].

Αθέμιτος ανταγωνισμός και το τέλος της Εταιρίας Μπερλίνερ

 

Η οικονομικήwonder-red-nauck επιτυχία που γνώρισε η εφεύρεση του Μπερλίνερ προσέλκυσε παράνομους ανταγωνιστές από τους οποίους ο πρώτος εμφανίστηκε το 1898 με την μηχανή Wonder και τους ομότιτλους δίσκους να κατασκευάζονται από την εταιρία Standard Talking Machine. Σ᾽εναν από τους ελάχιστους υπάρχοντες καταλόγους των δίσκων της, στις συλλογές της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, γίνεται σαφές ότι ένας δίσκος Wonder ήταν απλά αντιγραφή ενός δίσκου του Μπερλίνερ με την προσθήκη του ψηφίου ‘1’ στον αριθμό του. Η προφανής παραβίαση των δικαιωμάτων του Μπερλίνερ, σύντομα τέθηκε εκτός αγοράς.

 

 

Μια πιό σοβαρή πρόκληση παρουσιάστηκε τον επόμενο χρόνο, όταν εμφανίστηκαν διαφημίσεις δίσκου με εττικέτα Vitaphone και μηχανής που κατασκευαζόταν από την American Talking Machine Co., με τα δικαιώματα να παρέχονται από την εταιρία American Graphophone CompanyΌμως οι δικηγόροι της εταιρίας του Μπερλίνερ κατέδειξαν ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας του γραμμοφώνου κάλυπταν την κάθετη κοπή, ενώ η πλευρική των μηχανών της Vitaphone συνιστούσε προσβολή διπλώματος ευρεσιτεχνίας τού Μπερλίνερ. Η Vitaphone αναγκάστηκε να διακόψει την δραστηριότητά της, αλλά όχι πριν προλάβει να πουλήσει υπολογίσιμο αριθμό, στην πλειοψηφία τους, αυθεντικών δίσκων. Τελικά εμφανίστηκαν προϊόντα με εττικέτα Zonophone, κατασκευής της εταιρίας Universal Talking Machine.

Στις σελίδες του εμπορικού περιοδικού Phonoscopeαποκαλύπτεται ότι πρόεδρος της εταιρίας ήταν ο O.D. LaDow, ο οποίος συντοχρόνως εκτελούσε χρέη γραμματέα και γενικού διευθυντή στην National Gramophone Corp., και  ότι  ο  Φρανκ Σίημαν [Frank Seaman], πρόεδρος της National, ήταν επίσης διοικητικό στέλεχος της UniversalΠροσβεβλημένη από ό,τι αντιλαμβανόταν ως προδοσία για τα συμφέροντα του γραμμοφώνου, η εταιρία της Φιλαδέλφειας αρνήθηκε την περαιτέρω αποστολή δίσκων και μηχανών προς τους Seaman και LaDowΟι δικηγόροι τους, άσκησαν αγωγή υποστηρίζοντας ότι με βάση την σύμβαση του 1896, η εταιρία στην Φιλαδέλφεια, ήταν από το νόμο  υποχρεωμένη να συνεχίσει την προμήθεια της National με δίσκους και μηχανές. 

 

nlc004265-v6.jpg

Παρά τις αναπάντεχες πρακτικές που ακολούθησαν οι Seaman και LaDow —οι οποίες περιελάμβαναν την αναπαραγωγή αυθεντικών δίσκων του Μπερλίνερ, με όλες τις πληροφορίες για την αναγνώριση της ταυτότητας, σβησμένες πλην τού τίτλου και την ανταλλαγή της εττικέτας Gramophone Company που ήταν επικολλημένη στις μηχανές του Johnson με κάποια αντίστοιχη της Zonophone— με δικαστική εντολή τον Ιούνιο του 1900, σταματά η λειτουργία της Berliner Gramophone Company στην Φιλαδέλφεια, στερώντας από τον Εμίλ Μπερλίνερ το επαγγελματικό του αντικείμενο. Για κάμποσα χρόνια γίνονταν προσπάθειες ανάκλησης της απόφασης, οι οποίες ωστόσο δεν ευδοκίμησαν.

nlc004263-v6.jpg

Προσωπικά ο Μπερλίνερ δεν είχε βρεθεί ποτέ τόσο κοντά στην δίνη της αναδυόμενης βιομηχανίας ηχογραφήσεων. Πέρασε τα δικαιώματα της ευρεσιτεχνίας του στον κατασκευαστή των μηχανών, Eldridge R. Johnson, ο οποίος στα 1900 εγκαθίδρυσε την ολοκαίνουρια εταιρία Consolidated Talking Machine Co., στην ίδια διεύθυνση με την ανίσχυρη πλέον Berliner Gramophone Co., στην Φιλαδέλφεια. Λίγο αργότερα ο Τζόνσον τροποποίησε την εττικέτα του σε «Manufactured by Eldridge R. Johnson» και στη συνέχεια, το 1901, την άλλαξε οριστικά σε Victor Talking Machine Company. Κατασκεύασε μεγάλη εγκατάσταση στην γενέτειρά του, το Κάμντεν στο Νιού Τζέρσεϊ και η Victor, άμεσος απόγονος της Berliner Gramophone Company, έγινε η μεγαλύτερη και η πιό γνωστή εταιρία δίσκων στον κόσμο.  

 

nlc004269-v6.jpg

Τα χρόνια που ακολούθησαν την παύση λειτουργίας της Berliner Gramophone Co.,  ο Εμίλ Μπερλίνερ αρνήθηκε να διαλύσει την United States Gramophone Co., στην Ουάσινγκτον, παρότι υπήρχε μόνο στα χαρτιά. Διατήρησε άσβεστο το μεγάλο ενδιαφέρον του για την διαρκώς αναπτυσσόμενη ηχογραφική βιομηχανία και απέκτησε διπλώματα ευρεσιτεχνίας για μερικές βελτιώσεις. Είχε κάποιο οικονομικό όφελος από την λειτουργία της Johnson’s Victor Talking Machine Co., και ακολούθησε ένθερμα την αξιοθαύμαστη πορεία της.

Σταδιακά, με το πέρασμα του χρόνου, η θύμηση της εξαιρετικής συνεισφοράς του Μπερλίνερ στην ηχογραφική βιομηχανία άρχισε να ξεθωριάζει. Στην καθομιλουμένη, οι λέξεις «γραμμόφωνο» και «γραφόφωνο» αντικαταστάθηκαν από την «φωνογράφος». Μέχρι τον Β᾽ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι άνθρωποι στην Μ. Βρετανία και άλλες χώρες, εξακολούθησαν να χρησιμοποιούν την λέξη γραμμόφωνο αναφερόμενοι είτε σε δίσκους, είτε στο μηχάνημα. Η λέξη φωνογράφος αναφερόταν σε παλαιού τύπου μηχανήματα που χρησιμοποιούσαν κυλίνδρους και στους ίδιους τους κυλίνδρους, αλλά μετά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει συσκευές υπαγόρευσης, όπως ήταν ο αρχικός προορισμός της. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο όρος γραμμόφωνο αποτέλεσε βάση για την ονομασία Grammy, που χρησιμοποιήθηκε σε ετήσιες βραβεύσεις των μελών της Ηχογραφικής Ακαδημίας [The Recording Academy].

Το καταπίστευμα του Εμίλ Μπερλίνερ είναι η βιομηχανία δίσκων από τα γενοφάσκια της, το 1894, μέχρι την έλευση του στερεοφωνικού δίσκου μακράς διαρκείας [γνωστού με την ονομασίες LP, δίσκος 33 στροφών ή δίσκος βινυλίου].  Ο επίπεδος δίσκος εγκάρσιας κοπής, ενός μόνο, συνεχούς και ελικοειδούς αυλακιού, επικράτησε τού κυλίνδρου κάθετης κοπής, παρότι ο Έντισον αρνήθηκε να διακόψει την παραγωγή του μέχρι το 1929. Το ζωντανό ενδιαφέρον για το γραμμόφωνο τον οδήγησε στην κατασκευή και προώθηση δίσκων τύπου Μπερλίνερ γύρω στο 1902, κατόπιν σχετικής άδειας και την οριστική διάλυση της αγοράς των κυλίνδρων μέχρι το 1908. Άλλες Αμερικάνικες εταιρίες κατασκευής κυλίνδρων, είτε εγκατέλειψαν το αντικείμενο, είτε στράφηκαν από τους κυλίνδρους στους δίσκους.

Ο δίσκος του Μπερλίνερ δεν αντικαταστάθηκε για περίπου εξήντα χρόνια. Οι κατασκευαστικές τεχνικές βελτιώθηκαν, στις μήτρες, ο ψευδάργυρος έδωσε την θέση του σε μίγμα συστατικών κεριού, η ταχύτητα περιστροφής, κυμαινόμενη τα τελευταία χρόνια, ρυθμίστηκε τελικά στις περίπου 78 στροφές ανά λεπτό και από το 1925 ο ηλεκτρισμός έδωσε νέα πνοή στην ηχογραφική διαδικασία, αλλά μέχρι τον στερεοφωνικό δίσκο LP, στον οποίο χρησιμοποιήθηκε συνδυαστικά η εγκάρσια κοπή του Μπερλίνερ και η κάθετη κοπή των κυλίνδρων,  δεν υπήρξε ουσιαστική διαφορά από αυτό που ο Εμίλ Μπερλίνερ είχε αρχίσει να προωθεί το 1894. 

OriginalNipper.jpg

Ο σκύλος Νίπερ [Nipper]

Ο Μπερλίνερ άφησε μία ακόμη κληρονομιά στην ηχογραφική βιομηχανία. Σε κάποιο ταξίδι του στο Λονδίνο το 1899, επισκέφθηκε τα γραφεία τού τοπικού παραρτήματος, όπου παρατήρησε έναν ζωγραφικό πίνακα κρεμασμένο στον τοίχο που απεικόνιζε ένα σκυλάκι με το κεφάλι του γερμένο μπροστά σ᾽ ένα από τα γραμμόφωνα του Eldridge R. Johnson. Το μικρόσωμο τεριέ άκουγε την φωνή του κυρίου του να βγαίνει από την χοάνη. Το έργο ανήκε στον Άγγλο ζωγράφο Francis Barraud, ο οποίος είχε χρησιμοποιήσει τον δικό του σκύλο για μοντέλο. Ο Μπερλίνερ επικοινώνησε με τον Barraud, ζητώντας του αντίγραφο τού πίνακα και αφού το πήρε μαζί του πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες, έσπευσε να υποβάλλει αίτημα για την αναγνώριση της ζωγραφιάς ως εμπορικό σήμα.

 

Barraud_painting.jpg

Η άδεια παραχωρήθηκε στον Μπερλίνερ από το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών στις 10 Ιουλίου του 1900, πολύ αργά για να το αξιοποιήσει ο ίδιος. Ωστόσο επέτρεψε την χρήση του από το Γραφείο του Μόντρεαλ και το παρέδωσε στον Eldridge R. Johnson, ο οποίος ξεκίνησε να το τυπώνει στους καταλόγους δίσκων της Victor και αργότερα στην αυτοκόλλητη εττικέτα τους. Ακολούθως, υιοθετήθηκε από τα υπερπόντια υποκαταστήματα και σύντομα ο λογότυπος «His Master’s Voice» έγινε ένα από τα πιό αναγνωρίσιμα κατατεθέντα εμπορικά σήματα στον κόσμο.

©Πυθεύς

 

BerlinerDisc1897.jpg

Επιπλέον υλικό

Ηχητικό αρχείο
Musin mazurka|Hoyle, Jennie (instrumentalist)1 sound disc : analog, mono. ; 7 in. – Berliner Gramophone, 1898.

Μπερλίνερ-Χρονολόγιο

Μπερλίνερ-Φωτογραφίες εττικετών στο Flickr

The Berliner Project

Αναφορές

 

Screen Shot 2017-11-29 at 10.26.40 AM

[https://www.loc.gov/collections/emile-berliner/articles-and-essays/emile-berliner-biography/]

[https://www.loc.gov/collections/emile-berliner/articles-and-essays/gramophone/]

Αποσπάσματα από την συλλογή με τίτλο:

Emile Berliner and the Birth of the Recording Industry

apple-touch-icon

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s