Πολύβιος

στις

Ο Πολύβιος γεννήθηκε περί το 208 π.Χ στην Μεγαλόπολη της Αρκαδίας. Ο πατέρας του, Λυκόρτας, ο οποίος πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του —ειδικότερα τα έτη 181 έως 168 π.Χ.— στην υπηρεσία της Αχαϊκής Συμπολιτείας, ήταν φίλος και υποστηρικτής του Φιλοποίμενος· βρέθηκε ως επιτετραμμένος αφενός στην Ρώμη το 189, αφετέρου στον Πτολεμαίο τον Επιφανή, βασιλέα της Αιγύπτου, το 186 και εκ νέου το 181· διετέλεσε δε στρατηγός της Συμπολιτείας το 184. Σε νεαρή ηλικία ο Πολύβιος άρχισε να ασχολείται με τα κοινά. Φαίνεται να υπηρέτησε στο πλευρό των Ρωμαίων στην εκστρατεία του 189 εναντίον των Γαλατών στην Μικρά Ασία· πρωτοστάτησε στον επαναπατρισμό της λάρνακας του Φιλοποίμενος για ενταφιασμό το 183· συνεργάσθηκε με τον πατέρα του στην διπλωματική αντιπροσωπεία της Αιγύπτου το 181 και υπηρέτησε ως ύπαρχος του Κοινού των Αχαιών το έτος 169-8. 

polybius_cast_cleitor_mncr1
Polybius – Cast of a now lost original of a portrait of Polybius Credits: Jona Lendering Livius.org

Καθ᾽ όλη την διάρκεια της περιόδου συνεργασίας με τον πατέρα του σε πολιτικό επίπεδο (181 έως 168) ο Πολύβιος παρέμεινε σταθερά πεπεισμένος ότι η κυριαρχία των Ρωμαίων στην Ελλάδα όφειλε να αναγνωρισθεί από τους Έλληνες και ότι τα Ελληνικά κράτη θα έπρεπε να διεκπεραιώνουν τις υποθέσεις τους, είτε μεμονωμένα είτε συλλογικά διατηρώντας την ελευθερία τους δίχως να διαπράττουν οποιοδήποτε αδίκημα ή να επισύρουν καταγγελίες προς την Ρωμαϊκή δημοκρατία. Ωστόσο αυτή η πολιτική νομικής ανεξαρτησίας, τροφοδότησε με αρκετές ίντριγκες Ελλάδα και Ρώμη, γεγονός που οδήγησε στην παρόξυνση της καχυποψίας των Ρωμαίων σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αντιμετωπίζουν τους ανεξάρτητους, με δυσαρέσκεια ανάλογη των εχθρών της αυτοκρατορίας.

Έτσι, παρά την αυστηρή τήρηση της νομιμότητας από μέρους της Αχαϊκής Συμπολιτείας, κατά την διάρκεια του 3ου πολέμου μεταξύ Ρώμης και Μακεδονίας (172 έως 168) οι ηγέτες της βρέθηκαν πολύ σύντομα υπόλογοι μετά την ήττα του βασιλιά Περσέα στην Πύδνα το 168 π.Χ [1] και τουλάχιστον 1.000 μέλη του Κοινού των Αχαιών μεταφέρθηκαν στην Ιταλία ως υπόδικοι για υποτιθέμενη αντίταξή τους στην κυριαρχία της Ρώμης. Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Πολύβιος — δεν έχουμε περαιτέρω πληροφόρηση για τον πατέρα του, Λυκόρτα, ο οποίος πρέπει να είχε πεθάνει εκείνη την εποχή. Μοιρασμένοι σε συνοικίες Ιταλικών πόλεων, ανέμεναν μια δίκη η οποία δεν έγινε ποτέ και τελικά το 151 π.Χ, αφού τους επετράπη να επιστρέψουν, μετά από 16 χρόνια, λιγότεροι από 300 αναχώρησαν για την πατρίδα.  

1280px-Jean-François-Pierre_Peyron_001
Λούκιος Αιμίλιος Παύλος Μακεδονικός (Ρώμη 229-160 π.Χ) Jean-François-Pierre Peyron (wikipedia)

Ο Πολύβιος ευνοήθηκε περισσότερο από τους υπολοίπους. Είχε γνωρισθεί με τον Αιμίλιο Παύλο και τους δυό γιούς του, μεσούσης της εκστρατείας εναντίον του Περσέως και ακολούθως στην Μακεδονία. Το 167, του επετράπη η παραμονή στην Ρώμη ως φιλοξενούμενος του Αιμιλίου για την διαπαιδαγώγηση των δύο αγοριών. Αυτή ήταν η αρχή της διάσημης φιλίας μεταξύ του Πολυβίου και του υιοθετημένου νεώτερου γιού, Πόπλιου Σκιπίωνος Αιμιλιανού.

Panaetius_Nuremberg_Chronicle
Ο Παναίτιος, με τη μορφή λογίου του Μεσαίωνα από το Χρονικό της Νυρεμβέργης (wikipedia)

Ο Στωικός φιλόσοφος Παναίτιος ήταν επίσης τρόφιμος στην κατοικία του Αιμιλίου Παύλου εκείνον τον καιρό, επηρεάζοντας —πιθανόν σε ανταγωνισμό με τον Πολύβιο— την ανατροφή των παιδιών. Χάρη στον Αιμίλιο Παύλο, ο Πολύβιος ήρθε σε επαφή με τους επιφανέστερους πολίτες της Ρωμαϊκής κοινωνίας κατά την διάρκεια του δεκαεξαετούς εκπατρισμού του στην Ιταλία και χρησιμοποίησε δεόντως τις ευκαιρίες που του δόθηκαν. Μελέτησε την ιστορία και τους θεσμούς της Ρώμης, αναμφισβήτητα οραματιζόμενος το έργο που θα συνέγραφε ο ίδιος· εμβάθυνε στην Ρωμαϊκή ζωή και τον χαρακτήρα της, τόσο σε ατομικό όσο και σε πολιτειακό επίπεδο [2] συμμετείχε δε σε δραστηριότητες ὀπως το κυνήγι αγριογούρουνου, με τους νεαρούς διαδόχους.

eventedestructionofcarthagebyromanstrans
Η Καρχηδόνα στις φλόγεςΧείλων Γ᾽ Καρχηδονιακός πόλεμος

Οι Ρωμαίοι εκτίμησαν την ικανότητα και την πολυπραγμοσύνη του Πολυβίου και το 149 π.Χ —λιγότερο από δύο χρόνια μετά την επιστροφή του στην Αρκαδία— εξήραν την συνεισφορά του στις διπλωματικές συζητήσεις που προηγήθηκαν του τελευταίου Καρχηδονιακού Πολέμου. Έτσι, όταν ο Πόπλιος Σκιπίων ανασύνταξε το στράτευμα μπροστά στην Καρχηδόνα το 147 ως αρχιστράτηγος, ο Πολύβιος συμμετείχε στενά παρέχοντας συμβουλές σε θέματα πολιορκίας ή καθοδηγώντας αναγνωριστικές αποστολές στις ακτές της Αφρικής με πλοία επίσημα επιστρατευμένα για τον σκοπό αυτό. Στεκόταν στο πλευρό του Σκιπίωνος την ώρα που η Καρχηδόνα παραδινόταν στις φλόγες (146 π.Χ) και όταν η καταστροφή ολοκληρώθηκε επέστρεψε στην Ελλάδα, σε χρόνο που μπορεί να μην του επέτρεψε να βεβαιώσει την άλωση της Κορίνθου από τον Μόμμιο, αλλά ωστόσο, να μετατρέψει τις ποινές θανάτου που είχαν επιβάλλει οι Ρωμαίοι και να διασώσει κάποια πολύτιμα έργα τέχνης από την καταστροφή ή την εκτόπισή τους. 

AmCyc_Corinth
Αρχαία Κόρινθος (σχέδιο wikipedia)

Όταν οι Ρωμαίοι επίτροποι αποσύρθηκαν από την Ελλάδα, άφησαν πίσω τους τον Πολύβιο εξουσιοδοτημένο να διευθετήσει τις λεπτομέρειες για την εγκατάσταση διοίκησης στην κάθε εναπομείνασα πόλη. Έτσι κατέληξε να θεωρείται δημόσιος ευεργέτης και προς τιμήν του ανεγέρθησαν αγάλματα σε αρκετές πόλεις όπως, μεταξύ άλλων, στην Μεγαλόπολη, την Μαντινεία, την Τεγέα και την Ολυμπία.

Ο Πολύβιος έζησε κάπου είκοσι χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου αυτού, αλλά γνωρίζουμε ελάχιστα ή τίποτε, για τις δράσεις του. Ενδέχεται να συνόδευσε τον Σκιπίωνα στην πολιορκία της Νουμαντίας στην Ισπανία (134-132)· επισκέφθηκε εκ νέου την Αίγυπτο: τα ταξίδια του σε Ευρώπη, Ασία και ίσως, Αφρική, πιθανόν να συνεχίστηκαν και να διευρύνθηκαν εκείνη την περίοδο· το ίδιο ισχύει και για το λογοτεχνικό του έργο, το οποίο πέραν των Ιστοριών (Η Άνοδος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) περιλαμβάνει την ζωή του Φιλοποίμενος σε τρία βιβλία, μία πραγματεία περί πολεμικών τακτικών και την ιστορία του πολέμου της Νουμαντίας, απορροφώντας μάλλον μεγάλο μέρος του χρόνου του. Εύρωστος μέχρι τα γεράματα, σκοτώθηκε στα 82 του χρόνια, μετά από ατυχή πτώση από το άλογό του επιστρέφοντας από την εξοχή. 

Το έργο της συγγραφής μιας ιστορίας που θα αναδείκνυε εκείνη την εποχή, πιθανόν αυτοπροτάθηκε στον Πολύβιο και σίγουρα ρίζωσε μέσα του κατά την διάρκεια της κράτησής του στην Ιταλία. Ο εκπατρισμός χαλάρωνε τους δεσμούς με την Ελλάδα ενισχύοντας αυτούς με την Ρώμη, η ταχύτατη δε ακολουθία σημαντικών γεγονότων, θα μπορούσε να αποτελέσει κίνητρο. Το αρχικό του σχέδιο ήταν να καταγράψει την ανάρρηση της Ρώμης στον θρόνο των Μεσογειακών κρατών τα χρόνια από το 220 έως το 168 π.Χ, δηλαδή από την αρχή του Β᾽ Καρχηδονιακού Πολέμου έως το τέλος του Γ᾽ Μακεδονικού Πολέμου.  Κατά συνέπεια επέκτεινε το αφηγηματικό του σχέδιο ώστε να περιλαμβάνει γεγονότα της πρώτης εκστρατείας των Ρωμαίων εκτός Ιταλίας (για παράδειγμα, από την αρχή του Α᾽ Καρχηδονιακού Πολέμου, το 264 π.Χ, το σημείο όπου τερματίζεται το αφήγημα του ιστορικού Τιμαίου του Ταυρομενίτου) και συνεχίζει την εξιστόρηση μέχρι το έτος 146 π.Χ, όταν ο ίδιος βεβαιώνει την καταστροφή της Καρχηδόνας και της Κορίνθου. Τελικά ο όγκος του έργου έφθασε τα 40 βιβλία, από τα οποία τα δύο πρώτα ήσαν προπαρασκευαστικά, τα ακόλουθα τριάντα καταλάμβανε το κυρίως θέμα και τα τελευταία οχτώ πραγματεύονταν τα επακόλουθα. Από τα σαράντα βιβλία, τα πέντε πρώτα διασώζονται στο ακέραιο· από τα υπόλοιπα παραδόθηκαν μόνο ορισμένα κεφάλαια και αποσπάσματα —πολυάριθμα πράγματι, αλλά ποικίλων μεγεθών και σπουδαιότητος, συγκεντρωμένα από επιτομές και αναφορές τρίτων.

Γύψινη αναπαράσταση του Πολύβιου στη ράμπα του κτιρίου του Κοινοβουλίου στη Βιέννη (Alois Düll 1899)

Ο Πολύβιος διατήρησε ενθουσιωδώς ζωντανό το μεγαλείο του θέματός του: ουδέποτε επέτρεψε στον εαυτό του ή άφησε τους αναγνώστες, να το παραβλέψουν.

«Γόνιμη η τύχη σε κάθε της γύρισμα, επίμονη στο να παράγει δράματα στην ζωή των ανθρώπων, αλλά και δίχως ποτέ πριν να έχει πετύχει τέτοιο θαύμα, ή πράξη δράματος, σαν αυτό που είδαν τα  μάτια μας» [3]

«Τι είδους άνθρωποι είναι τόσο απαθείς ή τόσο κενοί ώστε να μην επιθυμούν να μάθουν πώς και με τι διακυβέρνηση, σχεδόν όλος ο κατοικημένος κόσμος κατέληξε να διοικείται μονάχα από τους Ρωμαίους, σε λιγότερο από 53 (220-168 π.Χ) χρόνια;» [4]

Με αυτά τα λόγια καθορίζει από την αρχή το σχεδιάγραμμα που θα ακολουθούσε το έργο του· αρκετές φορές στα προηγούμενα βιβλία επαναλαμβάνει την τακτική, γιατί περί τέτοιας πρόκειται, εξηγώντας σε εύθετο χρόνο ότι η έκταση του έργου του είχε σκοπό την παρουσίαση αρμόζουσας εισαγωγής και την παράθεση συμπερασματικής ανάλυσης, στο έσχατο δε σωζόμενο κεφάλαιο από το τελευταίο βιβλίο, επισημαίνει την ολοκλήρωση του σκοπού του [5]. Με προσοχή στην διατήρηση της αναλογίας και της συνέχειας των γεγονότων, συνθέτει μεθοδικά την ιστορία του, ώστε να είναι «καθ᾽όλου» σε σχέση με την παγκόσμια ιστορία και ταυτόχρονα ρεαλιστική ή αποδεικτική με σκοπό να αναδεικνύεται στην συνείδηση του αναγνώστη η αρχή αιτίου-αποτελέσματος. Έτσι, το έργο του φτιάχτηκε «για να είναι ενδεχομένως η καλύτερη παγκόσμια ιστορία, ή αυτή ενός πολιτισμένου κόσμου που επιχειρήθηκε κατά την αρχαιότητα» [6]. Υπήρξε άραγε ποτέ κάποιο βιβλίο πραγματικά γραμμένο με τόση πίστη στο στόχο του από κάποιον τόσο καλά καταρτισμένο; 

Πράγματι, η μοίρα φαίνεται να προόριζε τον Πολύβιο για έναν τέτοιο σκοπό. Γιός πολιτικού, ξόδεψε τα πρώτα σαράντα χρόνια της ζωής του ενεργά συνδεδεμένος με τα κοινά, την διπλωματία και τον πόλεμο· και τι πιο φυσικό για τον ίδιο να θεωρεί απαραίτητο προσόν ενός ιστορικού την ικανότητα να καταγράφει τις προσωπικές του εμπειρίες για την ειρήνη και τον πόλεμο, περιγράφοντας ανθρώπινους χαρακτήρες και περιστάσεις, γεγονότα και τοποθεσίες, κατέχοντας γνώση βεβαιωμένη ιδίοις όμμασι. Άνθρωπος δραστήριος, ένοιωθε την σπουδαιότητα που είχε η αναφορά σε τεκμήρια από πρώτο χέρι, εφόσον μπορούσαν να αποκτηθούν και δεν δίσταζε μπροστά στις δοκιμασίες που απαιτούσε ένας τέτοιος στόχος· δεν είχε σε υπόληψη τους ιστορικούς που δεν έβγαιναν από το σπίτι (όπως ο Τίμαιος) οι οποίοι ζούσαν σε βιβλιοθήκες κι έγραφαν σαν «άνθρωποι των βιβλίων»

Ο Πολύβιος με τονΣιπίωνα στα ερείπια της Καρχηδόνας. (Χαρακτική από τα τέλη του 18ου αιώνα).

Ωστόσο, στην τεχνική προετοιμασία του έργου του, ο Πολύβιος ήταν εκτός των άλλων προσεκτικός και επιμελής: πρακτικός, αλλά όχι περιφρονητικός απέναντι στην θεωρία. Έτσι και με τα ταξίδια του, εκτεταμένα και μεθοδικά [7] όπως διεξήχθησαν, πραγματοποίησε ειδική γεωγραφική μελέτη, ενσωματώνοντας πολλές από τις παρατηρήσεις του στο βιβλίο XXXIV, το οποίο είναι σχεδόν στο σύνολό του αφιερωμένο στην γεωγραφία· και με τις επισκέψεις του, επίσημες ή ανεπίσημες, σε διάφορες χώρες, συνδύασε την εξέταση εγγράφων και αρχείων —όλα τους, αναμφίβολα, για να κάνει την δουλειά του σωστά, απερίφραστα και ολοκληρωμένα. Μπορεί να μην υπήρξε σπουδαίος στρατηγός, διπλωμάτης ή ακόμα και τοπογράφος ,αλλά ήταν πάντοτε προσεκτικός και σε γενικές γραμμές δίκαιος στα συμπεράσματά του.  Παρακινήθηκε και οδηγήθηκε από εγγενές ένστικτο για την αλήθεια: Όπως ένα ζωντανό πλάσμα αχρηστεύεται ολοκληρωτικά αν στερηθεί τα μάτια του, έτσι αν αφαιρέσεις την αλήθεια από την ιστορία, τι μένει πέρα από ένα ανώφελο παραμύθι; [8]. Η αλήθεια, γράφει κάπου αλλού, αποδεικνύεται από την φύση στην ανθρωπότητα, υπέρτατη σε θειότητα και εξουσία: αργά ή γρήγορα συντρίβει τις εναντίωσεις [9].

Αξίζει να εξετάσουμε λίγο περισσότερο ποιά ήταν η θέση του Πολυβίου στην Ελλάδα — επειδή κατά μία έννοια αντιπροσώπευε την εποχή του— και πώς έβλεπε τα πράγματα. Γέννημα-θρέμμα της Μεγαλόπολης, πόλη της οποίας η θεμελίωση τον 4ο αιώνα, κατέστησε δοκιμαζόμενη την ομοσπονδιακή ενότητα.  Με το ένστικτο του αριστοκράτη από την γέννησή του, δεν έβλεπε με καλό μάτι την δημοκρατική διαβίωση και τις δημαγωγικές εξάρσεις. Ως πολιτικός αντελήφθη ότι οι αναχρονιστικές ιδέες των Ελλήνων περί ελευθερίας και ανεξαρτησίας, επικεντρωμένες στον θεσμό της πόλεως-κράτους, είχαν παρέλθει και ήταν απίθανο να επανεμφανιστούν, παρά μόνο στο μέτρο του δυνατού και εντός επικυριαρχίας της Ρώμης ή καλύτερα, με την συμφιλίωση Ρωμαϊκής διοίκησης και Ελληνικής διανόησης.

Από νωρίς στην σταδιοδρομία του θεώρησε την Ρωμαϊκή εξουσία αναπόφευκτη και ακαταμάχητη· έτσι, ως εκ τούτου, πάσχισε μέσω επιδέξιων διπλωματικών χειρισμών να καθοδηγήσει και να διατηρήσει ζωντανή την Αχαϊκή Συμπολιτεία και τον Ελληνισμό, με ορθές και άμεμπτες πρακτικές. Ανήκε στους Στωικούς και πίστευε ότι η Ρωμαϊκή τάξη πραγμάτων ήταν μέρος της θείας πρόνοιας που διέπνεε τον κόσμο. Αυτή η πίστη, επιβεβαιωμένη από την στενή συνεργασία του με τους Ρωμαίους και από την πρόοδο στις κατακτήσεις τους, τις οποίες παρέθεσε στο έργο του τόσο λεπτομερώς αναφορικά με τα αίτια, τις συνθήκες και τις επιπτώσεις, φανερώνει ότι κατανόησε την θέση και την προοπτική των Ρωμαίων στον κόσμο της Μεσογείου, ακόμα πιο ξεκάθαρα κι από όσο οι ίδιοι μπορούσαν εκείνη την περίοδο.

Έζησε σε μια εποχή ευσυνειδησίας, όπου η κριτική ήταν ως επί το πλείστον φιλόψογη και ολέθρια, τα πρότυπα δε για το σωστό και το λάθος, ασταθή και αβέβαια.  Ο ίδιος, στην Ιστορία του, ασκεί, αρκετά ελεύθερα κριτική σε άλλους συγγραφείς, συχνά μακροσκελή [10] και με δριμύτητα δυνητικά παροιμιώδη. Άραγε δεν επονομάσθηκε επιτίμαιος συγκεκριμένα για τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίστηκε τον Τίμαιο; Χωρίζει τους ιστορικούς σε τρείς κατηγορίες: αυτούς που γράφουν για οικονομικό όφελος —συμπλέοντας με την ευχαρίστηση ή τις επιδιώξεις βασιλέων και κρατών· αυτούς που γράφουν για να προβάλλουν την ρητορική τους δυνότητα και αυτούς οι οποίοι γράφουν για την αλήθεια και το καλό της ανθρωπότητας [11].

Αναγνωρίζει το τρόπο με τον οποίο η ρητορική εξουσιάζει το καλό και το κακό στην ιστοριογραφία, αλλά αρνείται την βοήθειά της στο προσωπικό του έργο, φοβούμενος ότι ίσως αποτύγχανε να μεταδώσει «την αλήθεια, όλη την αλήθεια και μόνο την αλήθεια». Χρησιμοποιεί καθημερινό λεξιλόγιο και παρότι οι προτάσεις του είναι πάντοτε σαφείς και σε γενικές γραμμές νοηματικά επαρκείς, το ύφος σπανίως χαρακτηρίζεται επιτηδευμένα αξιοσημείωτο ή ελκυστικό. Ωστόσο, κατά την γνώμη ενός μεγάλου ιστορικού, αφήγηση σημαίνει πρότυπο πληρότητας, απλότητας και σαφήνειας [12]: η αφοσίωση της νόησης σε κάποιο καθήκον —έναν ζωτικής σημασίας αιώνα για την ιστορία της Ρώμης—για το οποίο χρειαζόταν πέρα από τον νού, κάτι από ηθική κριτική, κάτι από διανοητική αντίληψη. Από την άποψη αυτή —την πλειονότητα της ανθρωπότητας για την οποία η φαντασία διαμορφώνει τα πνευματικά εργαλεία— ο Πολύβιος σίγουρα κράτησε αποστάσεις· και το αφήγημά του, λιτό και διαυγές, συχνά αποτυγχάνει να προσελκύσει το ενδιαφέρον, όντας απλά και μόνο συνολικά ακριβές και κατά κανόνα διδακτικό.

Η πόλη που πολιορκούσε ο Σκιπίων, άκμαζε επτακόσια χρόνια μετά την θεμελίωσή της, είχε εξουσιάσει πολλά χώματα, νησιά και θάλασσες, ήταν πλούσια σε όπλα και στόλους, ελέφαντες και χρήματα, όσο οι ισχυρότερες μοναρχίες τις οποίες όμως ξεπερνούσε κατά πολύ σε γενναιότητα και υψηλό φρόνημα (αν αναλογισθεί κανείς ότι δίχως όπλα ή πλοία και με την πείνα πρό των πυλών, άντεξε συνεχείς πολέμους για τρία χρόνια) και τώρα έφθανε στο ολοκληρωτικά καταστροφικό τέλος της. Αντικρίζοντας το θέαμα ο Σκιπίων λέγεται ότι δάκρυσε, θρηνώντας δημοσίως την τύχη του εχθρού του.

Το απόσπασμα δεν συγκαταλέγεται στα διασωθέντα χειρόγραφα της Ιστορίας του Πολυβίου αλλά επιβίωσε στην παράγραφο 132 των Καρχηδονιακών Πολέμων του Αππιανού της Αλεξανδρείας, ο οποίος έζησε τρείς αιώνες αργότερα, αλλά είχε ωστόσο διαβάσει τον προκάτοχό του. Συνεχίζει με τον Σκιπίωνα να λέει στον Έλληνα φίλο του ότι αναλογιζόταν,

την άνοδο και την πτώση πόλεων, εθνών και αυτοκρατοριών, την μοίρα της πάλαι ποτέ ένδοξης Τροίας, τους Ασσυρίους, τους Μήδες και τους Πέρσες, τους σπουδαιότερους όλων και την τελευταία, ένδοξη Μακεδονική αυτοκρατορία. Ο Σκιπίων είπε ότι δεν δίστασε να κατονομάσει την πατρίδα του, για της οποίας την τύχη ανησυχούσε σκεπτόμενος την ρευστότητα των ανθρωπίνων υποθέσεων και ο Πολύβιος το κατέγραψε όπως ακριβώς το άκουσε.

πηγή: Livius.org/Polybius

Το έργο του Πολυβίου αποτιμήθηκε στους αρχαίους χρόνους και οι Ρωμαίοι συγγραφείς συνυπέγραψαν τον θετικό απολογισμό. Ήταν άραγε πρωταρχικός στόχος του να κατακτήσει το Ρωμαϊκό αναγνωστικό κοινό; Ενδεχομένως· ωστόσο θα γινόταν δύσκολα κατανοητό έστω και από ελάχιστους κύκλους πέραν αυτού των Σκιπιώνων.  Για τους πολλούς, αν όχι για όλους τους Έλληνες της εποχής του, θα πρέπει να έμοιαζε με κάποιον «υπό αίρεση» πατριώτη, ο οποίος τόλμησε να αφιερώσει σαράντα βιβλία στο σύνολο των Ρωμαϊκών πεπραγμένων, επιδεικνύοντας απροκάλυπτα τον θαυμασμό του. Όμως, εκτός από την απουσία ρητορικής, παραδειγματίζει σε κάθε αρετή της ιστοριογραφίας: οι απόψεις του συχνά μνημονεύθηκαν, τα έργα του συνοψίσθηκαν σε επιτομές και αναπαράχθηκαν σε αποσπάσματα έργων τρίτων.  

Το λυπηρό είναι ότι οι συνοπτικές αυτές εκδόσεις, μας αποστέρησαν την δυνατότητα συνολικής εκτίμησης, περιορίζοντάς την σε απλές εικασίες για το ύφος του έργου του. Διότι όσα επιλέχθηκαν να επιβιώσουν σε κάποια επιτομή ή απόσπασμα, επειδή έμοιαζαν να κερδίζουν το ενδιαφέρον ή φαίνονταν πιο σημαντικά για τις γενεές που ακολούθησαν, δεν αρκούν να μας μεταφέρουν την ιστορία όπως την αφηγήθηκε ο Πολύβιος — το σχῆμα καθ’ ὅλου καὶ μέρος, ίσως θα μπορούσαμε να πούμε— ούτε αποκαλύπτουν σφαιρικά τον νού του Πολυβίου.  Ωστόσο σώζονται αρκετά για να λάμψουν οι αξίες του ιστορικού ρεαλισμού και του ορθολογισμού, μέσα από έναν άνθρωπο ο οποίος «επιτέλεσε απλά τον σκοπό του: να γράψει ιστορία, οδηγό κάθε ζωής, φάρο αληθείας, με αγχίνοια ικανή να απεικονίζει το μέλλον στον καμβά του παρελθόντος». [13] 

o-35871

Screen Shot 2017-04-16 at 23.20.11

lacus

[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/Introduction*.html]

 Σημειώσεις

[1] Η μάχη της Πύδνας, παρά το γεγονός ότι στον Αγγλόφωνο κόσμο ως ημερομηνία τέλεσης θεωρείται το 168 π.Χ, πιθανόν διεξήχθη το 172 (βλ. Plut. Aem. 17.7). Εφόσον η έκλειψη πριν την μάχη, συχνά λανθασμένα προσδιορισμένη, συνιστά ένα από τα σπάνια σταθερά σημάδια χρονολόγησης για εκείνη την περίοδο και βασική πηγή για τις ημερομηνίες του Μακεδονικού πολέμου, θα πρέπει και η εν λόγω χρονολογία να προσαρμοσθεί στα έτη 176 έως 172 π.Χ.

[2] Σχετικά με την ηθική χροιά των Ρωμαίων.

[3] I.4.5 For though she is ever producing something new and ever playing a part in the lives of men, she has not in a single instance ever accomplished such a work, ever achieved such a triumph, as in our own times.

[4] I.2.7-8 But the Romans have subjected to their rule not portions, but nearly the whole of the world and possess an empire which is not only immeasurably greater than any which preceded it, but need not fear rivalry in the future. In the course of this work it will become more clearly intelligible by what steps this power was acquired, and it will also be seen how many and how great advantages accrue to the student from the systematic treatment of history.

[5] Thayer’s Note: Επειδή στην έκδοση Loeb το 40ο βιβλίο του Πολυβίου δεν έχει έλθει σε εμάς – το τελευταίο διασωθέν κεφάλαιο του τελευταίου βιβλίου όπου ο συγγραφέας ουσιαστικά αναγνωρίζει την ολοκλήρωση της αποστολής του είναι το XXXIX.8.

[6] Mahaffy, Greek Life and Thought, p556

[7] Διέσχισε τις Άλπεις από το πέρασμα που πιστεύεται ότι είχε ακολουθήσει ο Αννίβας.

[8] For just as a living creature which has lost its eyesight is wholly incapacitated, so if History is stripped of her truth all that is left is but an idle tale. [I.14.6]

[9] In my opinion Nature has proclaimed to men that Truth is the greatest of gods and has invested her with the greatest power. At least when all are trying to suppress her and all probabilities are on the side of falsehood, she somehow finds her own means of penetrating into the hearts of men and sometimes shows her power at once, sometimes after being darkened for years at last by her own force prevails and crushes falsehood, as happened in the case of Heracleides, King Philip’s messenger to Rhodes. . . .[ΧΙΙΙ.5.4.5]

[10] Τα λάθη του Τίμαιου, βιβλίο XII

[11] Κριτική στους Ρόδιους ιστορικούς Ζήνωνα και Αντισθένη, αποσπάσματα βιβλίου XVI

[12] Mommsen, History of Rome (English translation), vol. III p467

[13] Wyttenbach, Praefatio ad selecta principum historicorum.

Παραπομπές

Κρυπτογραφία, αναφορά στο τετράγωνο του Πολυβίου.

Μεταξύ των θεωριών που εισήγαγε ο Πολύβιος στο έργο του, βρίσκεται και αυτή της ανακλύκλωσης που αφορά στην αξιολόγηση των τρόπων διακυβέρνησης και τον κύκλο που ακολουθούσαν τα πολιτεύματα. Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να βρεθούν εδώ.

anacyclosis
Polybius’ theory of anacyclosisJona Lendering
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s