Οι Μαορί (Maori)

στις

Στο εξώφυλλο: Μαορί φύλαρχος με τατουάζ όπως τον περιέγραψε ο James Cook και το πλήρωμά του_wikipedia

Γράφει ο Χείλων

Η Νέα Ζηλανδία (στην γλώσσα των Μαορί Aotearoa=μακρύ λευκό σύννεφο) βρίσκεται στον Νότιο Ειρηνικό και αποτελείται από δύο μεγάλες νήσους, την Βόρεια και την Νότια, καθώς και τις μικρότερες Μπάουντυ, νήσο των Αντιπόδων και Κέρμαντεκ. Η Αυστραλία είναι ο πλησιέστερος γείτονας και χωρίζεται από την Νέα Ζηλανδία μέσω της θάλασσας της Τασμανίας. Η επικινδυνότητα του ταξιδιού από την πλησιέστερη κατοικημένη περιοχή, καθιστούσε την Νέα Ζηλανδία ένα από τα τελευταία μέρη του πλανήτη που θα μπορούσε να προσεγγίσει ο άνθρωπος. Οι Μαορί εκτιμάται ότι μετανάστευσαν στην Νέα Ζηλανδία, προερχόμενοι από την ανατολική Πολυνησία προς το τέλος του 1.000 μ.Χ.

Χάρτης που απεικονίζει τις διαδρομές αποικισμού των Μαορί στον Νότιο Ειρηνικό_wikipedia

Ιστορικό

Ο μύθος των Μαορί αναφέρει ότι περί το 950 μ.Χ., ο φύλαρχος Kupe έφθασε πρώτη φορά στην Νέα Ζηλανδία, ταξιδεύοντας από τη μυθική πατρίδα Hawaiiki σε ένα κανό που λεγόταν Maataa-hourua. Λέγεται ότι αποβιβάσθηκε κοντά στο σημερινό Wellington σε μία τοποθεσία που λεγόταν Whanganui-a-tara και όταν εντόπισε την γη, αναφώνησε: «He ao, he aotea he aotearoa (Χε αο, χε αοτέα, χε αοτεαρόα) = ένα σύννεφο…ένα λευκό σύννεφο… ένα μακρύ λευκό σύννεφο».

Περί το 1150 μ.Χ. οι Toi και Whatonga ακολούθησαν τον Kupe στην Νέα Ζηλανδία.

Ο μύθος αναφέρει ότι η πρώτη μαζική άφιξη εποίκων της Πολυνησίας αριθμούσε περίπου 1350 άτομα, που ονομάσθηκαν ο Μεγάλος Στόλος.

Ο μύθος του Μεγάλου Στόλου που αποτελείτο από παραδοσιακά κανό των Μαορί, διαδόθηκε προφορικά από γενιά σε γενιά. Σύμφωνα με την παράδοση, τα κανό του Μεγάλου στόλου ξεκίνησαν από την μυθική Hawaiiki, κάπου στην ανατολική Πολυνησία και ήσαν τα Aotea, Arawa, Tainui, Kurahaupo, Takitimu, Horouata, Tokomaru και Mataatua.

Οι πρώτοι Πολυνήσιοι εγκαταστάθηκαν κυρίως παράκτια και ιδιαίτερα στην ανατολική ακτή, η οποία ήταν πιο φιλόξενη και είχε εύκρατο κλίμα. Οι έποικοι εισήγαγαν ζώα, όπως σκύλους και τον μικρό Πολυνησιακό αρουραίο.

Οι Μαορί γρήγορα ανακάλυψαν ότι η νέα τους πατρίδα παρουσίαζε πολλές δυσκολίες, συμπεριλαμβανομένων των σκληρών καιρικών συνθηκών και την έλλειψη θηραμάτων, αφού δεν υπήρχαν αυτόχθονα θηράματα στην Νέα Ζηλανδία, εκτός από νυχτερίδες και θαλάσσια θηλαστικά.

Μοα (Δεινορνιθίδα)_wikipedia
Μοα (Δεινορνιθίδα)_wikipedia

Οι πρώτοι άποικοι τρέφονταν με θηράματα από την αλιεία και το κυνήγι πουλιών, αφού ανακάλυψαν ότι στην νέα τους κατοικία διαβιούσαν πτηνά με αδυναμία πτήσης, συμπεριλαμβανομένου του Moa (Δεινορνιθίδα) τα οποία αφθονούσαν στο Νότιο Νησί. Υπήρχαν διάφορα είδη πουλιών, το μέγεθος των οποίων κυμαίνετο από αυτό της γαλοπούλας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έφθανε σε ύψος τα 3 μέτρα και βάρος μέχρι και διακόσια κιλά. Οι Μαορί θήρευαν τα Moa για το κρέας, τα οστά και την κατασκευή όπλων.

Χάρτης με τις περιοχές των διάφορων ομάδων (iwi) των Μαορί, στη Νέα Ζηλανδία_wikipedia

Οι Μαορί παρέμειναν απομονωμένοι στην Νέα Ζηλανδία επί αρκετούς αιώνες, με αποτέλεσμα να αναπτύξουν μια μοναδική κοινωνία πολύ διαφορετική από αυτήν των προγόνων τους. Σε σύντομο χρονικό διάστημα εξαπλώθηκαν σε όλη την Νέα Ζηλανδία, σχηματίζοντας πολλές φυλετικές iwi (ομάδες) και εμφάνισαν αξιοσημείωτη εξέλιξη στην ξυλογλυπτική, δερματοστιξία (τατουάζ) και άλλες μορφές τέχνης.

Παρά το γεγονός ότι ο πολιτισμός των Μαορί ήταν πρωτόγονος, τουλάχιστον μέχρι την άφιξη των Ευρωπαίων και την εισαγωγή του μετάλλου, εν τούτοις υπήρξε ιδιαίτερα εξελιγμένος. Τα διάφορα υλικά που χρησιμοποιούσαν πριν αποκτήσουν πρόσβαση σε μέταλλα, ήσαν κυρίως οστά πτηνών, οστά φάλαινας, ελεφαντόδοντο, οστά ανθρώπου και σκύλου, αλλά και πέτρα προερχόμενη από λατομεία στο εσωτερικό της χώρας.

Ακόμη και πριν την απόκτηση Ευρωπαϊκών εργαλείων, οι Μαορί κατασκεύαζαν έργα τέχνης τα οποία ήσαν εξαιρετικά όμορφα και θεωρούνταν πολύ προηγμένα, συγκρινόμενα με την δεξιοτεχνία άλλων πρωτόγονων πολιτισμών.

Οι πόλεμοι μεταξύ των φυλών ήταν κοινή τακτική. Οι μάχες λάμβαναν χώρα συνήθως επί εδάφους και η μοίρα των εχθρών όταν συλλαμβάνονταν, ήταν ο κανιβαλισμός και ο αποκεφαλισμός, με το κεφάλι να αποτελεί το τρόπαιο του νικητή.

Ο Ολλανδός εξερευνητής Abel Tasman_maori.com

Ο Ολλανδός εξερευνητής Abel Tasman καταγράφεται ως ο πρώτος Ευρωπαίος που ανακάλυψε την Νέα Ζηλανδία το 1642. Το 1769 ο Βρετανός εξερευνητής Τζέιμς Κουκ αποβιβάσθηκε στην ανατολική ακτή της Βόρειας Νήσου (North Island) και χαρτογράφησε αξιοσημείωτη ακρίβεια την Νέα Ζηλανδία. Το 1779, η Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών είχε επεκτείνει τις μεταφορές, συμπεριλαμβάνοντας στους προορισμούς την Νέα Ζηλανδία. Μετά τον εποικισμό της Αυστραλίας, φαλαινοθήρες, θηρευτές φώκιας και εξερευνητές άρχισαν να χρησιμοποιούν την Νέα Ζηλανδία ως βάση. Το 1792 η πρώτη μόνιμη ομάδα θηρευτών φώκιας, ζούσε στο Dusky Sound και το 1800 ακολούθησαν φαλαινοθήρες, κυνηγοί (Βρετανοί – Αυστραλοί και Αμερικανοί) ιεραπόστολοι και έμποροι.

Το 1838 οι Μαορί αναζήτησαν κάποια προστασία από τα κύματα των Αμερικανών και Ευρωπαίων ναυτικών. Το 1840 υπεγράφη η Συνθήκη του Γουαϊτάνγκι από ορισμένους φυλάρχους των Μαορί, δίνοντας στην Βρετανική μοναρχία κυριαρχία επί τμημάτων της Νέας Ζηλανδίας. Οι αρχηγοί των Μαορί είχαν λάβει την διαβεβαίωση ότι αν υπογράψουν την συνθήκη θα ήσαν για πάντα κυρίαρχοι των εδαφών τους. Οι φύλαρχοι θεώρησαν ότι αυτή ήταν μια καλή συνθήκη, διότι θα διατηρούσαν την γη τους και θα μπορούσαν να ζουν σύμφωνα με τα δικά τους έθιμα. Πίστευαν επίσης, ότι θα ήταν καλό να έχουν την προστασία της βασίλισσας, έναντι των παράνομων εμπόρων, ναυτικών και δραπετών καταδίκων από τις φυλακές της Αυστραλίας. Οι υποσχέσεις όμως που δόθηκαν στους Μαορί σύντομα παραβιάσθηκαν, καθώς άρχισαν να καταφθάνουν πλοία γεμάτα εποίκους.

Auckland Art Gallery
Hone Heke_ελαιογραφία σε κανβά_Auckland Art Gallery_1915

Το 1845, ο Hone Heke, ένας αρχηγός Μαορί, ηγήθηκε εξέγερσης στο Βόρειο Νησί. Η εξέγερση σηματοδότησε την έναρξη των πολέμων της Νέας Ζηλανδίας (μερικές φορές ονομάζονται πόλεμοι Μαορί). Ο νεοδιορισθείς διοικητής, Sir George Grey το 1846 τον νίκησε Hone Heke, αλλά οι φυλετικές εντάσεις συνεχίστηκαν καθώς οι Μαορί ηρνούντο να πουλήσουν τη γη τους στους pakehas (λευκούς). Το 1858, για να συμβολίσουν την ενότητά τους, αρκετές φυλές Μαορί ενώθηκαν επιλέγοντας τον Te Wherowhero ως βασιλέα. Ο πόλεμος ξέσπασε και πάλι το 1860 και εξαπλώθηκε στο μεγαλύτερο τμήμα μέρος του Βόρειου Νησιού. Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι το 1872, όταν ο ηγέτης των Μαορί Te Kooti αναγκάστηκε να υποχωρήσει, αποσυρόμενος σε μια απομακρυσμένη περιοχή του νησιού, όπου τα Βρετανικά στρατεύματα αποφάσισαν να μην τον ακολουθήσουν.

Αυτή ήταν μια άσχημη περίοδος για τους Μαορί. Μη έχοντας αντισώματα κατά των ασθενειών που μεταφέρθηκαν από τους Βρετανούς και αποδυναμωμένοι από τον πόλεμο ο πληθυσμός τους έβαινε συνεχώς μειούμενος. Περί το 1896 έφθασε στο χαμηλότερο σημείο, όπου σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις υπολογίζεται σε λιγότερους από 40.000, ευτυχώς όμως κατά την διάρκεια του 20ου αιώνα, το ποσοστό γεννήσεων άρχισαν να ανεβαίνει, με αποτέλεσμα σήμερα να υπάρχουν περισσότεροι από 500.000 Μαορί στην Νέα Ζηλανδία.

Οι πολεμιστές Μαορί

Οι Μαορί ήσαν πολεμιστές που μάχονταν με γενναιότητα και τιμή. Χρησιμοποιούσαν κυρίως τακτικές ανταρτοπόλεμου, αρέσκονταν στις μάχες σώμα με σώμα, χρησιμοποιώντας χειροποίητα όπλα και ήσαν ειδικοί στις αιφνιδιαστικές επιθέσεις και ενέδρες. Σημειωτέον ότι τα εδάφη τους ουδέποτε κατακτήθηκαν από άλλα έθνη. Μεταξύ των φυλών Μαορί υπήρξαν πολλές μάχες και πόλεμοι για το κύρος, την τιμή, την γη και την περιουσία. Αυτοί οι φυλετικοί πόλεμοι ελάμβαναν χώρα κυρίως κατά την θερινή περίοδο, μεταξύ Νοεμβρίου και Απριλίου, με απώτερο στόχο να ηττηθεί ο ισχυρότερος πολεμιστής της αντίπαλης φυλής, διότι αυτό οδηγούσε σε ισχυρότερο μάνα (πνευματική δύναμη) τον πολεμιστή και την φυλή του. Όταν οι Ευρωπαίοι εγκαταστάθηκαν στην Νέα Ζηλανδία, οι Μαορί πολέμησαν με το ίδιο πάθος ενάντια στους εισβολείς.

gottfried-lindauer-1882
Πορτραίτο πολεμιστή Μαορί_Gottfried Lindauer_1882

Πριν οι Ευρωπαίοι αποικήσουν την Νέα Ζηλανδία οι πόλεμοι μεταξύ των φυλών Μαορί ήσαν σύνηθες φαινόμενο. Από νεαρή ηλικία τα άρρενα μέλη των Μαορί εκπαιδεύονταν στον πόλεμο και τις πολεμικές τακτικές. Αργότερα τα Βρετανικά αποικιακά στρατεύματα απέκτησαν προσωπική εμπειρία στην αγριότητα και αποτελεσματικότητα των εν λόγω πολεμιστών.

«Οι Βρετανοί στρατιώτες θεωρούσαν τους πολεμιστές Μαορί ως τους ικανότερους ιθαγενείς αντιπάλους που είχαν αντιμετωπίσει. Οι μεν Γκούργκας και Σιχ ήσαν κατώτερο, ενώ οι Ζουλού ήσαν ισχυρότεροι, αλλά αυτοί είχαν αντιγράψει τα Ευρωπαϊκά πρότυπα στρατιωτικής πειθαρχίας. Οι Μαορί είχαν τον δικό του κώδικα πολέμου, η ουσία του οποίου ήταν δίκαιη πάλη σε προκαθορισμένη ημέρα και τόπο». Sir John Forescue, Ιστορία του Βρετανικού στρατού 1927.

Πολεμικές τακτικές

Οι Μαορί κατασκεύαζαν τεράστια κανό από μεγάλα δέντρα, τα οποία χρησιμοποιούσαν για τον διάπλου των ποταμών. Αυτά τα κανό είχαν μεταφορική ικανότητα 70 ατόμων και μήκος περίπου 23 μέτρα και χρησιμοποιούνταν για να μεταφέρουν στρατεύματα μέσω των ποταμών, ή κατά μήκος της ακτής, κινούμενα γρήγορα και αθόρυβα προς τον αντίπαλο. Η πολεμική τακτική των Μαορί βασιζόταν κυρίως στον αιφνιδιασμό και την παραπλάνηση, χρησιμοποιώντας αντιπερισπασμούς και εικονικές επιθέσεις, με σκοπό να προκαλέσουν σύγχυση στον εχθρό.

Η πολεμική μονάδα των Μαορί ονομαζόταν Ηapu. Μια hapu αποτελείτο από μερικές εκατοντάδες πολεμιστές, αριθμώντας σε αρκετές περιπτώσεις λιγότερους από εκατό. Οι περισσότεροι από τους πολεμιστές ήσαν άνδρες, αλλά συμμετείχαν και γυναίκες. Συχνά αρκετές ομάδες ενώνονταν προκειμένου να συμμετέχουν στην μάχη, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι συντονίζονταν, καθώς κάθε μία είχε τον δικό της αρχηγό

Αυτή η έλλειψη συντονισμού κατέστρεφε κάθε προσπάθεια και μπορούσε να οδηγήσει σε ήττα, ακόμη και από μικρότερες σε δύναμη μονάδες. Οι πολεμιστές καθοδηγούνταν από τον αρχηγό, του οποίου το βασικό καθήκον ήταν να παρακινεί τους πολεμιστές του να επιτίθενται. Ο αρχηγός ήταν μια τεράστια κινητήρια δύναμη και όταν εφονεύετο, ή τραυματιζόταν η ομάδα υποχωρούσε, έστω και αν βρισκόταν στα πρόθυρα νίκης. Οι πολεμιστές μετακινούνταν συνήθως με τα πόδια και συντεταγμένοι, λόγω των στενών διαδρομών που επέλεγαν και ενίοτε με κανό εφόσον επρόκειτο να διανύσουν μεγάλες αποστάσεις, ή για λόγους αιφνιδιασμού.

Οχυρωμένος οικισμός Μαορί
Οχυρωμένος οικισμός Μαορί_wikipedia

Οχύρωση

Οι Μαορί έχτιζαν μεγάλα οχυρά, οι θέσεις των οποίων ήσαν προσεκτικά επιλεγμένες σε σημεία τα οποία παρείχαν έγκαιρη προειδοποίηση, όπως στην κορυφή ενός λόφου, στα οποία τοποθετούσαν σκοπούς κατά μήκος των τειχών. Αυτοί οι φρουροί είχαν ένα πρωτότυπο σύστημα συνέγερσης, αφού σε περίπτωση που πλησίαζε εχθρός τραγουδούσαν και χτυπούσαν ένα γκονγκ, ενώ όταν εντόπιζαν εχθρό σε πολύ κοντινή απόσταση, σιωπούσαν. Στη συνέχεια αναλάμβαναν οι Hapū (πολεμικές ομάδες των 140-340 ατόμων) οι οποίοι αναπτύσσονταν και έστηναν ενέδρα στον εχθρό.

Όπλα

Οι Μαορί μάχονταν κυρίως με ρόπαλα και μακριά δόρατα τα οποία κατέληγαν σε αιχμηρές λόγχες. Τα δόρατα είχαν μήκος περίπου 2-3 μέτρα και χρησιμοποιούνταν για να κρατούν σε απόσταση τους εχθρούς, κάτι πολύ σημαντικό αφού οι Μαορί δεν είχαν ασπίδες και για τις μάχες σώμα με σώμα χρησιμοποιούσαν ένα μικρό ρόπαλο, το οποίο ήταν κατασκευασμένο από ξύλο, κόκαλο, ή πέτρα και έφερε επίπεδη λεπίδα. Χρησιμοποιούσαν όμως και μεγάλα ρόπαλα, μήκους περίπου 2 μέτρων τα οποία έφεραν επίσης λεπίδα και είχαν αιχμηρή άκρη για να τρυπούν τον αντίπαλο.

Τα κυριότερα όπλα των Μαορί είναι τα ακόλουθα:

mere
Mere

Mere

Μικρό επίπεδο ρόπαλο συνήθως κατασκευασμένο από ξύλο, οστό, ή νεφρίτη, επίσης γνωστό ως Patu. Χρησιμοποιείτο στις μάχες σώμα με σώμα όπου στόχευαν κυρίως στο στήθος, το σαγόνι και τα πλευρά του αντιπάλου. Η κατασκευή από νεφρίτη ήταν ιδιαίτερα ακριβή δεδομένου ότι απαιτούσε πολλή εργασία. Οι πολεμιστές που διέθεταν όπλο από νεφρίτη είχαν μεγάλη δύναμη και τιμή. Σήμερα το όπλο αντιπροσωπεύει την αντιμετώπιση και υπερνίκηση των προκλήσεων της ζωής.

wahaika
Wahaika

Wahaika

Μικρό ρόπαλο που χρησιμοποιείτο όπου απαιτείτο ακαριαίο και αιφνίδιο χτύπημα. Φερόταν μέσω ενός κορδονιού από δέρμα σκύλου, το οποίο ήταν περασμένο στην άκρη της λαβής και γύρω από τον καρπό και τον αντίχειρα. Η εσοχή στην δεξιά πλευρά είναι για την εξουδετέρωση του αντιπάλου, ο οποίος με την σωστή κίνηση και συστροφή του καρπού, μπορούσε να αφοπλιστεί.

kotiate
Kotiate

Kotiate

Όπλα – έπαθλα τα οποία απονέμονταν στους πολεμιστές για τα κατορθώματά τους στο πεδίο της μάχης, ή σκήπτρα τα οποία κρατούσαν οι αρχηγοί όταν ομιλούσαν. Οι εγκοπές στα πλάγια χρησιμεύουν για την εξουδετέρωση του αντιπάλου, ο οποίος με την σωστή κίνηση και συστροφή του καρπού, μπορούσε να αφοπλιστεί.

taiaha
Taiaha

Taiaha

Ένα από τα πιο γνωστά όπλα των Μαορί. Μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ροπαλοειδές ακόντιο μήκους περίπου 2 μέτρων, από ξύλο ή οστά φάλαινας.

toki-pou-tangata
Toki Pou Tangata

Toki Pou Tangata

Τελετουργικό όπλο, με λεπίδα από νεφρίτη και σκαλιστή ξύλινη λαβή.

Haka – πολεμικός χορός

Ο χορός του πολέμου Haka, προηγείτο της μάχης για την ενίσχυση του ηθικού μεταξύ των πολεμιστών και για λόγους εκφοβισμού του εχθρού. Ο χορός χαρακτηρίζεται από κραυγές, τραγούδια, προκλητικές κινήσεις, ήχους, εκφράσεις με γουρλωτά μάτια και προεξέχουσα γλώσσα, σημεία τα οποία αποτελούσαν ουσιαστικό τμήμα της πολεμικής διαδικασίας.

Η προτεταμένη γλώσσα λειτουργεί ως προσβολή και σημαίνει, θα σας φάμε μετά την ήττα. Με την κατανάλωση ενός αντιπάλου οι πολεμιστές Μαορί θεωρούσαν ότι ενίσχυαν το μάνα τους, ενώ αν έπιναν το αίμα του, κατασκεύαζαν αγκίστρια από τα οστά του και διατηρούσαν το κεφάλι του αποκτούσαν κύρος. Οι νίκες στο πεδίο της μάχης ήταν επίσης ένα μέσο για να διατηρούν την φήμη των προγόνων τους, οι οποίοι «ζούσαν» μέσω των όπλων, τα οποία έφεραν γλυπτές αναπαραστάσεις.

Ενδιαφέροντα στοιχεία του χορού Haka:

  • Οι χοροί Haka δεν είναι αποκλειστικά πολεμικής χροιάς, αλλά χορεύονται και σε άλλες περιστάσεις.
  • Οι χορευτές Haka χρησιμοποιούν κινήσεις του σώματος και εκφράσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν γούρλωμα οφθαλμών, επίδειξη γλώσσας, χτύπημα του εδάφους με τα πόδια και χτυπήματα στο σώμα με τα χέρια.
  • Οι περισσότεροι Hakas εκτελούνται μόνο από άνδρες, ενώ ορισμένοι περιλαμβάνουν γυναίκες στο τραγούδι.
  • Γίνεται μνεία του Haka σε πολλούς θρύλους των Μαορί.
  • Πριν την άφιξη των Ευρωπαίων στην Νέα Ζηλανδία ο Haka χορευόταν όταν συναντιόνταν δύο ομάδες.
  • Η ομάδα ράγκμπι της Νέας Ζηλανδίας All Blacks χορεύουν Haka πριν από τους αγώνες. Αυτό έχει αυξήσει σημαντικά την παγκόσμια εκτίμησή του για αυτό το είδος χορού.
  • Οι Μαορί χορεύουν Haka για να υποδεχθούν τους φιλοξενούμενους και να τιμήσουν την περίσταση.
  • Κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στην μάχη της Καλλίπολης ένα σύνταγμα της Νέας Ζηλανδίας που αποτελείτο από στρατιώτες Μαορί ξεκίνησε μια βίαιη επίθεση σε εχθρική θέση. Οι Μαορί απώθησαν τον εχθρό και για να γιορτάσουν την επιτυχία χόρεψαν Haka πριν συνεχίσουν την αποστολή τους.
  • Τον Αύγουστο του 2012 προβλήθηκε βίντεο κλιπ με στρατιώτες από το 1ο και 2ο Βασιλικό Τάγμα Πεζικού της Νέα Ζηλανδίας, οι οποίοι χόρευαν Haka για να τιμήσουν τους συναδέλφους που είχαν πρόσφατα σκοτωθεί στο Αφγανιστάν.

Τα είδη Haka είναι τα παρακάτω:

Whakatu Waewae

Ο χορός αυτός θέλει τους πολεμιστές να στέκονται σε όρθια θέση και να χτυπούν τα πόδια τους στο έδαφος, χωρίς να φέρουν όπλα. Ο εν λόγω Haka χορευόταν κυρίως από τους Tuhoe που ζούσαν στο ανατολικό της Βόρειας Νήσου σε μία δασώδη περιοχή όπου βρίσκεται η λίμνη Waikaremoana.

Tutu Ngarahu

Σε αυτόν οι πολεμιστές έκαναν άλματα προς το πλάι και αποτελούσε προάγγελο μάχης, αφού οι συμμετέχοντες έφεραν όπλα.

Peruperu

Ο εν λόγω χορός ήταν πολεμικός χορός που εκτελούνταν ενώ αντιμετώπιζαν τον εχθρό. Σκοπός του ήταν να εκφοβίσει και να αποθαρρύνει τον εχθρό. Οι χορευτές είχαν όπλα και εκτελούσαν ομαδικά άλματα.

Ngeri

Σκοπός ήταν να παρακινήσει τους πολεμιστές να «πάρουν πίσω το αίμα τους». Ο χορός αυτός ήταν πολύ εκφραστικός χωρίς καθορισμένες κινήσεις. Οι πολεμιστές εκφράζουν συγκινήσεις και συναισθήματα μέσα από τις κινήσεις τους.

Manawa wera

Σχετίζεται κυρίως με θάνατο και κηδείες και χορεύεται χωρίς όπλα. Οι χορευτές έχουν ελευθερία έκφρασης στις κινήσεις οι οποίες δεν είναι χορογραφημένες.

Χάκα, από την εθνική ομάδα ράγκμπυ της Νέας Ζηλανδίας_wikipedia

Ka Mate

Η ομάδα ράγκμπι της Νέας Ζηλανδίας All Blacks έχουν κάνει διάσημο το εν λόγω είδος Haka, αφού το χορεύουν πριν τον αγώνα τους. Αυτό δημιουργήθηκε από έναν Μαορί αρχηγό και πολέμαρχο που ονομάζόταν Te Rauparaha. Είναι ένας τελετουργικός Haka που δημιουργήθηκε για να γιορτάσει την απόδρασή του από τους εχθρούς που τον κυνηγούσαν. Ο χορός ξεκινά με ένα άσμα που αρχίζει με τις λέξεις «θα πεθάνω, θα πεθάνω, θα ζήσω, θα ζήσω».

Εκπαίδευση & τελετουργίες

Οι νεαροί εκπαιδεύονταν με σκοπό να βρίσκονται σε συνεχή επαγρύπνηση, ευκινησία και αντοχή, προκειμένου να παραμένουν πάντα ετοιμοπόλεμοι. Οι Μαορί επιδίδονταν επίσης στον κανιβαλισμό, καθώς θεωρούσαν την σάρκα των νεκρών εχθρών τους, ως πνευματικό ελιξίριο δύναμης. Ωστόσο, σπάνια ασχολούνταν με τον κανιβαλισμό σε καιρό ειρήνης. Μακρά διαστήματα ειρήνης επιτυγχάνονταν μέσω της επιμειξίας των ηγετών της φυλής, αφού πίστευαν ότι εφόσον δύο φυλές συγγένευαν, δεν ήταν έντιμο να πολεμήσουν μεταξύ τους.

Η πνευματική δύναμη Mana

Οι πολεμιστές Μαορί που διέθεταν ισχυρό Μάνα κατείχαν δύναμη και εξουσία (Μάνα = πνευματική – βιολογική δύναμη, η ζωτική ουσία όλων των πραγμάτων). Όταν θριάμβευαν στην μάχη κέρδιζαν επιπλέον Μάνα που περνούσε μέσω των όπλων στις επόμενες γενιές. Με αυτόν τον τρόπο τα σκαλιστά όπλα διαποτίζονταν με την ιερή δύναμη των προκατόχων τους και προσέδιδαν εξουσία και ισχύ με την πάροδο του χρόνου. Οι ηττημένοι πολεμιστές έπρεπε να νικήσουν τους εχθρούς τους για να αποκαταστήσουν το Μάνα τους, ή την ιερή ενέργεια, οπότε ο πόλεμος κατέληγε σε έναν φαύλο κύκλο.

Θρησκεία

Οι αρχαίοι Μαορί είχαν δύο πρωτεύοντες θεούς: Τον ή Tūmatauenga, θεό του πολέμου και τον Rongo, θεό της ειρήνης και της γεωργίας. Κατά την εποχή της σποράς, οι Μαορί συμβιούσαν ειρηνικά, προκειμένου να φυτέψουν τις καλλιέργειές τους, καθότι μια καλή συγκομιδή ήταν απαραίτητη για λόγους σίτισης και θεωρείτο σημαντικότερη από τον πόλεμο.

tumatauenga-god-of-war-is-the-ancestor-of-humankind
Ξυλόγλυπτη αναπαράσταση του Tūmatauenga _wikipedia

Μόλις η ετήσια τροφή αποθηκευόταν, οι φυλές έρχονταν σε πόλεμο μεταξύ τους στο όνομα του , του θεού του πολέμου. Όπως και οι αρχαίες Ελληνικές πόλεις – κράτη, έτσι και οι Μαορί σε περίπτωση ξένου εισβολέα πολεμούσαν ενωμένοι με γενναιότητα, αλλά αντιμετώπιζαν σοβαρό πρόβλημα στην ενοποίηση.

Ta moko η δερματοστιξία (τατουάζ)

Οι Μαορί είναι γνωστοί για την περίτεχνη δερματοστιξία τους (τατουάζ) η οποία ονομάζεται ta moko και αποτελούσε ανέκαθεν σημαντικό τμήμα του πολιτισμού τους. Την εν λόγω πρακτική μετέφεραν από την Πολυνησία οι πρώτοι άποικοι Μαορί για να καταδεικνύουν την κοινωνική θέση και ιεραρχία. Στις αρχές της κοινωνίας των Μαορί οι περισσότεροι είχαν τατουάζ, το σχήμα και πλήθος των οποίων αντικατόπτριζε το κοινωνικό καθεστώς, το οποίο άλλαζε αυξομειούμενο ανάλογα με την απόδοσή τους στις μάχες. Με τατουάζ σημειώνονταν επίσης και οι δούλοι, πολλοί εκ των οποίων ενίοτε καταλάμβαναν εξέχουσα κοινωνική θέση. Τα τατουάζ χρησίμευαν επίσης για να προσελκύουν το αντίθετο φύλο.

Άνδρας & γυναίκα Μαορί με Ta Moko_wikipedia
Άνδρας & γυναίκα Μαορί με Ta Moko_wikipedia

Η εφαρμογή τατουάζ αποτελούσε σημαντικό βήμα προς την ωριμότητα και υπήρχαν πολλές τελετές και τελετουργίες που συνδέονταν με την εκδήλωση. Αξίζει να τονισθεί ότι μέχρι τις αρχές της δεκαετίας για την εγχάραξη των τατουάζ χρησιμοποιούνταν σμίλες από οστά με εξαιρετικά αιχμηρή άκρη. Ήταν μια εξαιρετικά μακρά και επίπονη διαδικασία που περιελάμβανε το σκάλισμα βαθιών αυλακώσεων στο δέρμα. Τέλος σημειώνεται ότι σε αντίθεση με τους άνδρες οι οποίοι έφεραν τατουάζ σε όλο το σώμα τους, οι γυναίκες είχαν συνήθως στα χείλη και το πηγούνι.

Οι Μαορί και η μάχη της Κρήτης

Οι Μαορί ήλθαν στην Ευρώπη από την Νέα Ζηλανδία, την Πολυνησία και τα νησιά Κούκ, μαζί με το εκστρατευτικό σώμα των Αυστραλών και των Νεοζηλανδών για να πολεμήσουν στο πλευρό των συμμάχων. Πολέμησαν με πάθος, δύναμη και εξαιρετικό θάρρος και πολλοί από αυτούς αναδείχθηκαν σε ήρωες πολέμου. Υπερασπίστηκαν ξένα για αυτούς εδάφη, σαν να είναι η πατρίδα τους.

Το πρωί της 20ης Μαΐου, μετά από σφοδρό βομβαρδισμό και πολυβολισμό από αεροσκάφη της Λουφτβάφφε, άρχισε η κατά κύματα ρίψη αλεξιπτωτιστών και προσγείωση αεροπλάνων στην δυτική Κρήτη. Οι Ελληνοβρετανικές δυνάμεις άρχισαν αμέσως τις βολές αντιαεροπορικών πυρών, ενώ οι μονάδες πεζικού προσέβαλαν με δραστικά πυρά τους αλεξιπτωτιστές στον αέρα και έδαφος. Στο Μάλεμε η ομάδα Κομήτης, υπό τον υποστράτηγο Μάιντλ, κατέλαβε την γέφυρα του ποταμού Ταυρωνίτη και το στρατόπεδο της RAF, αλλά δεν μπόρεσε να καταλάβει το αεροδρόμιο. Μέχρι τις απογευματινές ώρες η μάχη για το ύψωμα 107, που δέσποζε του αεροδρομίου, ήταν σκληρή, με τους Νεοζηλανδούς να προτάσσουν σθεναρή άμυνα. Τα ξημερώματα της 25ης Απριλίου του 1941 ο Χίτλερ υπέγραψε την διαταγή υπ’ αριθμόν 28, βάσει της οποίας η νήσος Κρήτη, έπρεπε να καταληφθεί από τις δυνάμεις της Βέρμαχτ.

Οι Νεοζηλανδοί πολέμησαν ηρωϊκά μαζί με τους Κρητικούς μαχητές το 1941 απέναντι στους Ναζί. Τον Μάιο του 1941 η άμυνα αποτελείτο από περίπου 9.000 Έλληνες: 3 τάγματα της V Μεραρχίας του Ελληνικού Στρατού, την Κρητική Χωροφυλακή (δύναμη τάγματος) την Φρουρά Ηρακλείου (τάγμα άμυνας που αποτελούνταν κυρίως από προσωπικό για μεταφορές και διοικητική μέριμνα) και τμήματα του 12ου και του 20ου Ελληνικού τμήματος στρατού (είχαν καταφύγει στην Κρήτη και είχαν οργανωθεί υπό Βρετανική διοίκηση).

Το στρατιωτικό απόσπασμα της Βρετανικής Κοινοπολιτείας αποτελούνταν από την αρχική βρετανική φρουρά και 25.000 ακόμα στρατιώτες που είχαν εγκαταλείψει την ηπειρωτική χώρα και αποτελούσαν, πρόχειρες μονάδες φτιαγμένες βιαστικά από στρατιώτες κάθε είδους χωρίς ηγεσία και λιποτάκτες. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν είχαν βαρύ εξοπλισμό.

dscf5314
Φωτο από το μνημείο πεσόντων στην Κρήτη -2016

Οι μονάδες-κλειδιά ήταν η 2η Νεοζηλανδική Μεραρχία στην οποία συμπεριλαμβάνετο το 28° Τάγμα Μαορί,  η Αυστραλιανή 19η ταξιαρχία και η Βρετανική 14η ταξιαρχία πεζικού. Οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν στη διάθεση τους 16 άρματα μάχης τύπου Cruiser Mk I. Υπήρχαν ακόμα περίπου 85 πυροβόλα διαφόρων διαμετρημάτων. Πολλά από αυτά ήσαν Ιταλικά που είχαν περιέλθει σε Ελληνικά χέρια και δεν διέθεταν στόχαστρα.

Στις 30 Απριλίου ο Νεοζηλανδός στρατηγός Μπέρναρντ Φράιμπεργκ διορίστηκε διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων στην Κρήτη. Η κατοχή του νησιού παρείχε στο Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό άριστα λιμάνια για την ανατολική Μεσόγειο.

Οι Μαορί είχαν έναν επιπλέον λόγο να πολεμούν κατά των Γερμανών. Το χρώμα και η φυλή τους στην φυλετική κλίμακα των Ναζί, τους κατέτασσε μαζί με τους Ρώσους στην τελευταία βαθμίδα του ανθρώπινου γένους, στους «υπανθρώπους» (untermenschen). Συνολικά στο πλευρό των συμμάχων πολέμησαν 16.000 Μαορί. Το βάπτισμα του πυρός το έλαβαν στην Ελλάδα. Αρχικά μαζί με άλλους Νεοζηλανδούς, είχαν διαταγές να καθυστερήσουν την κάθοδο των Γερμανών και να κρατήσουν τα στενά του Ολύμπου, μέχρι τις Θερμοπύλες.

Τέχνες

Οι κύριες παραδοσιακές τέχνες της Μαορί χαρακτηρίζονται από το σκάλισμα σε ξύλο, πέτρα, ή οστά, τα γεωμετρικά σχέδια σε πλεκτικές και ύφανση, τα ζωγραφισμένα σχέδια σε ξύλο και βράχους και στην δερματοστιξία. Οι εθνολόγοι θεωρούν ότι η τέχνη των Μαορί διεκόπη απότομα με την άφιξη των Ευρωπαϊκών εποίκων στη Νέα Ζηλανδία και θεωρούν ότι η μετέπειτα εξέλιξή της υπέστη Ευρωπαϊκές επιρροές. Είναι απαραίτητο να επισημάνουμε ωστόσο, ότι οι μεγάλες μορφές τέχνης των Μαορί ουδέποτε έχασαν την δυναμική τους και υπήρξε συνεχής εξέλιξη από την προ Ευρωπαϊκή περίοδο μέχρι σήμερα.

maori-art

Είναι γεγονός ότι η δερματοστιξία δεν ασκείται πλέον και ότι ελάχιστα έργα χάραξης πέτρας έχουν γίνει τα τελευταία 50 χρόνια. Αλλά οι εγχάρακτες οικίες που έχουν κτιστεί τα τελευταία 30 χρόνια είναι περισσότερες από οποιαδήποτε περίοδο στην ιστορία των Μαορί, αφού πολλοί από τους σημερινούς χαράκτες κατάγονται από παραδοσιακές οικογένειες χαρακτών. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει επιφέρει πολλές αλλαγές, αλλά όλες οι τέχνες παραμένουν πάντα ζωντανές παρά τις οιεσδήποτε επιρροές.

Εξέλιξη

Μετά την απώλεια του μεγαλύτερου τμήματος εδαφών από τους Ευρωπαίους αποίκους, οι Μαορί εισήλθαν σε περίοδο παρακμής και μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα θεωρήθηκε πως ο πληθυσμός θα έπαυε να υφίσταται ως ξεχωριστή φυλή και θα αφομοιωνόταν από τον αντίστοιχο Ευρωπαϊκό. Εντούτοις η προβλεπόμενη παρακμή δεν συνέβη και τα επίπεδα πληθυσμού συνήλθαν. Παρά τον μεγάλο βαθμό ανάμειξης μεταξύ Μαορί και Ευρωπαϊκών πληθυσμών, οι Μαορί κατόρθωσαν να διατηρήσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα και τις δεκαετίες 1960 και 1970 υπήρξε πολιτιστική αναζωογόνηση. Σήμερα ουδείς Μαορί ζει σύμφωνα με τον παραδοσιακό προ-Ευρωπαϊκής επαφής τρόπο ζωής.

Κάποιες κυβερνήσεις και πολιτικές πρωτοβουλίες οδήγησαν στην αποζημίωση για συγκεκριμένες ιστορικές περιπτώσεις άδικης δήμευσης και παραβίασης δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Προς τούτο ιδρύθηκε ειδικό δικαστήριο, το Δικαστήριο Γουαϊτάνγκι, για να ερευνήσει και να κάνει συστάσεις για τέτοια θέματα. Ως αποτέλεσμα των αποζημιώσεων, οι Μαορί σήμερα έχουν σημαντικά συμφέροντα στην αλιευτική και δασική βιομηχανία.

Σε πολλές περιοχές της Νέας Ζηλανδίας, η γλώσσα Μαορί έπαυσε να χρησιμοποιείται ως ζωντανή κοινοτική γλώσσα (από σημαντικό αριθμό ανθρώπων) στα μεταπολεμικά χρόνια. Η αναζωογονητική προσπάθεια επιδοτείται από γενναιόδωρες κρατικές χρηματοδοτήσεις. Ο πολιτισμός Μαορί και η γλώσσα διδάσκονται στα περισσότερα Νεοζηλανδικά σχολεία. Η Τηλεόραση Μαορί, ένας κρατικά επιχορηγούμενος τηλεοπτικός σταθμός είναι υποχρεωμένος να μεταδίδει κυρίως σε Μαορί γλώσσα. Η γλώσσα Μαορί έχει ισοδύναμο στάτους με τα Αγγλικά στην κυβέρνηση και τον νόμο, ενώ οι Μαορί πολιτικοί κατέχουν επτά έδρες στο Κοινοβούλιο της Νέας Ζηλανδίας (μπορούν επίσης να κατέχουν Γενικές έδρες) και πολλά Νεοζηλανδικά συμβούλια και κυβερνητικές οργανώσεις υποχρεούνται να νομοθετούν συνεργαζόμενα με τους Μαορί.

Σήμερα ο πληθυσμός των Μαορί ανέρχεται παγκοσμίως σε 750.000 περίπου και κατανέμεται ως εξής: Νέα Ζηλανδία 598.000 – Αυστραλία 155.000 – Ηνωμένο Βασίλειο 8.000 – Ηνωμένες Πολιτείες 3.000 – Καναδάς 1.300 – άλλες χώρες 8.000.

Παρά τις σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές προόδους τον 20ο αιώνα, οι Μαορί έχουν ακόμα πενιχρές επιδόσεις στις περισσότερες στατιστικές υγείας, εκπαίδευσης και εργασίας, ενώ υπερ-εκπροσωπούνται σε στατιστικές εγκλημάτων και καταδικών.

Πηγές

«Προέλευση των Μαορί» Kerry Howe (2006).

«Μεταναστεύσεις του Ειρηνικού ωκεανού». Geoffrey Irwin (2006)

maorisource.com

wikipedia

Advertisements

2 Σχόλια Προσθέστε το δικό σας

  1. Ο/Η vequinox λέει:

    Reblogged στις Manolis.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s