Η συνείδηση αποκαλύπτεται

στις

Άρθρο του ψυχιάτρου  Robert A. Berezin, MD

Aπόδοση στα Ελληνικά, ένθεση φωτογραφιών, σχολίων και διευκρινήσεων, επιμελήθηκαν από τη διαχείρηση. Αφορμή στάθηκε η δημοσίευση του άρθρου με τίτλο Consciousness revealed από το φιλικό ιστολόγιο Clinical Hypnosis 

⇐ εικόνα εξωφύλλου
Εικόνα πραγματικών νευρώνων από μικροσκόπιο, παρασκευασμένη με χρήση

χρωστικής Golgi από την Janet Robbins του εργαστηρίου του David H. Hubel, στο Harvard Medical School.
Διακρίνονται καθαρά οι δενδρίτες, τα μικροσκοπικά σώματα, και οι άξονες που οδηγούν προς τα πάνω στην εικόνα αυτή.

Σημειώσεις μαθήματος Νο4 του Δ.Ε.Π. URL [http://www.foundalis.com/dep/cog/N4_gr.htm]

paragraph-divider-clipart-1 Mr. Jones, at night, was fishing for something down a sewer drain under a street light. A passerby asked him, “Did you drop your keys down this storm drain?” “No, I didn’t drop them here. I dropped them down the street, but this is where the light is.”

Διάφορες δομές στο εσωτερικό του εγκεφάλου Σχέση Νου – Εγκεφάλου Σημειώσεις μαθήματος Νο4 του Δ.Ε.Π. URL [http://www.foundalis.com/dep/cog/N4_gr.htm]
Διάφορες δομές στο εσωτερικό του εγκεφάλου
Σχέση Νου – Εγκεφάλου Σημειώσεις μαθήματος Νο4 του Δ.Ε.Π. URL [http://www.foundalis.com/dep/cog/N4_gr.htm]
Η μελέτη της εξέλιξης του είδους μας, αποκαλύπτει ότι αυτό που μας κάνει ανθρώπους δεν καθορίζεται από τα μοναδικά λειτουργικά και ευεργετικά χαρακτηριστικά μας όπως οι αντιτάξιμοι αντίχειρες, η αφηρημένη σκέψη, οι λογικές ή υπολογιστικές ικανότητες. Το ιδιάζον γνώρισμα είναι η (θεατρική) “παράσταση της συνείδησης” ή αλλιώς το “έργο της συνείδησης”. Οργανωμένο σαν θεατρικό δρώμενο, μια ζωντανή αναπαράσταση στο πάλκο του εγκεφάλου, με τα λόγια αυτά να εννοούνται κυριολεκτικά κι όχι μεταφορικά. Ο εγκέφαλος προσομοιώνει τον κόσμο με θίασο από χαρακτήρες συσχετισμένους από συναισθήματα, συγκυρίες, σενάρια, σκηνικά και τοπία. Εφόσον διαμορφωθεί, η αναπαράσταση συνιστά μια προϋπάρχουσα αφήγηση, φίλτρο μέσα από το πρίσμα του οποίου αντιλαμβανόμαστε τα γεγονότα της ζωής, η οποία τελικά επιβάλλεται στην πραγματικότητα.

theater-masks-1-300x238-300x238

Έρευνες αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων με αντικείμενο κατ᾽ επίφαση εγκεφαλικές ασθένειες, οι οποίες ανιχνεύουν φαινομενικά ελαττωματικά γονίδια ή νευροδιαβιβαστές, τροφοδοτούν μια άκαρπη βιομηχανία που αναζητά τα πάντα σε λάθος μέρος. Ο μεγαλύτερος όγκος τους στην καλύτερη περίπτωση αποφέρει εφήμερο ενθουσιασμό και στη συνέχεια ανακατευθύνεται. Στη χειρότερη περίπτωση ακολουθεί τα μεγάλα κέρδη των φαρμακοβιομηχανιών ή προσπαθεί να προσαρμόσει στην αυτοεξυπηρετούμενη πολιτική ατζέντα της APA (American Psychological Association) την έρευνα περί βιολογικών δεικτών. Πλείστοι των ερευνητών του εγκεφάλου μελετούν τα μέρη του χάνοντας το “όλον” και κατά συνέπεια οδηγούνται σε υποθετικά συμπεράσματα παρόμοια με αυτά που αφηγείται ο μύθος των τυφλών και του ελέφαντα¹. Αυτοί οι λανθασμένοι οιωνοί ουδέποτε αντιστοιχούν σε κάτι. Ο εγκέφαλος λειτουργεί καθολικά σαν σύνολο το οποίο μάλιστα είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μεμονωμένων μερών του.

drugs

Ως ψυχίατρος είχα το ασυνήθιστο προνόμιο να παρακολουθήσω τόσους πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους μέσω των οποίων με την πάροδο των ετών γνώρισα πλήρως ανεπτυγμένο το φάσμα του ανθρώπινου πόνου. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων στους ασθενείς μου οι οποίοι στα πλαίσια της οικειότητας που αναπτύχθηκε στις μεταξύ μας συναντήσεις, μου εμπιστεύθηκαν τις βαθύτερες ευαισθησίες και αδυναμίες τους. Το πλήθος αυτὠν των συνεδριών με κατέστησε θεατή του έργου της συνείδησης. Βέβαια, δεν αισθάνομαι ότι αξιώνω την αποκλειστικότητα αυτής της ανακάλυψης καθώς υπάρχουν αρκετές μελέτες  που “βλέπουν” τον εγκέφαλο ως σύνολο και παρόμοιες προσεγγίσεις στην κατανόηση της συνείδησης.

Ο εγκέφαλος αποστάζει την αισθητηριακή εμπειρία μέσω της καθοδικής επεξεργασίας που εκτυλίσσεται στο φλοιό του ώστε να δημιουργήσει  συνεκτικό νόημα από τις επιμέρους στιγμές της ζωής μας.  Αυτές οι μεμονωμένες στατικές εικόνες προσδιορίζονται από συναισθήματα με τα οποία τις πλαισιώνει ο εαυτός μας. 

Καθοδική προσέγγιση είναι η λειτουργία του εγκεφαλικού φλοιού η οποία απλοποιεί και καθιστά εφικτή την ικανότητά μας να ερμηνεύουμε τις πολυπλοκότητες της ζωής μας.

Θα ήταν ιδιαίτερα επαχθές για τον εγκέφαλο να αναλύει το σύνολο των αισθητηριακών δεδομένων και αυτών του νευρικού συστήματος συνδέοντάς τα εκ νέου με τις κινητικές ικανότητες και τις προθέσεις μας. Δε θα είμασταν ικανοί να φέρουμε ένα κουτάλι στο στόμα μας, ούτε που θα σκεφτόμασταν να ισσοροπήσουμε πάνω του μια φράουλα,  να πραγματώσουμε στόχους ή να διατηρήσουμε συνεκτική αίσθηση του εγώ μας. Ο φλοιός μεθοδεύει τις ενέργειές του  αναλώνοντας με φειδώ, χρόνο, προσπάθεια και προσοχή.  Η διαδικασία της καθοδικής προσέγγισης δημιουργεί συμβολική αναπαράσταση από τεράστιο όγκο πληροφοριών και επιβάλλει τις εικόνες της για την πραγματικότητα, υπαινισσόμενη την ύψιστη βαθμονόμηση που διέπει την οργάνωση του εγκεφάλου. Η τεχνητή φούσκα συνείδησης που παράγει το δίδυμο εγκεφάλου-σώματος,  το γενετικό κληροδότημα, μας περιβάλλει στις καθημερινές μας περιηγήσεις.

Η απεικόνιση των χαρακτήρων, ο συναισθηματικός συσχετισμός τους και η πλοκή της ζωής —όλο το φάσμα των κωμικοτραγικών σεναρίων— συνιστούν την παράσταση της συνείδησης.

Η ιδιαίτερη και μοναδική πτυχή του ανθρώπινου γονιδιώματος η οποία παράγει το έργο είναι η εξαιρετικά ανεπτυγμένη αμυγδαλή, το μεταιχμιακό σύστημα και ο ιππόκαμπος. Από την λειτουργία τους αναδύεται η συνείδηση.  Στο σημείο αυτό θα τονίσω τις επιπτώσεις στην ψυχιατρική παρόλο που η συντριπτική πλειοψηφία των θεμελιωδών παραγόντων του έργου αφορά ποικιλία ονείρων, μύθων, θρησκοληψειών και τεχνών. Για λόγους αξιοπιστίας  η ερμηνεία της συνείδησης  θα πρέπει να συμμορφώνεται με την αναπτυξιακή και οργανωτική δομή του εγκεφάλου-σώματος. Δεν μπορεί να πρόκειται για συνονθύλευμα  ιδεών το οποίο απλά ταιριάζει στη θεωρία κάποιου δίχως ν᾽ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα του ανθρώπινου γονιδιώματος που προκαθορίζει την μορφογένεση σε εγκέφαλο και σώμα. Παρομοίως η ουσιαστική κατανόηση των λειτουργιών της συνείδησης προϋποθέτει συνάφεια με τα γεγονότα της ανθρώπινης ζωής.

szbrainloss

Η παράσταση της συνείδησης αποκρυσταλλώνεται όταν ένα μωρό φθάνει στην ηλικία των έξι εβδομάδων περίπου. Η λειτουργία της πρώιμης εμβρυακής αμυγδαλής και του μεταιχμιακού συστήματος είναι η χαρτογράφηση των επιβιωτικών αλληλεπιδράσεων με το στοργικό περιβάλλον της μήτρας. Το εγκεφαλικό κύκλωμα συνδέει το σώμα, ορμόνες, υποφλοιώδη εγκέφαλο και εξωτερικό φλοιό —την αμυγδαλή  για παρορμήσεις φόβου και χαράς, τον ιππόκαμπο για την συναρμογή αναμνήσεων, την έλικα του προσαγωγίου για την προσοχή και τις αυτόνομες λειτουργίες όπως ο καρδιακός παλμός και η πίεση του αίματος, τον υποθάλαμο για τη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και τον θάλαμο, το σταθμό αναμετάδοσης από τον υποφλοιό. Η ανάπτυξη του μεταιχμιακού μας συστήματος είναι συνεχής και προοδευτική καθ᾽όλη την εμβρυακή και τη νεογνική ζωή. Τον καιρό της γέννησης τα δίκτυά του έχουν επαρκώς ανελιχθεί και οργανωθεί για τις ενστικτώδεις ορέξεις και τα στοιχειώδη συναισθήματα φόβου, θυμού, πανικού, θλίψης, ικανοποίησης, ευχαρίστησης, πείνας και δίψας. Ο χάρτης των διαδράσεων που σκιαγραφήθηκε κατά τους μήνες της εγκυμοσύνης, μας παρέχει την εμπειρία μέσω του λιμπικού (μεταιχμιακού) συστήματος και αυτό συμβαίνει μέσω της συναισθηματικής οδού.

Γύρω στην ηλικία των έξι εβδομάδων αυτές οι αντιστοιχήσεις παράγουν επαρκείς συμβολισμούς ώστε να δημιουργηθούν δύο προσωπικότητες (personas) στη θεατρική σκηνή του εγκεφάλου,  η αυθεντική ύπαρξη και αυτή που ανταποκρίνεται, οι οποίες συνυφαίνονται από το συναίσθημα της μητρικής αγάπης. Αυτή είναι η αρχή του έργου.

Οι δύο αυτοί χαρακτήρες είναι προς το παρόν άμορφοι. Ο εγκέφαλος είναι ακόμη πολύ ανώριμος να κατασκευάσει αντιπροσωπευτική μορφή.  Το αυθεντικό ον είναι η αίσθηση μιας άμορφης ύπαρξης. Στην πραγματικότητα η λυδία λίθος για τις απαρχές της συνείδησης, βρίσκεται στην εποχή που η μητέρα αισθάνεται την καρδιά της να φτερουγίζει κι αυτό απηχεί στο μωρό της. Και το μωρό ανταποκρίνεται στο αίσθημά της. Προγενέστερα ήταν προδιατεθειμένη ν´αγαπά το μωρό της. Στις έξι εβδομάδες αισθάνεται ότι το ερωτεύεται. Νωρίτερα το μωρό κατέγραφε τη φυσική πραγματικότητα, κινήσεις και  περιβάλλον. Τώρα σχεδιάζει συναισθηματικούς χάρτες.   Αυτές οι προσωπικότητες δε θα ωριμάσουν λαμβάνοντας τρισδιάστατες αναπαραστατικές μορφές, πριν την ηλικία των τριών ετών. Ωστόσο, στην στοιχειώδη αυτή μορφή τους συνιστούν την αρχή του έργου.  Εφεξής επεξεργαζόμαστε την εμπειρία, όχι πλέον άμεσα, αλλά φιλτραρισμένη από το εκτυλισσόμενο σενάριο. Η αναπαράσταση που δημιουργεί ο εγκέφαλος είναι σύνδεση συμβολικών εικόνων ανθρώπων και πραγμάτων. Ζώντας στον τρισδιάστατο κόσμο, ταυτιζόμαστε μ᾽ αυτές τις παραστατικές εικόνες.

Εντούτοις οι πρώιμες χαρτογραφήσεις του εγκεφάλου παραμένουν στη θέση τους ενεργοποιημένες.   Κατά συνέπεια στον καθένα από εμάς ενυπάρχει μια εγγενής απόκλιση. Η διαφοροποίηση ανάμεσα στο ρόλο του ενήλικα εαυτού, του μασκοφόρου πρωταγωνιστή στη σκηνή και αυτού πίσω από τη μάσκα, του αυθεντικού όντος. Όλοι μας νοιώθουμε την αντήχηση ότι ο βαθύτερος εαυτός μας δεν περικλείεται στην τυπική αίσθηση του. Κάθε προσωπικότητα αισθάνεται την παρουσία της αυθεντικής του ύπαρξης με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Παράγεται από τα εγκαθιδρυμένα δίκτυα του λιμπικού συστήματος στον εγκεφαλικό φλοιό, τεχνούργημα μορφογέννεσης της συνείδησης, όπου η σύνθετη συμπεριφορά συνδέεται με την πιο πρωτόγονη (ενστικτώδη) και την εσωτερική ομοιόσταση [η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί τις εσωτερικές του συνθήκες (θερμοκρασία κ.ά.) ανεξαρτήτως των περιβαλλοντικών μεταβολών] μέσα από πλήθος νευρικών συνδέσεων. Αυτά τα κυκλώματα παραμένουν για όλη τη διάρκεια της ζωής και δημιουργούν την αίσθηση της ύπαρξής μας. Είναι το αγκυροβόλι της αγάπης, η σιγανή φωνή που ακούμε μέσα μας, η αθωότητα, η πηγή της δημιουργικότητας και της συνείδησης, το υπόβαθρο της ζωντάνιας μας. Τίποτε από αυτά δεν γίνεται δια μαγείας. Είναι ο τρόπος που οργανώνεται η συνείδηση στον εγκέφαλο.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την ψυχιατρική επειδή τα τραυματικά έργα γράφονται από τραυματικές αναπαραστάσεις και διαμορφώνουν τον σκελετό αναφοράς (την προσωπικότητά) μας. Φιλτράρουμε την συνεχιζόμενη εμπειρία μέσα από τα τραυματικά έργα μας.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα βαθιά ριζωμένα έργα μέσα μας, εμπλέκονται με το ταπεραμέντο (την ιδιοσυγκρασία) μας. Για να κατανοήσουμε τις λειτουργίες της “φύσης” πρέπει να αντιληφθούμε τη δράση της στον σχηματισμό του συνόλου της συνειδήσεως. Το ταπεραμέντο είναι γενετικά προγραμματισμένο στον καθένα μας. Ρόλος του είναι να καλλιεργήσει και αφομοιώσει τις επιπτώσεις της “ανατροφής” στον φλοιό. Συνίσταται από τέσσερα ζεύγη γενετικά καθορισμένων στοιχείων που ταξιθετούν και οργανώνουν τον σχηματισμό του έργου της συνείδησης. Αυτά είναι εσωτερίκευση/εξωτερίκευση, εσωστρέφεια/εξωστρέφεια, ενεργητικότητα/παθητικότητα και συμμετοχή/παρατήρηση. Όλα τους εργάζονται από κοινού για τη σκιαγράφηση της οριστικής μορφής των εσωτερικών μας δρώμενων και του χαρακτήρα μας. [Η παράγραφος αυτή ανήκει στο άρθρο του ιδίου συγγραφέα The Nature-Nurture Question – Nature. The role of ‘Nature’ comes from our genetic temperament. Η προσάρτησή της στο παρόν εξυπηρετεί την καλύτερη κατανόηση]

Σχηματική παράσταση νευρώνα και των μερών που τον αποτελούν.
Σχηματική παράσταση νευρώνα και των μερών που τον αποτελούν. Σημειώσεις μαθήματος Νο4 του Δ.Ε.Π. URL [http://www.foundalis.com/dep/cog/N4_gr.htm]

Όταν το αυθεντικό ον υπόκειται σε αποστέρηση και κακοποίηση καταστρεφόμαστε ολοκληρωτικά. Ενδέχεται να μας δημιουργήσει την προδιάθεση μιας μελλοντικής ψύχωσης. Εγκατάλειψη και κακομεταχείριση κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής, σκηνογραφούν σαδομαζοχιστικά έργα, σκοτεινά και βίαια, επηρεάζοντας με σφοδρότητα τις προσωπικότητές μας. Αν το βλαστάρι προβάλλει από το χώμα λυγισμένο, έτσι θα μεγαλώσει και το δέντρο. Καθώς μεγαλώνουμε, βιώματα τέτοιας βάναυσης συμπεριφοράς (που αφορούν στο σώμα, στη σεξουαλικότητα ή στο συναίσθημα, πόλεμος, απώλεια, θάνατος, χωρισμός, φτώχεια, ασθένεια κ.ά.) κατά την παιδική, εφηβική και ενήλικη ζωή, έχουν την ικανότητα να γράψουν πάνω στα χνάρια των πρωτογενών σεναρίων, νεόκοπα τραυματικά έργα. Στο θέατρο της συνείδησης όλος ο κόσμος βρίσκεται σε μια σκηνή όπου δραματοποιούμε τις αόρατες παραστάσεις μας. Τα έργα μας προδιαγράφουν τα χαρακτηριστικά της μάσκας μας κι επηρεάζουν το πεπρωμένο μας. Πραγματώνουμε και σαρκώνουμε το αόρατο έργο του εσώτερου εαυτού μας—και αυτό ισχύει για όλους.

Ένα σημαντικό ερώτημα προκύπτει σε αυτό το σημείο: Είναι το πεπρωμένο του απόκρυφου έργου μας και η μάσκα του ενήλικου εαυτού μας, αμετάτρεπτα; Προοριζόμαστε ν᾽ακουλουθήσουμε τη μοίρα τους; ή μπορούμε να παρέμβουμε και ν᾽αποτρέψουμε τέτοιου είδους προοπτικές;

Ο προβληματισμός αυτός μας μεταφέρει στο ζωντανό θέατρο της ψυχοθεραπείας, η οποία βασίζεται σε συναισθηματική σχέση με τον θεραπευτή, πάντα στα πλαίσια της θεραπείας. Αυτή επιτρέπει στον ασθενή να θρηνήσει και να ανακάμψει από την τραυματική εμπειρία που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα του, ως αποτέλεσμα της διαδικασίας που περιγράφηκε παραπάνω.  Ο ασθενής απενεργοποιεί την προβληματική προβολή και συνθέτει νέα με τον ίδιο τρόπο που είχε αρχικά δομηθεί η προσωπικότητά του. Ψυχοθεραπεία είναι ή ειδική διαδικασία που ασχολείται με το έργο της συνείδησης, τους πόνους και τις δοκιμασίες των χαρακτήρων μας και της ζωής μας, με απώτερος στόχο την ανάταξη της αυθεντικής ύπαρξης μας. Παραδόξως αυτό μοιάζει απλά ψυχολογικό θέμα, αλλά στην πραγματικότητα είναι βιολογικό. Πράγματι, τα πάντα είναι βιολογικά και το πλέον σημαντικό είναι ότι συνεργάζεται και δεν παραβιάζει τη λειτουργία των εγκεφάλων μας όπως τα ψυχοδραστικά φάρμακα και η ηλεκτροδιέγερση (ECT – Electroconvulsive therapy).

Hieronymus_Bosch_053_detail
Hieronymus Bosch, The Stone Cutting _wikipedia

Υπάρχουν δυο ασυνήθεις και θαυμάσιες μελέτες του εργαστηρίου Gallant lab στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια UC Berkeley. Αμφότερες αποκαλύπτουν τη λειτουργία της μνήμης στο ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο της συμβολικής τάξης αναλόγως της γλώσσας και την οπτικοποίηση των ταινιών στον εγκέφαλο. Στην πραγματικότητα  η κάθε μία αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο το έργο της συνείδησης εκδηλώνεται στον εγκέφαλο. Σύμφωνα με τους ερευνητές της πρώτης [Natural speech reveals the semantic maps that tile human cerebral cortex” Nature 532, 453–458 (28 April 2016) doi:10.1038/nature17637 (για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα The Gallant Lab at UC ] μπορεί προς το παρόν η τεχνολογία να αναπαράγει αποσπάσματα ταινιών που έχουν ήδη ειδωθεί, αλλά η καινοτομία της μεθόδου ανοίγει το δρόμο για προβολή έργων αποθηκευμένων στον εγκέφαλό μας και τα οποία κανείς άλλος δεν έχει δεί, όπως όνειρα και αναμνήσεις.

Vision Reconstruction

primarylogo

Η δεύτερη [“Natural speech revels the semantic maps that tile human cerebral cortex” by Alexander G. Huth et.al. Nature 532, 453–458 (28 April 2016) doi:10.1038/nature17637] αφορούσε στην παρακολούθηση της εγκεφαλικής λειτουργίας εθελοντών, κατα την διάρκεια έκθεσής τους σε πολύωρες αφηγήσεις ιστοριών στο εργαστήριο,  με  χρήση fMRI (Λειτουργική Απεικόνιση Μαγνητικού Συντονισμού).  Οι σαρώσεις κατέγραψαν αυξημένη κυκλοφορία αίματος σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου, που απεικονίζονται κατανεμημένες σε τρισδιάστατα μικροσκοπικά ογκοστοιχεία [(βόξελς) voxels (μπορούμε για παράδειγμα να φανταστούμε ένα τρισδιάστατο pixel)]. Αυτές οι σημασιολογικές ενδείξεις μας αποφέρουν για πρώτη φορά λεπτομερή χάρτη του τρόπου με τον οποίο το νόημα αναπαρίσταται στον εγκεφαλικό φλοιό. Αντί του περιορισμού σε λιγοστές περιοχές του εγκεφάλου, διαπιστώθηκε ότι η γλώσσα (που χρησιμοποιήθηκε στις αφηγήσεις) εμπλέκει ευρύτερες εκτάσεις. Στη συνέχεια επετεύχθει ο εντοπισμός της νοηματικής επεξεργασίας σε ολόκληρο το φλοιό. Νοηματικοί συσχετισμοί σε παρακείμενες περιοχές του εγκεφάλου γαι τις λέξεις σύζυγος/μητέρα βρέθηκε ότι ενεργοποιούνται από συναφείς λέξεις συμπεριλαμβανομένων αυτών που αναφέρονται σε τόπο όπως σπίτι, νοικοκυριό και διαμέρισμα. Το παρακάτω βίντεο επιδεικνύει τα ευρήματα. Οι θέσεις των διαφορετικών χαρτογραφημένων περιοχών του εγκεφάλου δείχνουν ότι οι εικονολέξεις για παράδειγμα, εντοπίζονται στον οπτικό φλοιό, οι συναισθηματικές στα μέρη του λιμπικού συστήματος κτλ. Ο σχεδιασμός της απεικόνισης έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε να αναδεικνύονται τα υψηλότερα νοήματα των αφηγήσεων και των ταινιών.

The brain dictionary

Screen Shot 2016-05-30 at 1.48.41 PM

Αν παραδεχθούμε ότι η ίδια η συνείδηση είναι ψευδαίσθηση του εγκεφάλου παραγόμενη στον ιππόκαμπο τότε μιλάμε για προσομοίωση της πραγματικότητας. Η συνείδηση της κάθε στιγμής διαμορφώνεται ως συνεχόμενη με το πέρασμα του χρόνου και βιώνεται ως πραγματική. Στην πορεία της ζωής μας ο ισχυρισμός αυτός εδραιώνεται καθώς παρέχει εξηγήσεις για την αληθοφάνεια των ονείρων και των παραισθητικών εμπειριών.  Στο βίντεο “Η συνείδηση είναι Μνήμη” που ακολουθεί, φαίνεται ότι οι συνθετικές δημιουργίες του εγκεφάλου μας και ειδικά του ιππόκαμπου, πλάθουν την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούμε. Το προσωπικό μας αφήγημα δέχεται συνεχή επεξεργασία από  τα συναισθήματα που διαχειρίζεται η αμυγδαλή και το μεταιχμιακό μας σύστημα, η οποία (επεξεργασία) όπως καταδείχθηκε στο εργαστήριο Gallant, διαμοιράζεται στην μνήμη παντού στον εγκέφαλο. Μορφολογία, οργανωμένες δομές και μονοπάτια σύνθετων νευρωνικών ιστών σε όλη την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου δημιουργούν τα πρότυπα των μοντέλων των προτύπων που επιτρέπουν την δραματοποίηση των χαρακτήρων.

Ο ιππόκαμπος με δεδομένα το προσωπικό μας δράμα και αφήγημα, σκηνοθετεί την παράσταση της δικής μας συνείδησής μας.

Consciousness is Memory

Ας δούμε πώς ο εγκέφαλος ενσωματώνει πληροφορίες με τις οποίες προβαίνει στη δημιουργία του σεναρίου. Ο φλοιός δίνει τάξη και συνοχή στις πληροφορίες ενοποιώντας τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε πιο περιεκτικές μορφές, διαδικασία που προκύπτει από τον οργανωμένο τρόπο με τον οποίο το νευρωνικό δίκτυο επικοινωνεί ηλεκτροχημικά.  Δύο νευρώνες συνδέονται μόνιμα μέσω χημικών διεργασιών που συμβαίνουν στις συνάψεις —τα κενά ανάμεσά τους. Η σύνδεση επιτρέπει σε κάποιο ενεργοποιημένο ηλεκτροχημικό φορτίο να ταξιδέψει σε καθορισμένη διαδρομή συνδεδεμένων νευρώνων, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με ένα καλώδιο ρεύματος. Τα μόνιμα και ανέπαφα αυτά ηλεκτροχημικά δίκτυα  δημιουργούν τη νευρωνική μνήμη. Μεμονωμένες μνήμες συνδέονται μεταξύ τους σε μοτίβα. Δίκτυο τέτοιων κυκλωμάτων συνιστά δομή πληροφοριών, οι οποία με τη σειρά της συνδέεται με άλλες για τη δημιουργία μεγαλύτερων δικτύων, χαρτογραφώντας ολόκληρη την αρχιτεκτονική δομή του εγκεφαλικού φλοιού.

 

 

Οι “χάρτες” του εγκεφάλου

Οι φλοιοί του εγκεφάλου συχνά χαρακτηρίζονται από “χαρτογράφηση”, δηλαδή αντιστοίχιση αντικειμένων του εξωτερικού κόσμου ή των μερών του σώματος με ορισμένες περιοχές πάνω στους φλοιούς. Η παρακάτω εικόνα δείχνει τους δύο “χάρτες” που υπάρχουν στον σωματοαισθητικό φλοιό (αριστερά), και στον κινητικό φλοιό (δεξιά).

Χαρτογράφηση των αισθητικών και των κινητικών περιοχών στους αντίστοιχους εγκεφαλικούς φλοιούς
Χαρτογράφηση των αισθητικών και των κινητικών περιοχών στους αντίστοιχους εγκεφαλικούς φλοιούς

Στο παραπάνω διάγραμμα, η κάθε περιοχή του σώματος δείχνεται έτσι ώστε να καταλαμβάνει έκταση ανάλογη αυτής η οποία είναι αφιερωμένη στην αίσθηση ή την κίνηση του συγκεκριμένου μέρους του σώματος πάνω στον εγκεφαλικό φλοιό. Π.χ., στα αριστερά (σωματοαισθητικός φλοιός) μια μεγάλη έκταση είναι αφιερωμένη στο χέρι και στα δάχτυλα, και ιδίως στον αντίχειρα, ενώ μια μικρότερη έκταση αφιερώνεται σε ολόκληρο το μπράτσο με τον πήχυ· ο λόγος είναι οτι αισθανόμαστε με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια τί συμβαίνει στα δάχτυλα, στην παλάμη, κλπ., παρά το τί συμβαίνει στο μπράτσο και στον πήχυ.

Παρατηρούμε οτι κανένας από τους δύο αυτούς χάρτες δεν παριστάνει κατά συνεχή τρόπο το σώμα. Π.χ., αλλού παριστάνεται το κεφάλι, αλλού το πρόσωπο, και αλλού η γλώσσα και τα δόντια· αλλού ο κορμός με τα πόδια, και αλλού τα γεννητικά όργανα· κ.ο.κ. Παρά τις ασυνέχειες όμως αυτές στον εγκεφαλικό φλοιό, εμείς (δηλ. στο νου-μας) έχουμε την εντύπωση της συνέχειας των διαφόρων μερών του σώματός μας.

Σημειώσεις μαθήματος Νο4 του Δ.Ε.Π.
URL [http://www.foundalis.com/dep/cog/N4_gr.htm]

Ο πολλαπλασιασμός αυτών των κυκλωμάτων δημιουργεί μια πυραμιδοειδή στοιβάδα. Αισθητηριακά δεδομένα από τις πέντε αισθήσεις και τα νευρικά τους ερεθίσματα βρίσκονται στη βάση της, ως απλές μονάδες (μοτίβα) πληροφοριών. Συνδέονται με άλλες και γίνονται δεδομένα υψηλότερης διαβάθμισης. Όσο εμπλέκονται σε μεγαλύτερες και πολυπλοκότερες δομές δημιουργούν ακόμα υψηλότερου επιπέδου πληροφορίες. Τα υψηλότερα επίπεδα της πυραμίδας, που προκύπτουν από τους κορυφαίους χάρτες του εγκεφαλικού φλοιού, δημιουργούν τις συμβολικές μορφές που χρησιμοποιούνται στην καθοδική προσέγγιση.  Ο εγκέφαλος διαθέτει επιπρόσθετες δυνατότητες σύνδεσης πληροφοριακών χαρτών με πολύ υψηλότερα επίπεδα ξεκάθαρα πέρα και πάνω από τις πυραμίδες. Καθώς πολλοί νευρώνες μπορούν να συνδεθούν μέσω μιας και μόνο σύνεψης, πολλαπλά νευρωνικά δίκτυα συνδέονται μεταξύ τους, όχι μόνο δύο. Αυτό πολλαπλασιάζει τα μοτίβα επικοινωνίας κυκλωμάτων ακόμη περισσότερο και τελικά οδηγούμαστε στα γάγγλια (πυρήνες του εγκεφάλου, όπως αποκαλούνται) τα οποία λειτουργούν ως κόμβοι αυξάνοντας δραματικά τη συνδεσιμότητα των νευρωνικών κυκλωμάτων και δημιουργώντας επιπλέον συνδετικούς ιστούς οι οποίοι εκτείνονται προς τα έξω (την περιφέρεια του εγκεφάλου) με αποτέλεσμα την κατασκευή της υψηλότερης βαθμίδας, τα μοτίβα της οποίας συνδέονται με αστερισμούς άλλων ομοειδών προτύπων δημιουργώντας ακόμη μεγαλύτερα μοτίβα. Αυτά τα τεράστια δίκτυα νευρωνικών κυκλωμάτων συνδέονται δομούν την αρχιτεκτονική των χαρτογραφήσεων που εγκαθιδρύουν τους λεπτομερειακούς χάρτες του φλοιού. Και σα να μην αρκούσε η περιγραφείσα πολυπλοκότητα, οι διάφοροι νευροδιαβιβαστές προσδίδουν ποιοτική χροιά στις προκύπτουσες συμβολικές μορφές.

NS

Όσο σχηματίζονται επίπεδα υψηλότερης τάξης τόσο απομακρύνεται η αυθεντική πληροφορία από την συμβολική. Ας δούμε ένα γλωσσικό παράδειγμα. Η γλώσσα βρίσκεται σε υψηλής τάξης στοιβάδα και αναπτύσσεται από τον πρώτο έως τον τρίτο χρόνο της ζωής ενός παιδιού. Ας θεωρήσουμε τη λέξη κολύμπι. Αναπαριστά και νοηματοδοτεί την σύνθετη δραστηριότητα και εμπειρία της κολύμβησης. Ωστόσο, με τη λέξη κολύμπι, “δε χτυπώ τα πόδια μου”, “δεν πιτσιλιέμαι” και “δε χρειάζομαι πετσέτα”. Το όλο θέμα συρρικνώνεται σε μια λέξη με επτά γράμματα. Τα κυκλώματα των δικτύων που οδηγούν στη λέξη “κολύμπι” συνιστούν τη λειτουργική μονάδα που την δημιουργεί. Ο αφηρημένος προσδιορισμός (“κολύμπι”) εττικέτα  τεράστιου συγκροτήματος πληροφοριών, μας επιτρέπει να επικοινωνούμε μεταξύ μας στενογραφικά.

Η λέξη κολύμπι είναι ένας αφηρημένος συμβολισμός, όχι το γεγονός. Από τη στιγμή που μια συμβολική αναπαράσταση εγκαθιδρύεται, γίνεται το πρίσμα μέσα από το οποίο κατανοούμε. Είναι διακριτά απομακρυσμένη από την πραγματική εμπειρία της κολύμβησης. Εφόσον ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση της λέξης στον φλοιό, τα χαμηλότερα επίπεδα στην πυραμίδα τα οποία περικλείουν όλα όσα σημαίνει το κολύμπι παρακάμπτονται αυτόματα. Η γλώσσα λειτουργεί με τρόπο παρόμοιο των εικόνων. Αν κοιτάξω κάτω από την επιφάνεια του νερού στην ακτή, θα δώ βράχους. Η καθοδικά προβαλλόμενη εικόνα των βράχων στον πυθμένα, παρακάμπτει τις χαμηλότερες στοιβάβες πληροφοριών που περιλαμβάνουν αυτό που πραγματικά βλέπω, κυματιστές γραμμές, φωτεινές ανταύγειες και εναλασσόμενα χρώματα. Στη θέση τους, βλέπω βράχια.

Η πυραμιδική ιεράρχηση επιτρέπει στο φλοιό την οργάνωση και αφομοίωση απίστευτα μεγάλου όγκου πληροφοριών τάχιστα και αποτελεσματικά. Η γλώσσα μας επιτρέπει να συνεννοούμαστε. Ωστόσο, ας έχουμε κατά νου ότι η γλώσσα μπορεί να είναι αρκετά παραπλανητική. Υπάρχει ένα τίμημα που πρέπει να καταβληθεί για την συντομογραφική αναπαράσταση του εγκεφαλικού φλοιού. Συμβολικές μορφές οι οποίες εκλαμβάνονται ως αληθινές, ενίοτε αντιτίθενται στην πραγματικότητα που αναπαριστούν.

Η διαδικασία μορφοποίησης και λειτουργικής τάξης από απίστευτο όγκο πληροφοριών, η οποία εκτυλίσσεται στον εγκεφαλικό φλοιό, είναι εξαιρετικά αποτελεσματική. Η ιεράρχηση, σε μοτίβο πυραμίδας, που δημιουργήθηκε με τη μείωση των πληροφοριών καταλήγοντας σε πρότυπα, λειτουργεί εκθετικά. Εδώ είναι ένα απλό παράδειγμα εκθετικής διαστολής. Ας πούμε ότι κόψατε μια σελίδα από ένα βιβλίο. Αν επρόκειτο να το διπλώσετε στη μέση πενήντα εννέα φορές, το πάχος του θα έφθανε στον ήλιο. Δεν είναι βέβαια δυνατόν να επιχειρήσετε κάτι τέτοιο στην πράξη. Οι υπολογισμοί ωστόσο, είναι εφικτοί. Αρχίζοντας με το πάχος του χαρτιού, 1/300 της ίντσας, το διπλασιάζουμε πενήντα εννέα φορές και οδηγούμαστε σε μία στοίβα 1.767.744.000.000.000 χαρτιών η οποία θα εκτεινόταν σε 93.000.000 μίλια.

Ο εγκέφαλος λειτουργεί εκθετικά με αντίστροφη φορά. Δίνει μορφή και τάξη σε μεγάλες ποσότητες πληροφοριακών δεδομένων μειώνοντάς τα εκθετικά. Ας πούμε ότι κατακλύζεται με 1.767.744.000.000.000 ψήγματα δεδομένων τα οποία καλείται να νοηματοδοτήσει. Δημιουργεί συζευγμένα ζεύγη από αυτά με αποτέλεσμα να έχει  883.872.000.000.000 πρότυπα ζεύγη μονάδων. Με την επανάληψη αυτής της διαδικασίας και τη σύνδεση προτύπων δύο δυαδικών ψηφίων με άλλα ομοειδή, φθάνει τα 441.936.000.000.000 πρότυπα των τεσσάρων στοιχειωδών μονάδων (bits). Αν αυτή η διαδικασία επαναλαμβανόταν πενήντα εννέα φορές, θα κατέληγε στη δημιουργία μίας συνεκτικής συμβολικής μορφής από όλα αυτά τα δεδομένα.

Ο εγκέφαλος ταξινομεί ενσωματώνοντας, συσχετίζοντας και μειώνοντας απίστευτες ποσότητες πολύπλοκων και ποικίλων πληροφοριών σε μικρά κομμάτια. Αυτό επιτυγχάνεται με την ενσωμάτωση συνδεδεμένων χαρτών χαμηλότερου επιπέδου σε συμβολική μορφή, η οποία με τη σειρά της έχει προκύψει από την ενσωμάτωση συναφών χαρτών χαμηλότερων επιπέδων. Αυτοί οι ιστοί συνδεδεμένων νευρώνων δημιουργούν εγκεφαλικούς χάρτες συσχετισμών των περιοχών που δημιουργούν τη συντομογραφία των λειτουργικών, συνεκτικών, συμβολικών μορφών. Οι πληροφορίες στην κορυφή της πυραμίδας μορφοποιούνται όπως οι εικόνες και οι συναισθηματικές καταστάσεις που χρησιμοποιούνται στην καθοδική προσέγγιση του αυθεντικού πυρήνα τους.

Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκεται το αόρατο έργο της συνείδησης.

 

Robert A. Berezin, MD

Blind monks examining an elephant_wikipedia
Blind monks examining an elephant_wikipedia

¹ Οι τυφλοί και ο ελέφαντας

Ινδικό παραμύθι

Μια φορά κι έναν καιρό, σε ένα χωριό της Ινδίας ζούσαν ένας τυφλός μαχαραγιάς και πέντε σοφοί άνθρωποι, επίσης τυφλοί. Οι συγχωριανοί τους τους σέβονταν και τους βοηθούσαν. Επειδή ήταν τυφλοί και δεν μπορούσαν να δουν με τα μάτια τους τον κόσμο, χρησιμοποιούσαν όλες τις άλλες αισθήσεις τους και κυρίως τη φαντασία τους. 

Επίσης χρησιμοποιούσαν τα μάτια των άλλων, γι’ αυτό άκουγαν προσεκτικά τις ιστορίες που τους έλεγαν. Άκουγαν και όσους είχαν ταξιδέψει σε μακρινές χώρες. Έτσι μπορούσαν να γνωρίσουν τον κόσμο και τη ζωή έξω από τον τόπο τους. Οι πέντε σοφοί άκουγαν με ενδιαφέρον όλες τις ιστορίες, αλλά κυρίως εκείνες που αφορούσαν ελέφαντες. Ο πρώτος τυφλός φανταζόταν τον ελέφαντα σαν έναν τεράστιο βράχο. Ο δεύτερος τον φανταζόταν σαν έναν τεράστιο κορμό δέντρου, ο τρίτος πίστευε ότι μοιάζει με μεγάλο φίδι, ο τέταρτος με ιπτάμενο χαλί και ο πέμπτος με χοντρό σωλήνα.

Μια ημέρα ένας ελέφαντας μπήκε με βήμα βαρύ στο χωριό και στάθηκε στην πλατεία. Όλοι έτρεξαν να δουν αυτό το τόσο μεγάλο και θορυβώδες πλάσμα φωνάζοντας: «Ένας ελέφαντας! Ένας ελέφαντας!» Ο μαχαραγιάς, μαζί με τους πέντε τυφλούς σοφούς, έφτασε στην πλατεία του χωριού όπου βρισκόταν ο ελέφαντας και τους ζήτησε να του τον περιγράψουν. Οι τυφλοί προχώρησαν για να δουν με τα μάτια της αφής το πλάσμα που είχε μονοπωλήσει τις συζητήσεις και τη σκέψη τους τόσο καιρό, και άρχισαν να το αγγίζουν. Ο πρώτος ψηλάφισε την πλαϊνή πλευρά αυτού του τεράστιου ζώου.

«Ο ελέφαντας είναι ένας πολύ ψηλός βράχος με σκληρή επιφάνεια!» δήλωσε.
Ο δεύτερος άντρας άγγιξε τα πόδια του ελέφαντα.
«Είναι όπως τον φανταζόμουν, ένας τεράστιος κορμός δέντρου!» αναφώνησε.
Ο τρίτος έπιασε την ουρά του.
«Ο ελέφαντας είναι ένα τεράστιο φίδι», είπε.
Ο τέταρτος τυφλός άντρας έπιασε το τεράστιο αυτί του ελέφαντα.
«Πιστεύω ότι ο ελέφαντας είναι ένα μαγικό χαλί που μπορεί να πετάξει πάνω από τα βουνά και τα δάση!» δήλωσε ικανοποιημένος.
Ο πέμπτος, που κατά σύμπτωση έπιασε την προβοσκίδα, απέρριψε όλα όσα είπαν οι προηγούμενοι και υποστήριξε ότι όλοι έκαναν λάθος και ότι στην πραγματικότητα ήταν ένας μεγάλος ελαστικός σωλήνας.
Ο μαχαραγιάς, που δεν έβγαζε άκρη, άκουσε εκείνη τη στιγμή έναν πιτσιρίκο να λέει:
«Την αλήθεια θα τη βρεις, αν τη θέση σου αλλάξεις!»
Τότε οι πέντε τυφλοί άλλαξαν θέσεις. Και τότε άρχισαν να μην είναι τόσο σίγουροι και να προβληματίζονται, ώσπου κατάλαβαν…
«Ο καθένας μας είχε ακουμπήσει μόνο ένα μέρος του ζώου και είδε αυτό που ήθελε να δει», είπε ο ένας.
«Ο καθένας αναγνώρισε αυτό που σκεφτόταν από πριν», είπε ο άλλος.
«Για να μάθουμε ποια είναι η αλήθεια, θα πρέπει να συνδέσουμε όλα τα κομμάτια», είπε ο τρίτος, κι έτσι συνέχισαν να συζητάνε στο δρόμο μέχρι το σπίτι.

Ο μαχαραγιάς χαμογέλασε ευχαριστημένος, γιατί αναγνώρισε για άλλη μια φορά πόσο σοφοί ήταν οι πέντε τυφλοί που συνειδητοποίησαν ότι για να καταλάβουν την αλήθεια για τον ελέφαντα έπρεπε να δουν τόσο με τα δικά τους μάτια όσο και με τα μάτια του άλλου.

Είναι ένα λαϊκό ινδικό παραμύθι μας υπενθυμίζει ότι η αλήθεια δεν είναι μόνο μία. Ο καθένας βιώνει τη δική του πραγματικότητα. Για να δούμε κάτι πιο σωστά, πρέπει, να το δούμε και με τα μάτια του άλλου. Ό,τι βλέπουμε και κατανοούμε δεν είναι μόνο αυτό που κοιτάνε τα μάτια μας. Η ιδέα που έχουμε από πριν για κάτι περιορίζει την αντίληψή μας.

  • Ο μύθος αντλήθηκε από την ιστοσελίδα:
    URL  [http://www.psychotherapeia.net.gr/articles-psyxologoi-marousi-psyxotherapeftes-marousi/istories-gia-skepsh/144-oi-exi-tyfloi]
Advertisements

Ένα Σχόλιο Προσθέστε το δικό σας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s