Υπερασπίζοντας τον Δαρβίνο…Defending Darwin

στις

OM-mag.ai

Defending Darwin, by James Krupa Ph.D.,
Professor of Biology
University of Kentucky

to read in English, please visit Orion’s Magazine webpage

Απόδοση στα Ελληνικά Πυθεύς

Συχνά με ρωτούν πως κερδίζω τα προς το ζείν.
Την απάντηση ότι είμαι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Kentucky, ακολουθεί αναπόφευκτα, δεύτερη ερώτηση:
– 
Τι διδάσκετε;
Θα μπορούσα με ευκολία να αποκριθώ, ενθαρρύνοντας συνάμα μια ευγενική συζήτηση, αλλά συνήθως προετοιμάζομαι για αρνητική αντίδραση. Τουλάχιστον στις μισές των περιπτώσεων, ο συνομιλητής οπισθοχωρεί με αποδοκιμασία, όταν απαντώ:
– 
Εξέλιξη
και συχνά η συζήτηση τερματίζεται, απλά και μόνο στο άκουσμα της λέξης. Περιστασιακά κάποιος θα ανταπαντήσει:
– ………μα δεν
 υπάρχει απόδειξη για την εξέλιξη,
ή θα επιμείνει:
– 
είναι μόνο μια θεωρία, γιατί θα πρέπει να διδάσκεται;

Σε αυτό το σημείο θα έπρεπε να αποχωρήσω, αλλά ο εκπαιδευτικός μέσα μου, αντιστέκεται. Πολλές φορές ενδίδω στην πρόκληση, εξηγώντας πως η εξέλιξη είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός, θεμελιώδες γενικότερα για τη βιολογία και με εριστική διάθεση, προτίθεμαι να εγκαταλείψω την προσπάθεια, επισείοντας την προειδοποίηση: όσοι λιγὀτεροι κατανοούν την εξέλιξη, τόσοι περισσότεροι θα πεθαίνουν. Κάποιες φορές, όταν ο συνομιλητής επιχειρηματολογεί υπέρ του λάθους μου, βρίσκομαι στην ιδιαίτερα ευτυχή κατάσταση, να μοιραστώ μαζί του, πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων για το αντίθετο.

Ορισμένοι συνάδελφοι ρωτούν γιατί ενοχλούμαι, σαν να είμαι εγώ ο προβοκάτορας. Θα τους υπενθυμίσω ότι, η εξέλιξη εγκαθίδρυσε την επιστήμη και δεν αρμόζει απλά να υπεκφεύγουμε, όταν καλούμαστε να δώσουμε εξηγήσεις. Δεν είθισται να αποφεύγουμε την χρήση συγκεκριμένων λέξεων, αναφερόμενοι σε άλλες θεωρίες, όπως για παράδειγμα, στην βαρυτική, ή την κυτταρική. Γιατί λοιπόν να λειτουργούμε διαφορετικά στην περίπτωση της εξέλιξης, αφήνοντάς να αυταποδειχθεί; Έτσι, η αποστολή μου ως βιολόγος, να προωθώ την εκπαίδευση της εξελικτικής θεωρίας, είναι η πλέον σημαντική πτυχή της εργασίας μου.

William Jennings Bryan
William Jennings Bryan

Η διδαχή του αντικειμένου της εξέλιξης στο πανεπιστήμιο του Kentucky, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένου ότι πρόκειται για εκπαιδευτικό ίδρυμα του οποίου η ιστορία είναι συνυφασμένη, με αυτήν την υπεράσπισης της εξέλιξης στο παρελθόν. Η πρώτη προ-σπάθεια να καταστεί η διδασκαλία της εξέλιξης παράνομη, έγινε στο Kentucky το 1921 με επικεφαλής τον William Jennings Bryan. Εκείνη την εποχή, ο πρόεδρος του πανεπιστημίου, Frank McVey, έκρινε το νομοσχέδιο ως απειλή για τη ελευθερία απόψεων και ιδεών της ακαδημαϊκής κοινότητας. Τρία μέλη του διδακτικού εκπαι-δευτικού προσωπικού, ο ζωολόγος William Funkhouser, ο γεωλόγος Arthur Miller ο οποίος δίδασκε εξέλιξη και ο φιλόσοφος Glanville Terrell, συντάχθηκαν με τον McVey στην προσπάθεια το νομοσχέδιο να μην γίνει ποτέ νόμος, διακυβεύοντας τις θέσεις εργασίας τους. Οι προσπάθειές τους ευωδόθηκαν και ο αντι-εξελικτικός νόμος καταψηφίστηκε με σαραντα δύο έναντι σαραντα ενός ψήφων, από το νομοθετικό σώμα. Ωστόσο, το κίνημα έστρεψε την προσοχή του στο Tennessee. 

On Monday afternoon, Judge John T. Raulston declared that court would adjourn to where the temperature might be cooler and spectators accommodated more safely. When court resumed on a platform outside the courthouse, defense attorney Hays continued reading the defense experts’ sworn affidavits into the record (the judge had refused to allow them to testify in person). Visible on the courthouse wall is one of many “Read Your Bible” signs hung in Dayton throughout the trial. Attorney Dudley Field Malone can be seen behind Hays. _wikipedia
On Monday afternoon, Judge John T. Raulston declared that court would adjourn to where the temperature might be cooler and spectators accommodated more safely. When court resumed on a platform outside the courthouse, defense attorney Hays continued reading the defense experts’ sworn affidavits into the record (the judge had refused to allow them to testify in person). Visible on the courthouse wall is one of many “Read Your Bible” signs hung in Dayton throughout the trial. Attorney Dudley Field Malone can be seen behind Hays. _wikipedia

Ο John Thomas Scopes, ήταν τότε φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Kentucky και παρακολουθούσε τις προσπάθειες τριών από τους αγαπημένους του δασκάλους και του προέδρου McVey. Ο υπαίτιος της Δίκης των Πιθήκων -η οποία συνέβη αρκετά χρόνια αργότερα στο Dayton του Tennessee  και κατά την διάρκεια της, ο Scopes  υποκα-θιστούσε τον δάσκαλο που προσφέρθηκε οικοιοθελώς να διωχθεί- σταδιοδρομούσε καλά, κατά ένα μεγάλο μέρος χάρη στην επιρροή των μεντόρων του και ιδιαίτερα του Funkhouser. Όπως γράφει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του, Στο Μάτι του Κυκλώνα: »Οι εκπαιδευτικοί ήταν αυτοί που αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον μου για την επιστήμη, παρά το αντικείμενο αυτό καθαυτό. Ο Δρ. Funkhouser…ήταν ένας μετρημένος άνθρωπος, ο οποίος δίδασκε ζωολογία τόσο άψογα, που δεν υπήρχε λόγος για επιπλέον διάβασμα στις τελικές εξετάσεις. Στο τέλος του εξαμήνου είχε αποτυπωθεί ανάγλυφα στον μαθητικό νού μια βαθιά, θεμελιώδης κατανόηση του θέματος, που επιμελώς είχε αφήσει εκεί ο Funkhouser. «

John Scopes
John Scopes_wikipedia

Αρχικά, ήμουν απρόθυμος να αναλάβω την θέση που μου προσφέρθηκε στο πανε-πιστήμιο, πριν είκοσι χρόνια. Απαιτούσε διδασκαλία σε τρία τμήματα, των 300 ανειδίκευτων φοιτητών βιολογίας έκαστο, επιπλέον των 1800 νέων σπουδαστών ετησίως. Δεν έτρεφα ιδιαίτερο ενθουσιασμό να παραδίδω διαλέξεις ενώπιον σπουδαστών, των οποίων το ενδιαφέρον για την βιολογία ήταν αμφίβολο, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο ήταν αυτονόητο, για τις τάξεις των πρωτοετών φοιτητών.

Edward Osborne Wilson
Edward Osborne Wilson_wikipedia

Τότε, άκουσα μια σύνεντευξη που έδινε ο αναγνωρισμένος εξελικτικός βιολόγος E.O.Wilson, με την οποία αναφερόταν στο γιατί, όντας ανώτερος καθηγητής και ένας από τους πλέον διάσημους βιολόγους παγκοσμίως, συνέχιζε να διδάσκει βιολογία, σε προπτυχιακούς στο Harvard. Ο Wilson εξηγούσε ότι, τα τμήματα αυτά ήταν τα πιο ενδιαφέροντα που μπορούσε κανείς να διδάξει. Ένοιωθε ότι, πολλοί μελλοντικοί ηγέτες του έθνους, ίσως ακολουθούσαν το τμήμα και ότι ήταν η τελευταία ευκαιρία να τους εμφυσήσει την εκτίμηση προς την βιολογία και την επιστήμη γενικότερα. Συγκινημένος από τα λόγια του και με επίγνωση του ότι αμφιταλαντευόμουν για μια θέση που κατείχε κάποτε ο William Funkhouser, δέχτηκα την πρόταση. Παρά το ότι η ανάγκη να τα καταφέρω καλά, ήταν εκνευριστική, αναλογίσθηκα ότι η ενδεχόμενη αποτυχία μου ως δάσκαλος, ίσως είχε συνέπεια κάποιος μελλοντικός Scopes, να εγκατέλειπε το τμήμα μου ανέμπνευστος.

Theodosius Dobzhansky
Theodosius Dobzhansky_wikipedia

Γρήγορα κατάλαβα ότι, πολλοί εισηγητές δίδασκαν λανθασμένα, τα προπαρασκευαστικά τμήματα βιολογίας. Πολύ συχνά η εξέλιξη, ουραγός στην διδακτέα ύλη, διδασκόταν ως ανεξάρτητο μάθημα στο τέλος του εξαμήνου. Δεν άργησα να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι, εφόσον η εξέλιξη είναι θεμελιώδης διδαχή της βιολογίας, θα έπρεπε να διδάσκεται στις αρχές της περιόδου και να επαναλαμβάνεται καθ᾽ όλη την διάρκειά της. Όπως είχε πεί κάποτε ο αναγνωρισμένος γενετιστής Theodosius Dobzhansky: τίποτε στην βιολογία δεν έχει νόημα παρά μόνον υπό το φώς της εξέλιξης. Με άλλα λόγια, πως αλλιώς μπορούμε να εξηγήσουμε, γιατί το DNA χιμπαντζήδων και ανθρώπων, είναι κατά 99% απαράλλαχτο και ότι το αυτό ισχύει επίσης για τις πρωτεΐνες, στο αίμα και τους μύες; Γιατί αυτές οι ίδιες πρωτεΐνες, είναι κατά τι διαφορετικές στους γορίλες και τους ουρακοτάγκους, ενώ διαφέρουν πολύ με του χρυσόψαρου; Μόνο η εξέλιξη μπορεί να φωτίσει αυτές τις ερωτήσεις: οι άνθρωποι είμαστε μεγάλοι πίθηκοι. Εμείς και οι άλλοι μεγάλοι πίθηκοι (γίββωνες, χιμπαντζήδες, γορίλες, μπονόμπο και ουρακοτάγκοι,) έχουμε κοινό εξελικτικό πρόγονο.

Charles Darwin's 1837 sketch, his first diagram of an evolutionary tree from his First Notebook on Transmutation of Species (1837).
Charles Darwin’s 1837 sketch, his first diagram of an evolutionary tree from his First Notebook on Transmutation of Species (1837)._wikipedia

Έκτοτε, κάθε θέμα και διάλεξη στην τάξη μου, βασιζόταν σε εξελικτικά θεμέλια και οι απαντήσεις δίνονταν από την σκοπιά της εξέλιξης. Οι βασικές αρχές της βιολογίας για τους προπτυχιακούς, έγιναν εξέλιξη. Δεν πέρασε πολύς καιρός πριν αρχίσω να ακούω  δια βοής, σοβαρές ενστάσεις από μειοψηφία φοιτητών, οι οποίοι υποστήριζαν:
– Θίγομαι στον μέγιστο βαθμό από τις διαλέξεις σας για την εξέλιξη!
– Αυτοί που πιστεύουν στην δημιουργία δεν αγνοούν την επιστήμη!
– Δεν είχες κανένα δικαίωμα, ούτε να δοκιμάσεις, ούτε να μας αναγκάσεις να μάθουμε την εξέλιξη. Η δουλειά σου ήταν να την διδάξεις ως θεωρία και όχι ως γεγονός στο οποίο πιστεύουν όλοι οι έξυπνοι άνθρωποι!
και
– Η εξέλιξη δεν έχει αποδειχθεί. Δεν θα έπρεπε να διδάσκεται σαν να είχε. Δεν μπορεί να παρατηρηθεί με κάποια ποσοτική μορφή και ως εκ τούτου δεν είναι πραγματική επιστήμη.

 HMS Beagle in the seaways of Tierra del Fuego, painting by Conrad Martens during the voyage of the Beagle (1831-1836)
HMS Beagle in the seaways of Tierra del Fuego, painting by Conrad Martens during the voyage of the Beagle (1831-1836)_wikipedia

Ζούμε σ᾽ένα έθνος όπου η αποδοχή της εξέλιξης από το κοινό, είναι η δεύτερη χαμηλότερη ανάμεσα σε τριάντα τέσσερις ανεπτυγμένες χώρες, ελάχιστα μπροστά από την Τουρκία. Περίπου οι μισοί Αμερικανοί, απορρίπτουν κάποια πτυχή της εξέλιξης, πιστεύουν ότι η γη είναι νεότερη των δέκα χιλιάδων ετών και ότι οι άνθρωποι συνυπήρχαν με τους δεινοσαύρους. Εκεί που μένω, πολλοί πιστεύουν ότι η εξέλιξη είναι συνώνυμο του αθεϊσμού και υπάρχουν και αυτοί που αισθάνονται έντονα, ότι διδάσκω κάποια αίρεση σε χιλιάδες μαθητές. Ένας τοπικός πάστορας, τον οποίο ουδέποτε έχω συναντήσει, έγραψε ένα άρθρο στο Χριστιανικό Πανεπιστήμιο, διαμαρτυρόμενος έντονα, όχι μόνον επειδή δίδασκα την εξέλιξη αγνοώντας τον Δημιουργισμό, αλλά και επειδή έτσι προωθούσα κάποια μη Χριστιανική, εναλλακτική θρησκεία.

Υπάρχουν φοιτητές που εγγράφονται στα τμήματά μου, έχοντας ήδη αποδεχτεί την εξέλιξη. Αν και δεν διαθέτουν ακόμη ιδιαίτερη πείρα πάνω στο θέμα, είναι πρόθυμοι να μάθουν περισσότερα. Άλλοι πάλι, έχουν ήδη αποκρυσταλλώσει άποψη υπέρ της ύπαρξης της εξέλιξης, αλλά χρειάζονται την θητεία στο τμήμα μου για κάλυψη των πανεπιστημιακών τους απαιτήσεων. Υπάρχουν και αυτοί οι οποίοι δεν έχουν άποψη, αλλά παραμένουν ανοιχτόμυαλοι. Στην προσέγγιση αυτών των σπουδαστών έχω εναποθέσει τις ελπίδες μου, παρουσιάζοντάς τους, πειστικές και αδήριτες αποδείξεις που ούτε θα τους προσβάλλουν ούτε θα τους απομακρύνουν.

Origin of Species title page
Origin of Species title page

Μερικοί φοιτητές προσβάλλονται πολύ εύκολα. Στην διάρκεια διάλεξης κάποιος έθεσε ένα ερώτημα το οποίο έχω ακούσει πολλές φορές:
– Αν εξελιχθήκαμε από πιθήκους, γιατί υπάρχουν ακόμη πίθηκοι;
Η απάντησή μου, ήταν και είναι πάντα η ίδια:
– Δεν εξελιχθήκαμε από πιθήκους. Άνθρωποι και πίθηκοι έχουμε κοινό εξελικτικό πρόγονο. Κάποιος προγονικός πληθυσμός εξελίχθηκε προς την κατεύθυνση των σημερινών πιθήκων, την ώρα που κάποιος άλλος έκανε το ίδιο προς τον σύγχρονο άνθρωπο.
Η εξήγηση αρκούσε για την πλειοψηφία των σπουδαστών, αλλά όχι για όλους κι έτσι δοκίμασα κάποια άλλη. Ζήτησα από τους μαθητές να αναλογισθούν το εξής: οι Καθολικοί συνιστούν το αρχαιότερο Χριστιανικό δόγμα και εφόσον οι Προτεστάντες προέρχονται από αυτούς, τότε γιατί υπάρχουν ακόμη Καθολικοί; Κάποιοι γέλασαν, κάποιοι βρήκαν το παράδειγμα διαφωτιστικό και άλλοι ολοφάνερα προσβλήθηκαν. Δύο ημέρες αργότερα, ένας φοιτητής με το πέρας της διάλεξης κατέβηκε προς το αναλόγιο και μου είπε ότι είχα κάνει λάθος σχετικά με τους Καθολικούς. Οι Βαπτιστές ήταν οι πρώτοι Χριστιανοί και αυτό γινόταν ξεκάθαρο στην Βίβλο, είπε. Το είχε ακούσει από την μητέρα του. Τον ρώτησα για το κείμενο που έδινε τις εξηγήσεις, με αγριοκοίταξε και είπε: Ιωάννης ο Βαπτιστής, έλεος!… και απομακρύνθηκε.

Για να κατανοήσει κανείς σε βάθος την εξέλιξη, οφείλει πρώτα να αντιληφθεί την επιστήμη. Δυστυχώς, μια από τις πλέον κακομεταχειρισμένες λέξεις στις μέρες μας, αλλά και μείζονος σημασίας για την επιστήμη είναι η θεωρία. Πολλοί βλέπουν λανθασμένα τη θεωρία, ως το αντίθετο του γεγονότος. Η Εθνική Ακαδημία Επιστημών, παρέχει εμβριθείς ορισμούς για παρόμοιες αποφασιστικής σημασίας λέξεις: Γεγονός, είναι η επιστημονική εξήγηση, η οποία έχει δοκιμασθεί και επιβεβαιωθεί τόσες πολλές φορές που δεν συνίσταται λόγος επανεξέτασής της. Θεωρία, είναι η διεξοδική επεξήγηση για κάποια έκφανση της φύσης η οποία υποστηρίζεται από τεράστιο όγκο αποδείξεων, που παράγουν ελέγξιμες και διαψεύσιμες προβλέψεις.

Stephen J. Gould
Stephen J. Gould

Για την επιστήμη, κάτι μπορεί να είναι ταυτόχρονα θεωρία και γεγονός. Γνωρίζουμε ότι η ύπαρξη των παθογόνων είναι γεγονός. Η θεωρία των μικροβίων, παρέχει διασταυρώσιμες επεξηγήσεις που αφορούν στη φύση της ασθένειας. Γνωρίζουμε ότι η ύπαρξη των κυττάρων είναι γεγονός και ότι η σχετική θεωρία παρέχει ελέγξιμες εξηγήσεις για το πώς αυτά λειτουργούν. Παρομοίως, γνωρίζουμε ότι η εξέλιξη είναι γεγονός και ότι οι εξελικτικές θεωρίες διευκρινίζουν τα βιολογικά πρότυπα και μηχα-νισμούς. Τελευταία, ο Stephen Jay το διατύπωσε καλύτερα: Η εξέλιξη είναι θεωρία. Είναι επίσης και γεγονός. Γεγονότα και θεωρίες είναι διαφορετικά πράγματα, αλλά όχι σκαλοπάτια σε μια ιεραρχία αυξανόμενης βεβαιότητος. Τα γεγονότα είναι του κόσμου τα δεδομένα. Οι θεωρίες είναι νοητικές δομές που τα εξηγούν και τα ερμηνεύουν.

Η θεωρία, αποτελεί το πιο δυναμικό και ουσιώδες εργαλείο στα χέρια της επιστήμης το οποίο οι αδαείς αλλοίωσαν και παρέφρασαν, ώστε να σημαίνει προαίσθημα, έννοια ή ιδέα. Έτσι, πάρα πολλοί άνθρωποι ερμηνεύουν τη φράση εξελικτική θεωρία σε εξελικτική διαίσθηση.

Δίχως να αποτελεί έκπληξη, αφιέρωσα την πρώτη εβδομάδα του εξαμήνου, στις διαφοροποιήσεις της θεωρίας από το γεγονός, αποσαφηνίζοντας και άλλους κρίσιμους όρους. Σοκαρίστηκα από την αδυναμία ορισμένων από τους συνεργάτες μου, να κατανοήσουν πλήρως το νόημα της θεωρίας, αν και ήταν επιστήμονες. Καθώς, πριν από μερικά χρόνια, προετοιμαζόμουν να διδάξω εξέλιξη σε μια τάξη δευτεροετών φοιτητών, συνάδελφος μου βιολόγος, με ρώτησε πώς σκεφτόμουν να προσεγγίσω την εξελικτική διδασκαλία. Συγκεκριμένα, με ρώτησε, αν επρόκειτο να το κάνω λογίζοντας την εξέλιξη ως θεωρία ή γεγονός. Θα διδάξω εξέλιξη ως θεωρία και γεγονός, του απάντησα, προσπαθώντας μάταια να κρύψω την απογοήτευσή μου. Δεν έχει σημασία. Ο συνάδελφος απλά ακολούθησε τον δρόμο του, πιθανώς αμφισβητώντας την ικανότητά μου να διδάξω το τμήμα.

Οι τέσσερις μεγάλοι εξελικτικοί βιολόγοι του 19ου αιώνα, ο Ζαν Μπατίστ Λαμάρκ (πάνω, 1744-1829), ο Κάρολος Δαρβίνος (αριστερά, 1809-1882), ο Ερνστ Χέκελ (δεξιά, 1834-1919) και ο Ετιέν Ζοφρουά ντε Σεν Ιλέρ (κάτω, 1772-1844). Από το Die Gartenlaube (1873)
Οι τέσσερις μεγάλοι εξελικτικοί βιολόγοι του 19ου αιώνα, ο Ζαν Μπατίστ Λαμάρκ (πάνω, 1744-1829), ο Κάρολος Δαρβίνος (αριστερά, 1809-1882), ο Ερνστ Χέκελ (δεξιά, 1834-1919) και ο Ετιέν Ζοφρουά ντε Σεν Ιλέρ (κάτω, 1772-1844). Από το Die Gartenlaube (1873)

Μόλις εκθέσω τις βασικές αρχές της επιστήμης, θα εισάγω τις εξελικτικές θεωρίες του Δαρβίνου. Ο Κάρολος Δαρβίνος, δεν ήταν σε καμία περίπτωση ο ένας και μοναδικός ο οποίος αποτύπωσε την εξέλιξη. Υπήρξαν άλλοι, πριν από αυτόν, συμπεριλαμβανομένου του παππού του Erasmus Darwin, ο οποίος  αναφέρθηκε στην μετάλλαξη των ειδών. Αργότερα, ενόσω ο Κάρολος συγκέντρωνε αποδεικτικά στοιχεία στην Αγγλία για υποστήριξη της φυσικής επιλογής, της πλέον εύγλωττης επιστημονικής θεωρίας ανέκαθεν, ο Alfred Russel Wallace, ανέπτυσσε την ίδια θεωρία κατά την διάρκεια των ταξιδιών του στην Ινδονησία. Ωστόσο ήταν ο Κάρολος Δαρβίνος αυτός που ώθησε την θεωρία των τροποποιημένων προγονικών ειδών, με την μεγαλειώδη ιδέα ότι, όλα τα είδη είναι καρποί του ίδιου δέντρου της ζωής και κατά συνέπεια μοιράζονται κοινό πρόγονο. Μας παρέδωσε επίσης την φυλετική επιλογή, η οποία εξηγεί πώς η φυσική επιλογή μορφοποιείται, τόσο από τον ανταγωνισμό μεταξύ των συντρόφων όσο και από την επιλογή του συντρόφου. Πολύ συχνά, φυσική επιλογή και προγονική μετάλλαξη, διδάσκονται εμφατικά στα εισαγωγικά τμήματα της βιολογίας. Από την πλευρά μου, καλύπτω, συν τοις άλλοις, τις θεωρίες του Δαρβίνου περί σταδιακότητος (συμπεριλαμβαμομένης της, ελάχιστα διαφορετικής, θεωρίας της διακοπτόμενης ισορροπίας) την καταγωγή από κοινό πρόγονο, τον πολλαπλασιασμό των ειδών και την φυλετική επιλογή.  Δίνω έμφαση στο ότι οι πέντε θεωρίες στο σύνολό τους, εξηγούν τα πρότυπα της εξέλιξης την ώρα που η φυσική και φυλετική επιλογή συνιστούν τους μηχανισμούς οι οποίοι οδηγούν την εξέλιξη.

Goldie's bird-of-paradise: Ornamented male above; female below. Paradesia decora by John Gerrard Keulemans (d.1912)_wikipedia
Goldie’s bird-of-paradise: Ornamented male above; female below. Paradesia decora by John Gerrard Keulemans (d.1912)_wikipedia

Εφόσον παρουσιαστούν τα δύο βασικά σκέλη του μαθήματος, βασικές αρχές της επιστήμης και εξελικτική θεωρία, έρχεται η στιγμή να συνδεθούν και να περάσουν έτσι, στο υπόλοιπο του εξαμήνου. Επιλέγω παραδείγματα, που θα τραβήξουν την προσοχή της τάξης, όπως τα δεινά του δρυοκολάπτη με το ωχρό ράμφος, επίσης γνωστός ως πουλί του Θεού, εξαιτίας της μεγαλοπρεπούς εμφάνισής του. Η ιστορία περί αφανισμού του, λόγω καταστροφής ενδιαιτημάτων και θήρευσης, καθώς και οι αποτυχημένες προσπάθειες να αποφευχθεί η παντελής εξόντωσή του, είναι καθηλωτική και σπαρακτική. Προσελκύει τους μαθητές σε συζήτηση, για το πώς η εξέλιξη μπορεί να εξηγήσει την καταπληκτική ομοιότητα αυτού του πουλιού της βόρειας Αμερικής, με μεγάλη ομάδα τρυποκάρυδων της νότιας Αμερικής, καθώς και με αυτούς του Παλαιού Κόσμου (Αφρική – Ευρώπη – Ασία) που έχουν επίσης ωχρό ράμφος. Οι σπουδαστές καλούνται να δημιουργήσουν, επεξηγηματικές του φαινομένου υποθέσεις και να καθορίσουν τι είδους αποδείξεις χρειάζονται, τόσο για την υποστήριξη, όσο και για την διάψευσή τους. Προσεγγίζουν συλλέγοντας δεδομένα, καθώς επίσης όλες τις δαρβινικές θεωρίες, ώστε να ερμηνεύσουν πως και γιατί, παρόμοιες ομάδες μεγαλόσωμων τρυποκάρυδων, αρκετοί εξ αυτών με δυνατά λευκά ράμφη, επιβιώνουν και στις τρείς ηπείρους. Έτσι συνυφασμένες, η επιστημονική μέθοδος και η εξελικτική θεωρία, συνιστούν κατά την άποψή μου προσέγγιση στοιχειώδους σημασίας για την διδασκαλία της βιολογίας σε όλα τα επίπεδα, δίχως να αποφεύγει την δημόσια αντίσταση, αλλά κοιτώντας την κατάματα. Προς τούτο θα συμπεριλάβω μια ενότητα, αφιερωμένη στην ανθρώπινη εξέλιξη, θέμα το οποίο παραδόξως αποφεύγεται, από πολλούς διδάσκοντες την εξέλιξη. 

Σπανίως συναντώ μαθητή στο Kentucky, ο οποίος διδάχθηκε την ανθρώπινη εξέλιξη από την βιολογία του λυκείου, όπως συμβαίνει με αυτούς που παρακολούθησαν μαθήματα σε σχολεία μεγαλύτερων αστικών κέντρων, όπως το Louisville ή το Lexington. Λαμβάνοντας υπόψη, το πόσο εύκολα μπορεί να προκαλέσει τους γονείς, η διδαχή της ανθρώπινης εξέλιξης σπανίζει στην ανώτερη εκπαίδευση, όπως και στο Kentucky, κάτι που με ξάφνιασε όταν έφτασα για πρώτη φορά. Είχα αφελώς υποθέσει, ότι το γνώριζαν όλοι οι μαθητές. Είχα την τύχη να έχω παρακολουθήσει το Omaha Central High School στη Nebraska, όπου οι καθηγητές φυσικών επιστημών ήταν εξαιρετικοί, καθώς και ενθουσιαστικοί. Ουδέποτε απέφυγαν αμφιλεγόμενα θέματα που σχετίζονταν με την επιστήμη τους.

John James Audubon - Birds of America Ivory-billed Woodpecker , Campephilus principalis, hand-colored engraving. Male on the left, female on the right.
John James Audubon – Birds of America
Ivory-billed Woodpecker , Campephilus principalis, hand-colored engraving. Male on the left, female on the right.

Ένας καθηγητής συγκεκριμένα ο Creighton Steiner, ισότιμος του «δικού μου» Funkhouser, τον οποίο λυπούμαι που δεν ευχαρίστησα προτού πεθάνει, δίδασκε βιολογία, γεωεπιστήμες και ανθρωπολογία. Στο τμήμα ανθρωπολογίας του, ένα εξάμηνο ήταν αφιερωμένο εξ᾽ολοκλήρου στην ανθρώπινη εξέλιξη. Η γοητεία που ασκούσε η εξέλιξη στον Steiner, ήταν αυτή που πυροδότησε το πάθος μου για το αντικείμενο. Ήταν ο πρώτος που με κατατόπισε σχετικά με την παμπάλαια σύγκρουση επιστήμης-θρησκείας και πώς η εξέλιξη βρισκόταν τώρα στο επίκεντρο της διαμάχης. Με βοήθησε να αντιληφθώ, ότι είχα χρέος να υπερασπισθώ την επιστήμη και την εξέλιξη.

Η ανθρώπινη εξέλιξη, είναι η μεγαλύτερη όλων των ιστοριών. Εξηγεί το πώς φθάσαμε ως εδώ. Η ύφανση της ιστορίας των προγόνων μας και της εξελικτικής συνεισφοράς τους στην ύπαρξή μας, αποτελεί μέρος, ενός συναρπαστικού εξαμήνου.
Australopithecus…, Homo habilis…, Homo erectus… θέλω οι φοιτητές μου να γνωρίζουν αυτές τις ξεχωριστές υπάρξεις, όπως επίσης και πολλούς άλλους που έχουν ανακαλυφθεί από τις σχολικές μου ημέρες.  Η αφήγηση της εξελικτικής μας ιστορίας, αιχμαλωτίζει πολλούς από τους μαθητές μου, ενώ εξοργίζει μερικούς. Κατά την διάρκεια διάλεξης, φοιτητής σηκώθηκε όρθιος στην πίσω σειρά των εδράνων και φώναξε προς το ακροατήριο μπροστά του, ότι ο Δαρβίνος αποκήρυξε την εξέλιξη λίγο πριν πεθάνει, μυθοπλασία σκοπίμως διαδεδομένη από τους δημιουργιστές. Κατόπιν ο φοιτητής, μας έκανε γνωστό ότι, η διδασκαλία μου ήταν ψευδής και βγήκε θυμωμένος από το αμφιθέατρο χτυπώντας την πόρτα ξοπίσω του. Λίγα χρόνια μετά, κατά την ίδια διάλεξη, φοιτήτρια φώναξε και πάλι από την πίσω σειρά, ότι έλεγα ψέματα. Είπε ότι ουδέποτε είχαν βρεθεί απολιθώματα των μεταβατικών μορφών, παρά το ότι είχα μοιραστεί μαζί τους πολλές εικόνες από επίσης πολλές μεταβατικές μορφές, κατά την διάρκεια του εξαμήνου. Πολλοί από τους συμφοιτητές της, σοκαρίστηκαν από την μαχητικότητά της, ιδιαίτερα όταν όρμησε έξω, χτυπώντας επίσης την πόρτα πίσω της.  Στην πλειονότητα των εξαμήνων, σημαντικός αριθμός φοιτητών, έφευγε ξαφνικά όταν συνειδητοποιούσε ότι το θέμα ήταν η ανθρώπινη εξέλιξη.

Σχέδιο της μεγάλης αλυσίδας της ύπαρξης από το Retorica Christiana (1579) του Didacus Valdes
Σχέδιο της μεγάλης αλυσίδας της ύπαρξης από το Retorica Christiana (1579) του Didacus Valdes

Οι διδασκαλίες μου περιέχουν, πληθώρα παραδειγμάτων όπου η εξελικτική θεωρία εξηγεί βιολογικά φαινόμενα και εξελικτική ιατρική η οποία αναδύεται προς τα τέλη του εξαμήνου. Επικεντρώνομαι σε τέσσερα βασικά σημεία:
– επιρροές της εξελικτικής κληρονομιάς στα σημερινά προβλήματα υγείας μας,
– κατάχρηση αντιβιωτικών που προκαλεί την εξέλιξη των παθογόνων,
– συνθήκες ίασης (πυρετός βήχας, φτάρνισμα, διάρροια, έμετος) ως συμπτώματα ασθέ-νειας που ενδέχεται να βλάψει την υγεία μας, την ώρα που αν αντιμετωπιστούν ως προσαρμογές και αφεθούν να ολοκληρώσουν τον κύκλο τους (εφόσον δεν είναι οξείες) μπορούν να την ωφελήσουν και πως το φαινόμενο του «περιβαλλοντικού διαδρόμου» (δεν πλένω τα χέρια μου, φταρνίζομαι και βήχω ελεύθερα, συνάπτω χειραψίες, συνουσιάζομαι χωρίς προφυλάξεις) προκαλεί εύκολη διασπορά των παθογόνων, επιτρέποντάς τους να αναπτύσσουν μεγαλύτερη λοιμογόνο ικανότητα, ενώ λαμβάνοντας μέτρα προφύλαξης (πλένω τα χέρια μου, καλύπτω το στόμα μου όταν βήχω ή φταρνίζομαι, δεν κάνω χειραψίες, χρησιμοποιώ προφυλακτικά) επιβραδύνω και αποδυναμώνω την εξέλιξη των παθογόνων.

Εφόσον εκδηλωθούν, αφενός μέτριος πυρετός ως προσαρμογή στο »μαγείρεμα» παθογόνων και αφετέρου βήχας, φτάρνισμα, διάρροια ως εκφάνσεις εκδίωξής τους, τότε είναι ανόητο να χρησιμοποιηθεί φαρμακευτική αγωγή που θα τις περιορίζει. Ομοίως, αν παθογόνο στέλεχος μπορεί να εξουδετερώσει ξενιστή και να εισβάλλει σε άλλον, μέσω κάποιας περιβαλλοντικής οδού, αναπτύσσεται πιο επιθετικά. Αν, ωστόσο, μπεί φραγμός στην εξάπλωση του παθογόνου, ο πιο μολυσματικός θα εξοντωθεί μαζί με τον ξενιστή του, αφήνοντας μόνο λιγότερο επικίνδυνες μορφές να επιβιώσουν.

Η εξελικτική ιατρική, μεταφέρει την σπουδαιότητα της εξέλιξης στο σπίτι μας. Οι φοιτητές διαπιστώνουν ότι η μη κατανόησή της,  είναι πιθανό να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους. Αν ο καθένας καταλάβει ότι τα παθογόνα εξελίσσουν (δεν αναπτύσσουν) αντιστάσεις προς τα αντιβιοτικά, όταν αυτά χρησιμοποιούνται αλόγιστα, θα αντιμετωπίζαμε λιγότερα περιστατικά αναποτελεσματικών αντιβιώσεων και ανθε-κτικών λοιμογόνων.

Για να εξηγήσω την εξελικτική κληρονομιά, θα επισημάνω ότι η φυσιολογία μας εξελίχθηκε για διατροφή κυνηγού-τροφοσυλλέκτη και όχι για τα σύγχρονα δυτικά πρότυπα, κάτι το οποίο συνιστά αίτιο παχυσαρκίας, διαβήτη και άλλων, διαρκώς αυξανόμενης συχνότητας, επιπλοκών της υγείας μας. Τονίζω επίσης, ότι σημαντικό ποσοστό φοιτητών μου, βιώνει οχλήσεις χαμηλά στην μέση, φαινόμενο παράδοξο για την ηλικία τους. Η εξήγηση είναι, ότι η ραχοκοκαλιά των σπονδυλωτών, εξελίχθηκε 500 εκατομμύρια χρόνια πριν, για να υποστηρίζει οριζόντια σκελετική δομή, από την οποία επικρέμονταν τα εσωτερικά όργανα (ουσιαστικά μια κρεμαστή γέφυρα να αντιτάσσεται στις δυνάμεις της βαρύτητας). Αλλά, επτά εκατομμύρια χρόνια πριν, οι πρόγονοί μας, εξελίχθηκαν σε βηματίζουσες υπάρξεις, με κάθετες σπονδυλικές στήλες. Οι ραχο-κοκαλιές μας, δεν αντισταθμίζουν πλέον την έλξη της βαρύτητας, αφήνοντας τα εσωτερικά όργανα να λάβουν την χαμηλότερη δυνατή θέση. Η εγκατάλειψη της οριζό-ντιας στάσης, μας προίκισε με πόνους χαμηλά στην μέση, ρήξεις μεσοσπονδύλιων δίσκων, αιμορροΐδες, κήλες και κιρσούς.

Μετά από ένα εξάμηνο γεμάτο αποδεικτικά στοιχεία για την εξέλιξη και την κάλυψη μέρους της εξελικτικής ιατρικής, θα περίμενε κάποιος ότι ακόμη και ο τελευταίος μαθητής, θα την είχε κατανοήσει και αποδεχτεί ως γεγονός. Δυστυχώς δεν είναι έτσι. Υπάρχουν αυτοί που παραμένουν πιστοί στην πεποίθηση ότι η εξέλιξη συνιστά απειλή για τα θρησκευτικά πιστεύω τους. Γνωρίζοντας αυτό, αισθάνομαι την υποχρέωση να καταθέσω την προσωπική μου »κοινωνική αντίσταση» στην εξέλιξη, αντί επιλόγου.

Η διάλεξη αυτή, εκθέτει την ιστορία των κινημάτων αντι-επιστήμης και αντι-εξέλιξης, τις ενστάσεις των αντιτιθεμένων στη θεωρία και το γιατί τα επιχειρήματά τους είναι λανθασμένα. Ξεκαθαρίζω ότι μπορεί κάποιος να αποδεχτεί την εξέλιξη, διατηρώντας τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Δεν πρόκειται για αλληλο-αποκλειόμενες επιλογές. Ανάμεσα στις θρησκευτικές ομάδες και οργανώσεις που υποστηρίζουν την διδαχή της εξέλιξης βρίσκονται, η Επισκοπική Εκκλησία, η Παγκόσμια Λουθηρανική Ομοσπονδία, η Ενωμένη Μεθοδική Εκκλησία, η Πρεσβυτεριανή Εκκλησία, οι Ενωμένοι Ουνιταριανοί-Ουνιβερσαλιστές, η Ρωμαϊοκαθολική Εκκλησία και το Αμερικανικό Εβραϊκό Κογκρέσο. Στην πραγματικότητα, το 77% των χριστιανών της Αμερικής, ανήκουν σε δόγμα που συντάσσεται με την διδασκαλία της θεωρίας, ενώ ένθερμοι υποστηρικτές της είναι επίσης αρκετοί υψηλού προφίλ Ευαγγελιστές Χριστιανοί, συμπεριλαμβανομένων του πρώην προέδρου Jimmy Carter και του Dr. Francis Collins, διευθυντή του Εθνικού Ιστιτούτου Υγείας. Ακόμη και ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος Β’ αναγνώρισε την ύπαρξη της εξέλιξης, με άρθρο που δημοσίευσε στο The Quarterly Review of Biology, στο οποίο διετείνετο ότι συμφωνεί με την εξέλιξη του σώματος αλλά την δημιουργία της ψυχής. Ο Πάπας Φραγκίσκος ξεκαθάρισε επίσης, ότι αποδέχεται την θεωρία.

William Funkhouser
William Funkhouser

Αυτή η διάλεξη θα έπρεπε να ηρεμεί τους φοιτητές, γνωρίζοντάς τους ότι επιστήμη και θρησκεία δεν είναι εξ’ ορισμού αντίπαλοι. Από όλες τις παραδόσεις που έχω κάνει, αυτή επισύρει τις περισσότερες συζητήσεις μετά το μάθημα. Κι όμως, συχνά οδηγεί τους φοιτητές στο να εκφράζουν την ανησυχία, ότι δεν θα μπορούσα τελικά να προσηλυτιστώ. Παρόλο που ποτέ δεν έχω πεί κάτι για τις προσωπικές μου θρησκευτικές πεποιθήσεις, τεκμαίρεται ότι είμαι άθεος.  Κάποια μαθήτρια μου είπε ότι, ήλπιζε να μπορούσα να συναντήσω τον Θεό σύντομα. Όταν υπενθύμησα για μια ακόμη φορά ότι ο Ιωάννης-Παύλος δέχθηκε την εξέλιξη και σίγουρα δεν ήταν άθεος, εκείνη αντέτεινε ότι οι Καθολικοί δεν είναι Χριστιανοί. Αρκετοί, απλά μου γνωστοποιούν ότι προσεύχονται για εμένα και μάλιστα πολύ. Ένας φοιτητής, δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι, ως αφοσιωμένος Καθολικός, δεν είχε επιλογή πέραν της απόρριψης της εξέλιξης. Με κατηγόρησε ότι κατασκεύασα τις δηλώσεις του Πάπα. ‘Οταν εξήγησα ότι θα μπορούσε να αποτανθεί στην ιστοσελίδα του Βατικανού για επιβεβαίωση, ή να μιλήσει τηλεφωνικά με κάποιον επιστήμονα εκεί, επέμεινε ότι δεν ήταν διαθέσιμη τέτοιου είδους πληρο-φόρηση από το Βατικανό. Κουνώντας μου το δάχτυλο, συνέχισε λέγοντας ότι θα μπορούσε να με πιστέψει, μόνον αν ερχόταν ο Πάπας αυτοπροσώπως στην τάξη μου και επιβεβαίωνε αντικρυνώς τα λεγόμενά μου. Ακολούθως, αποχώρησε φανερά εκνευρισμένος, χτυπώντας την πόρτα του αμφιθεάτρου ξοπίσω του.

Το θέμα με την διδασκαλία είναι ότι δεν είμαστε ποτέ σίγουροι, ότι κάνουμε την διαφορά.  Δεν γνωρίζουμε ποτέ πόσους μαθητές αγγίζει. Αυτό που δεν έχω καταφέρει να αντιμετωπίσω είναι το ότι ανεξάρτητα από την επίμονη προσπάθειά μου να είμαι ο καλύτερος δάσκαλος που μπορώ, θα αποτύχω να επικοινωνήσω με κάποιους μαθητές. Κάθε φορά που ένας φοιτητής βγαίνει από το αμφιθέατρο θυμωμένος χτυπώντας δυνατά την πόρτα, δεν μπορώ να μην αμφισβητώ τις ικανότητές μου. Αν βασιστώ στις αξιολογήσεις 24.000 μαθητών που έχω διδάξει, το 8% απλά με απεχθάνεται, ενώ το 90% λατρεύει το τμήμα μου. Αυτό με κάνει από τους πλέον μισητούς και συνάμα αγαπητούς καθηγητές στο πανεπιστήμιο.

Μου έχει ειπωθεί κατά καιρούς, ότι, η ζωή μου θα ήταν ευκολότερη, εφόσον υπανα-χωρούσα από την αδιάκοπη προσπάθειά μου να προωθώ την εξελικτική διδασκαλία. Ίσως και να ήταν. Αλλά το να αποποιηθώ την έμφαση στην εξελικτική βιολογία, είναι συνώνυμο της αποτυχίας μου ως καθηγητής βιολογίας. Συνεχίζω να διδάσκω βιολογία όπως το κάνω, επειδή η βιολογία αποκτά νόημα μόνο κάτω από το φως της εξέλιξης.

Και αυτό είναι ένα μήνυμα, ενίοτε διαπεραστικό. Θυμάμαι έναν φοιτητή συγκεκριμμένα, ο οποίος επίλεξε ως πρωτοετής, δικό μου σεμινάριο στην εξελικτική ιατρική. Ήταν ένθερμος Ευαγγελιστής Χριστιανός, ο οποίος πίστευε στην κυριολεκτική αλήθεια της βιβλικής δημιουργίας.  Το μάθημα, ήταν πολύ δύσκολο γι αυτόν ο οποίος πάλευε με τις πληροφορίες, αμφισβητώντας και αμφιβάλλοντας για οτιδήποτε μαθαίναμε.  Αρκετά χρόνια αργότερα, διασταυρωθήκαμε τυχαία και σταματήσαμε για μια κουβεντούλα, η οποία έμελλε να γίνει μακρά, ευχάριστη συνομιλία. Όντας ιατρός, μου εξήγησε ότι τότε, είχε ενοχληθεί τόσο πολύ από το μάθημά μου, ώστε εκ των υστέρων, παρακαλούθησε σειρά δημοσίων διαλέξεων από Δημιουργιστές, με σκοπό να αποδείξει το λάθος μου.  Ντράπηκε αντιλαμβανόμενος το πόσο άσχημα διαστρέβλωναν αυτοί οι άνθρωποι τις Χριστιανικές διδαχές, αλλά και τα γνωστά σε όλους γεγονότα, ώστε να τα μετατρέψουν σε βολικά γι αυτούς επιχειρήματα. Ήθελε να γνωρίζω, ότι συμπερασματικά κατέληξε να αποδεχτεί την εξέλιξη, όντας παράλληλα Χριστιανός. Έπειτα, έκανε κάτι που συνηχεί με την λέξη δάσκαλος: με ευχαρίστησε που του άνοιξα τα μάτια, αναποδογύρισα τον κόσμο του και θόλωσα τη γραμμή, μεταξύ του άσπρου και του μαύρου.

George Lamson / Marker for discovery of Australopithecus skull in Olduvi Gorge area in Tanzania-01 1-14-12
George Lamson 
Marker for discovery of Australopithecus skull in Olduvi Gorge area in Tanzania-01 1-14-12
Advertisements

Ένα Σχόλιο Προσθέστε το δικό σας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s